«جنگ پسته»؛ رقابت جدید آمریکا و ایران
آمریکا از تمام ابزار تبلیغاتی و توانایی مالی خود برای بیرون راندن ایران از عرصه رقابت بینالمللی استفاده میکند. در سال گذشته یک میلیارد دلار درآمد حاصل از صادرات این محصول بود. کشور ما تجربه "بیماری هلندی" را داشت که به دلیل درآمد بالای صادرات نفت و گاز، محصولات غیرنفتی توانایی رقابت در عرصه بینالمللی را نداشتند.
پس از حادثه بدی که برای محصول پسته ایران در سال گذشته پیش آمد، این نگرانی جدید وجود دارد که آمریکا بتواند در بازار جهانی صادرات پسته گوی سبقت را از ایران برباید. ایران بزرگترین صادرکننده پسته در جهان است و بعد از نفت، پسته دومین رتبه را در صادرات ایران دارد؛ در سال گذشته یک میلیارد دلار درآمد حاصل از صادرات این محصول بود که توانست برای تعداد زیادی از ایرانیان ایجاد اشتغال کرده و تعداد 140000 کشاورز را به خود مشغول نماید. اما در سال گذشته سرمای کمسابقه در فصل شکوفه درختان باعث ریزش شکوفهها شد و در نتیجه آن 75 درصد محصول معادل با 280000 تن پسته، از بین رفت. به گزارش سرویس بین الملل «فردا»، خبرگزاری رویترز در گزارشی با این موضوع به نقل از بهروز آگاه، که پدربزرگش از پیشروان صادرات خشکبار پوستکنده در دهه 1930 بوده، میگوید: «تولید پسته هیچ گاه تا این حد در سطح پایین نبوده است و این برای کشاورزان یک بحران به شمار میآید.» آگاه با اشاره به اینکه درختان پسته در هوای خشک و سوزان و آب و هوای بیابانی رشد میکنند، کاهش صادرات پسته به 350 تا 400 میلیون دلار و نیز تاثیر سرمازدگی بر محصولات در سال 2009 را پیشبینی کرده است. اگرچه قیمت پسته بعد از یک دوره رکود جهش قابل توجهی داشت و ارزش آن 27 درصد افزایش یافت، اما مهدی آگاه، عضو «انجمن پسته ایران» به رویترز میگوید: «کشور ما تجربه "بیماری هلندی" را داشت که به دلیل درآمد بالای صادرات نفت و گاز، محصولات غیرنفتی توانایی رقابت در عرصه بینالمللی را نداشتند.» در عین حال سعید لیلاز، اقتصاددان، گفته است: «رشد واردات ایران سریعتر از صادرات غیر نفتی است و این باعث حساسیت کشور نسبت به قیمت نفت خام میشود؛ بهای نفت از بیشینه قیمت خود در ماه جولای که 147 دلار در هر بشکه بود، به علت وخامت اوضاع اقتصادی جهان کاهش پیدا کرد.» ایران برای جبران نوسانات قیمت محصولات غذایی وارداتی و کسر بودجه خود به منافع باد آورده فروش داراییهای نفتی تکیه کرده است که پیشبینی میشود به دو برابر قیمت یعنی به 83 میلیارد دلار بین سالهای 2005 تا 2010 برسد. صندوق بینالمللی پول طی گزارشی در ماه آگوست به ایران هشدار داد که اگر بهای نفت به 75 دلار در هر بشکه برسد نوسان تورم در ایران میتواند به کسر بودجه در اواسط این دوره منجر شود. این در حالی است که هماکنون بهای نفت 90 دلار در هر بشکه است. اما برای کشاورزان پستهکار آنچه باعث نگرانی است بیشتر خرابی محصولات هنگام تقاضای کشورهای خریداری نظیر چین و روسیه است. این در حالی است که آمریکا در دهه اخیر دو برابر بیشتر از قبل تولید داشته که معادل 190000 تن در سال 2007 بوده است. بیشترین تولید آمریکا در ایالت کالیفرنیا صورت میگیرد که پیشبینی میشود در سال 2008 حدود 260 تا 270 میلیون پوند پسته تولید کند. محمد حسین کریمپور، سرپرست کمسیون کشاورزی اتاق بازرگانی میگوید: «آمریکا از تمام ابزار تبلیغاتی و توانایی مالی خود برای بیرون راندن ایران از عرصه رقابت بینالمللی استفاده میکند.» «ریچارد میشن» سرپرست هیئت رئیسه پسته غرب گفت: «با توجه به در نظر گرفتن مشکل آب و هوایی در ایران، انتظار داریم محصول پسته ایران در سال آینده 425 میلیون پوند باشد.» ایران دیلی نیز در ماه ژوئیه گزارش داده بود که آمریکا قصد دارد موقعیتش را در بازار جهانی پسته گسترش داده و به هر راه ممکن ایران را از صحنه رقابت خارج کند. اما مهدی آگاه در گفتگو با رویترز ابراز امیدواری کرده است که ایران به موقعیت اول خود به عنوان اولین صادر کننده پسته در جهان بازگردد. وی کم آبی را نگرانی اصلی پستهکاران دانسته است. محسن جلال پور از اعضای اتاق بازرگانی کرمان گفت: «کم آبی بعد از سالهایی که میانگین کم آبی پایین باشد میتواند باعث قطع محصول شود.» رویترز مینویسد هیئت پسته امیدوار است که دولت از تولید پسته در دیگر نقاط ایران، مثل غرب کشور، که آب بیشتری داشته باشد حمایت کند. مهدی آگاه در ادامه گفت: «اگر ما این کار را انجام دهیم دیگر نگرانی از رقابت آمریکا در بازار پسته نخواهیم داشت.» این گزارش میافزاید محصول پسته آمریکا ممکن است در زمین و آب کافی رشد کند، اما به گفته کشاورزان ایرانی هیچگاه طعم پسته ایران را نخواهد داشت. در عین حال برخی از تولیدکنندگان معتقدند افزایش تقاضا و قیمت بالا بدین معنی است که بازار برای هر دو کشور جا دارد. پس از اینکه اروپا به علت نگرانی از وجود ماده سرطانزای «افلاتوکسین» به بازار ایران ضربه زد، چین به عنوان بزرگترین بازار صادرات پسته ایران در دهه اخیر به شمار میآید. البته تولید کنندگان پسته به عدم وجود «افلاتوکسین» اطمینان دادهاند و اروپا مجددا علاقمند واردات پسته از ایران است.