بیضایی: اگر بازیگر بودم نقش شمر را بازی میكردم
بیضایی با اشاره به دورشدن از فضای تراژدی در متنهای حماسی گفت: شمر در یك نمایش بسیار جذاب است و اگر روزی بازیگر میشدم حتما این نقش را بازی میكردم،چون كمتر كسی است كه بخواهد این نقش را بازی كند.
فارس: بیضایی اظهار داشت: بازیگر درون یعنی یك كودك از بدو تولد بازیگر باشد و اینكه هر یك از ما به صورت بالقوه یك بازیگر هستیم و بازیگر دورنمان باید رشد كند. وی ادامه داد: وظیفه بازیگر درون این است كه بازیگر را در ایفای نقش یاری كند تا به چشم بیاید. در نتیجه هر یك از ما از قبل نقشهایی را كه برایمان تعیین نشده بود، بازی میكنیم و با امكانات مختلفی كه داریم میتوانیم تعیین كنیم كه چه نقشی را بازی كنیم و این بازی تا زمانی كه ما هستیم همانطور ادامه دارد. وی افزود: بعضی از بازیگران، بازیگر درون به كمكشان میآید و یا ممكن است در ایفای نقش مانعشان باشد. در اینجا مهم نیست كه صدایمان خوب باشد یا بد؛ مهم این است كه بدنمان از محدودیت خارج شود و كسی شویم كه در روی صحنه و با تمام پستی و بلندیها،جایگاه خودمان را پیدا كنیم. بیضایی خاطرنشان كرد: در چنین شرایطی است كه یك بازیگر میتواند به كارگردانش پیشنهاد كند كه من می توانم به این صورت بازی كنم و شما به چه صورت میخواهید؟ كارگردان سگكشی گفت: نبوغ بازیگری اگر پرورش داده نشود، رشد نخواهد كرد، یكی از چیزهایی نیز كه یك بازیگر باید بیاموزد، اشكال مختلف بازیگری در دورههای مختلف، معانی و چرایی آن است. این كارگردان سینما به بیان تعاریف مختلف از بازیگری پرداخت و افزود: معنای دیگر بازیگر مقلد است، در كشور ما متأسفانه بازیگری یك امر ناپسند است و یك بازی روشن و رسمی را ناپسند میدانند. مقلد یعنی كسی كه بازی میكند یا چیزی را تقلید میكند و یا همان تقلیدچی گفته میشود. بیضایی گفت: در واقع تقلید بخش خندستانی نمایش یا بخش فكاهی یا كمدی آن است و در واقع بازیگر كسی است كه باید دیگری باشد یا مانند فرد دیگری شود.بازیگری به صورت استعدادی مادرزاد رشد نخواهد كرد، مگر به دست خود ما. این كارگردان با اشاره به اینكه تاثیر ذخیرههای ذهنی هر بازیگر در فهم او از نقش با توجه به تجربههایش، افزود: بازیگری كه نقش را درك نمیكند، ترجیح میدهد كه آن را بازی نكند و بازیگری كه بازی نمیداند، روی صحنه نمیرود.در این صورت این شخص اصلا بازیگر نیست و این از كمبود دانش رنج میبرد. وی در ادامه این سخنانش افزود: اگر تجربههای دیداری و شنیداری بازیگر كافی باشد چنین چالشی برایش پیش نمیآید و به نظر من بهترین راه آن راستگویی است و راستگویی همه را نجات می دهد. در اینجاست كه بازیگر درون به كمك میآید و راه حل درست را پیشنهاد میكند. بیضایی افزود: ممكن است گاهی اوقات در موقعیتی قرار بگیریم كه فكر كنیم دیگر پایان راه است. هیچ وقت برای یك كارگردان، بازیگر، موسیقیدان و یا نقاش پایانی وجود ندارد بلكه تكرار كردن خود، یعنی مرگ هنرمند و اگر برای چنین حرفههایی حد و مرز بگذاریم در واقع مرگ حرفهها میشود و ما باید با این حرفهها پیش برویم. وی با اشاره به مسئله آزادی در نقش گفت: با تقلید ممكن است چیزهای دیگر آغاز شود از جمله درگیری شخص با خودی كه دوست دارد آزاد باشد، اما قرار نیست كه ما در نقش آزاد باشیم. وقتی میخواهیم نقشی را بازی كنیم خودمان را از طریق آن نقش ارائه میدهیم. مثلا شمر در تعزیه خودش نیست، بلكه یك شمر است. وی تصریح كرد: بنابراین ناچاریم آنقدر خودمان را گسترش دهیم كه برای هر متن و اجرایی آمادگی داشته باشیم. در عرصه جدید تأتر و سینما باید آنقدر مهارت داشته باشیم كه در نقشی بازی كنیم تا درجه یك باشد. بیضایی با اشاره به دخالت بازیگر درون هنگام اجرای نقش افزود: این بازیگر درون هنگام بازی ممكن است مزاحممان شود كه به دو صورت است یكی اینكه از خود سوال كنیم آیا در این لحظه میتوانم خوب عرضه شوم؟ و دیگری اینكه شخص را در برابر دیگران توجیه می كند و همه این عوامل میتواند مزاحم بازی شود. سعی كنید كه این بازیگر درون را دور كنید و تمركز كامل كسب كنید كه بتوانید كار خوب ارائه دهید. وی ادامه داد: متأسفانه بازیگرانی هستند كه فكر میكنند موفقیتشان در گرو موفقیت مجموعه است، در نتیجه موفقیت آن بازیگر به چشم نمیآید. در اینجا توصیه میكنم اگر بازیگری هستید كه به این حرفه علاقه دارید باید متن را خوب خوانده باشید و فهمیده باشید و آن متن را از آن خود كنید. آن متن را تحلیل كنید و راهحلهای آن را به كمك كارگردان پیدا كنید و سعی كنید جملهها را در دهن خود مزه مزه كنید. بیضایی با اشاره به نظمی كه در فرهنگ بازیگری غرب وجود دارد، افزود: من واقعا به چنین فرهنگی حسادت میكنم. ما متأسفانه به یك غروری متكی هستیم كه این غرور باعث میشود كه نظم را روی صحنه نپذیرفتیم و در نتیجه یك فیلم خوب و مناسب اتفاق نمیافتد. وی ادامه داد: وظیفه ما این است كه چیزهایی كه در تأتر دیده میشود همانطور نمایش دهیم كه دیده میشود. روی صحنه تأتر ما میتوانیم آرزوی نزدیك شدن به حقیقت را داشته باشیم در حالی كه میدانیم متأسفانه واقعیت دیدنی نیست. در واقع صحنه تأتر به ما یاد داد كه دسترسی به واقعیت امكانپذیر نیست. آرزوی نزدیك شدن به واقعیت را زمانی میتوانیم داشته باشیم كه به آن نزدیك شویم. وی در ادامه افزود: اینكه من خودم هستم جوابگوی سینما نیست و نبوغ قابل دیدن است. در واقع این فكر است كه باید دیده شود و به چشم بیاید و یك فرد هر كسی هم كه باشد در استخدام این فكر است. دوربین، كارگردان و... همه در استخدام این فكر هستند كه باید به نمایش دربیاید. بیضایی با اشاره به اهمیت حس در بازیگری، گفت: امروزه ما فكر میكنیم كه بازی احساسی انجام میدهیم و آن را به نمایش میگذاریم. در این موضوع دیگر بازی نیست. بعضیوقتها لازم است كه بازی شدت انجام شود و به بازی گرم احتیاج میشود. گاهی اوقات هم بازی بیحالی را نمایش میدهیم كه البته این بی حالی هم خودش یك كار است و ضد واقعیت است. این كارگردان در پاسخ به این سوال كه آموزش در بازیگری چه تاثیری دارد، افزود: دورههای آموزشی بازیگری میتواند به شخص كمك كند تا زودتر طبقهبندی شود و موضوعات و اهداف بازیگری را بسازد ولی نمیتواند از صفر و هیچ ،چیزی بسازد. دورههای آموزشی اگر درست باشد میتوانند روشمند باشند. بیضایی با اشاره به حدود و اندازه دانستن و درك خوب ،گفت: دانستن حدود ندارد و میتواند تا بینهایت جا داشته باشد. هرچقدر دید و بینش و دانشمان بیشتر باشد برای شناخت بازیگری اشراف بیشتری نیز خواهیم داشت. وی درباره اینكه بازیگری كاری عقلانی است یا حسی،گفت: این دو مقوله قابل جداشدنی نیستند. عقل بین كسانی كه بازیگری یا اجرا میكنند ،حاضر است. چیزهایی كه ما در سینما به كار میبریم اغلب واقعی نیستند. در این فضا میخواهیم به واقعیت نزدیك شویم. عقل و احساس در كارگردان، بازیگر و نویسنده در كنار هم هستند. البته در اینجا به غیر از عقل و احساس مقوله دیگری به نام فن هم وجود دارد. كارگردان وقتی همه خوابیم با اشاره به ابعاد مختلف نقشهای مثبت و منفی،افزود: در متنهای حماسی و تراژدی، نقش مثبت و منفی وجود داشتهاند اما امروز كاربردی ندارند. امروز از فضایی كه تراژدی نوشته شده، دور شدهایم و به عصر فناوری و عقل قدم گذاشتهایم. مثلا شمر در یك نمایش بسیار جذاب است و اگر روزی بازیگر میشدم حتما این نقش را بازی میكردم،چون كمتر كسی است كه این نقش را بازی میكند.