ما و شکل صحیح بانکداری اسلامی
مهندس محمدرضا پیشرو
مهندس محمدرضا پیشرو مدیر عامل بانک صنعت و معدن در یادداشتی کوتاه به مناسبت روز بانکداری اسلامی برای پایگاه خبری-تحلیلی «فردا» به بررسی نظام بانکداری اسلامی در ایران پرداخت. مدیر عامل بانک صنعت و معدن در این یادداشت نوشت: قانون عملیات بانکی بدونربا در هشتم شهریور ماه سال 1362 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده و در دهم شهریور ماه همان سال به تایید شورای نگهبان رسید. قانون یاد شده با این انگیزه به تصویب رسید تا عملیات بانکی کشور را که پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران تابع تعاریف اقتصادی نظام سرمایهداری جهانی بوده و با مبانی فلسفی و ارزشی غرب انطباق داشت با دیدگاه و ارزشهای توحیدی منطبق سازد. شدت سخن خداوند در قرآن مجید پیرامون رباخواری به اندازهای است که صاحبنظران را ملزم میسازد تا به ارائه راهکارهای دقیق و جدی برای رفع آن از عرصه مبادلات بانکی مبادرت ورزند و مفتوح بودن باب اجتهاد در فقه شیعه دست فقها و عالمان دین را در این خصوص گشادهتر ساخته است. تفاوت نظام ساده اقتصادی در صدر اسلام که سطح تورم در آن تقریباً راکد بوده و نظام فراصنعتی امروز که عوامل متعددی در آن موجب ایجاد فراز و فرودهای غیرقابل انکاری در ارزش پول به عنوان وسیله مبادله و عامل ذخیره ارزش میگردد باعث شده است که اختلاف نظرهای فراوانی در زمینه تعریف ربوی بودن معاملات بانکی پدید آید. آنچه که در چارچوب عملیات بانکی حائز اهمیت است اعطای تسهیلات بر مبنای روابط غیرربوی است، طبق ماده 14 قانون بانکداری بدون ربا بانکها موظفند بخشی از منابع خود را از طریق قرضالحسنه به متقاضیان اختصاص دهند. در این شیوه بانکها پس از کسر کسور قانونی و ذخیره احتیاطی از مانده حساب سپردههای قرضالحسنه باقی منابع مذکور را در اختیار نیازمندان وام قرضالحسنه قرار داده و کارمزد حداقلی دریافت میکنند. شکل اصلی قرارداد در نظام اسلامی "مشارکت" است، قراردادهای مشارکتی، قراردادهایی انتفاعی با سود غیر معیناند، یعنی «بانک» و متقاضی تسهیلات» براساس نرخ بازدهی (سود) معینی تصمیم به سرمایهگذاری گرفته و قرارداد منعقد میسازند اما سود واقعی در پایان دوره مالی معین میشود. علیرغم وجود اندیشههای متفاوت در زمینه شیوه اجرای بانکداری اسلامی وجود انگیزه تصمیمگیران نظام مقدس جمهوری اسلامی برای اجرای قوانین اسلامی این امید را در دلها زنده میسازد که در تعامل میان اندیشه و عمل شکل صحیح و آرمانی بانکداری اسلامی پدیدار شود و اقتصادی مبتنی بر ارزشهای جاودان اسلامی در کشور سایه افکند.