به جای سه زن، درباره یک زن فیلم بسازید
اين روزها خيلي دوست دارم كه درباره خانم طاهره صفارزاده، بيشتر بدانم و دربارهاش مطلبي بنويسم. البته من حرف جديدي براي گفتن ندارم. يا بهتر است بگويم كه اصلا حرفي براي گفتن ندارم. نه شاگردش بودم و نه شاعري كه براي نقد و بررسي اشعارم از او راهنمايي بخواهم و نه قصهنويسي جوياي نام و نه مترجم. دانستههاي من درباره ايشان همان اندازهاي است كه بيشتر مردم ميدانند؛ بانوي شاعر، محقق، استاد و مترجم قرآن. البته گفتهها و نوشتههاي ديگران هم در اينروزها، تلنگري شد براي شناخت هرچه بهتر و بيشتر اين زن نمونه مسلمان ايراني. هرچند در ميان اين افراد، آدمهايي هم بودند كه در لابلاي نوشتهها و گفتههايشان، بوي خشم و كينه و حسادت به مشام ميرسيد! راستي شما از اين زن بزرگ و نمونه، چقدر ميدانيد؟ به نظر شما خانم صفارزاده چرا اينقدر شناخته شده و مشهور بود؟ تفاوت او با ديگر زنان ايراني چه بود و چه هست؟ آنچه اينروزها دربارهاش خواندهام بدين شرح است: طاهره صفارزاده، لیسانس ادبیات انگلیسی خود را از دانشگاه تهران گرفت، براي ادامه تحصیل به انگلستان و سپس به آمریكا رفت و در دانشگاه آیووا موفق به اخذ درجه MFA شد. در سال ۱۳۴۹به استخدام دانشگاه ملی(شهید بهشتی) درآمد. در سال 55 به اتهام نوشتن شعر«مقاومت دینی» از دانشگاه اخراج شد و در شروع نهضت اسلامی، به كمك نویسندگان سرشناس و متعهد مسلمان، به تاسیس مركزی بهنام«كانون فرهنگی نهضت اسلامی» اقدام كرد. دكترايش را در رشته نقد تئوری و عملی ادبیات جهان كسب نمود. رئیس دانشگاه شهید بهشتی و دانشكده ادبیات شد. خانم صفارزاده، در سال ۶۷ به عنوان یكی از ۵ عضو بنیانگذار كمیته ترجمه آسیا در «فستیوال بینالمللی داكا» برگزیده شد. استاد نمونه سال ۷۱ از سوی وزارت علوم و آموزش عالی، سرپرستی و ویراستاری ۳۶ كتاب زبان تخصصی برای رشتههای مختلف دانشگاهی، «خادم القرآن» پس از انتشار ترجمه «قرآن حكیم» در سال ۸۰ از ديگر افتخارات او بود. طاهره صفارزاده همچنين دو سال پيش و در ماه مارس ۲۰۰۶، از طرف سازمان نويسندگان آسيا و آفريقا و به مناسبت روز جهانی زن، به عنوان شاعر مبارز و دانشمند بزرگ زن مسلمان برگزيده شد. در قسمتي از نامه اين سازمان آمده است:« از آنجا که مبارز بزرگ، دکتر طاهره صفارزاده ، شاعر و نويسنده ارجمند ايراني ، نمونه والايي براي زن مسلمان و مومن است که هر مسلماني به وجود او افتخار مي کند و با نظر به تاريخچه مبارزاتي و دانش فراوان اين شخصيت ، امسال سازمان ، ايشان را براي بزرگداشت برگزيده است.» و البته وقتي از سوی بنیاد شاعران و نویسندگان سازمان فرهنگی - هنری شهرداری تهران، مراسم «ستایندگان بانوی آفتاب» برگزار شد، در اعتراض به اطلاعات نادرست متن خبر كه او را برترین زن مسلمان آن سال معرفی كرده بودند، در آن مراسم شركت نكرد و گفت: من ازسوی سازمان نویسندگان آسیایی - آفریقایی به دریافت عنوان «برترین زن مسلمان» نایل نشدهام، زیرا تنها خداوند متعال میداند كه برترین زن مسلمان كیست . همچنین برگزاری مراسم تجلیل كه معمولا همراه با شادباش و تبریك و شادمانی است، در شب شهادت حضرت فاطمه (علیهالسلام) و در محفل سوگواری و نوحهخوانی، غیرمنطقی بهنظرم میرسید. .. اين، تنها گوشهاي از افتخارات و امتيازات فراوان طاهره صفارزاده است و دقيقا همينها باعث شده است كه بسياري در برابرش سر تعظيم فرود آورند و زبان به ستايش او بگشايند. يك سوال، طاهره صفارزاده چطور به اين جايگاه رسيد؟ كسي خبر دارد؟ راستي روز جهاني زن را كه يادتان هست؟ غربيها در اين روز معمولا چه كساني را به عنوان الگو به زنان و دختران ما معرفي ميكنند؟ راستش را بخواهيد ناخودآگاه ياد سخنراني مرحوم شريعتي افتادم كه ميگفت:« فقط برخی از زنهای اروپایی هستند که ما حق شناختشان را داریم و باید همیشه همان ها را بشناسیم، آنهایی را که فیلمها و مجلهها و رمانهای جنسی نویسندگان به ما نشان میدهند و به عنوان تیپ کلی زن اروپایی به ما میشناسانند. حق نداریم آن دختر اروپایی را بشناسیم که از شانزده سالگی به صحرای نوبی، به آفریقا، به صحرای الجزایر و استرالیا میرود و تمام عمرش را در آن محیطهای وحشت و خطر و بیماری و مرگ و قبایل وحشی می گذراند و شب و روز در جوانی و کمال پیری، درباره امواجی که از شاخکهای مورچه فرستاده میشود و شاخک دیگر آن امواج را میگیرند، کار می کند… حق نداریم مادام «گواشن» را بشناسیم… حق نداریم مادام«دولاویداي» ایتالیایی را بشناسیم…حق نداریم مادام «کوری» را بشناسیم یا «زراس دولا شاپل» را… ما حق داریم مادام «توئیگی» را بشناسیم، به نام آخرین مظهر ایده آل زن تمدن غرب، ملکه زیبایی جهان در سال 1971 و در کنارش برجسته ترین زنان نماینده زن اروپا، ژاکلین اوناسیس، که با پول همه چیز را معامله می کند و ملکه موناکو و زنان هفت تیرکش پیرامون جیمزباند را. یعنی همینها که گوشتهای قربانی دستگاههای تولید اروپاییاند، همین اسباب بازی ها و عروسک کوکی های سرمایه داری و کنیزان تمدن جدید برای سربندی خواجه های تمدن جدید را. اینها را ما ایرانیها حق داریم به عنوان زن متمدن اروپایی بشناسیم. یک بار ندیدیم که از دانشگاه کمبریج یا سوربن یا هاروارد عکسی بردارند و بگویند که دختران دانشجو چگونه می آیند و چگونه میروند، چگونه در کتابخانه ها بر روی نسخه های قرن 14 و 15 و الواحی که از 2500 تا 3000 سال پیش در چین پیدا شده، یا روی نسخه ای از قرآن، یا نسخهای از کتب خطی لاتین و یونانی و میخی و سانسکریت از صبح تا شب خم می شوند، بی آنکه تکانی بخورند و چشم به این سو و آن سو بدوانند و تا کتاب را نمیگیرند و عذرشان را نمیخواهند، سرشان از روی کتاب برداشته نمیشود. آری! زنان ما نباید این زنان را بشناسند زیرا حق ندارند خانم میش ها و دولایدیاها را زن روز یا زن متمدن اروپایی تلقی کنند و تقلید. آنها فقط دو انتخاب بیشتر ندارند: یا قربانی استعمار کهنه ماندن یا قربانی استحمار نو شدن. مذهب؟ زن سفره! تمدن؟ زن بار! تمام.» اينها را شريعتي حدود 40 سال پيش زماني فرياد زد كه سياست و فرهنگ حاكم بر كشور ما آنچنان بود. اما امروز چه؟ آيا ما حق داريم زنان برتر و الگو و دانشمند و فرهيخته غرب را بشناسيم؟ اصلا چرا غرب؟ آيا حق داريم كه زنان نمونه و الگوي كشور خودمان را بشناسيم؟ يا نه، همچنان حق نداريم؟ من فكر ميكنم عليرغم همه تغيير و تحولاتي كه در سيستم فكري و فرهنگي جامعه درباره جايگاه زن مسلمان ايراني بوجود آمده ما همچنان اين حق را نداريم كه زنان برتر خود را بشناسيم! يا لااقل عدهاي نميخواهند كه زنان و دختران ايران، الگوهاي واقعي خود را بشناسند. به عنوان مثال، چند درصد از دختران تحصيلكرده و دانشجوي ايراني، از مقام و رتبه علمي طاهره صفارزاده اطلاع دارند؟ یقینا خانم صفارزاده، به جايگاه واقعي زن مسلمان رسيده بود و اين جايگاه رفيع علمي و ادبي را هم مديون ايمان، اعتقاد، تلاش و مجاهدتش بود. فكر ميكنم مشكل اصلي همينجا باشد. مشكل اينست كه معرفي، شناخت و الگو قرار دادن چنين بانواني در كشور، باعث به حاشيه رفتن و فراموشي دیگرانی ميشود كه ادعا مي كنند زن واقعي ايراني همانها هستند! بيهنراني كه در سالهاي گذشته و به مدد تبليغات رسانهاي داخلي و خارجي، اسم هنرمند و هنرپيشه را با خود يدك کشیده و ميكشند. و به همين جهت، بانوي هنرمند باكلاس و مشهور و معروف ما ايرانيان، ميشود همان خانمي كه خاطرات رختخوابي و تختخوابي خودش را به اسم داستان مينويسد و با هوچيگري دوستان خود ميشود قله رفيع ادبيات فارسي! و به همين دليل بايد در همه اين سالها شاهد ساخته شدن توهمات شخصي و عقدههاي فكري و فرهنگي فيلمسازاني باشيم كه برايمان «دو زن» و «سه زن» را ميسازند، اما دريغ از يكبار به تصوير كشيدن زندگي زني مانند «طاهره صفارزاده». اين عده همانهايي هستند كه پس از درگذشت خانم صفارزاده، زبان به طعن و تهمت عليه او گشودند و آن بانوي نمونه ايراني را با انواع و اقسام زخمههاي خود مورد هجمه قرار دادند. اين چند روزه، آدمهايي حتي به شعر و شاعري او هم ايراد ميگرفتند كه چرا اشعارش، سياسي و اجتماعي بوده و چرا مثلا عاشقانه نبود؟! (و اگر جرات نداشته باشند كه به اعتقادات ديني او ايرادي بگيرند، لااقل خواهند گفت كه سياسي بود و حامي قدرت! و البته منظورشان از قدرت، همان حمايت از نظام جمهوري اسلامي و ولايت فقيه است! ) اين چند روز فرصتي شد براي من كه درباره او و زندگياش، تحقيق كوتاهي بكنم و ببينم كه چرا طاهره صفارزاده اين همه شناخته شده و محبوب است و چرا عدهاي در برابرش دچار تناقض ميشوند؛ از طرفي نميتوانند چشمان خود را بر افتخاراتش ببندند و منكر امتيازات فراوانش شوند و از طرفي هم نميتوانند جلوي ناراحتيشان را بگيرند! البته علاوه بر اين دو دسته، عدهاي هم خيال خود را براي هميشه راحت كردند و اصلا به روي خودشان نياوردند كه اين بانو از دنيا رفته است. آن محبوبيت و اين مهجوريت چه دليلي ميتواند داشته باشد جز اينكه صفارزاده دل در گرو عقيدهاي داشت كه آسماني بود و راه و زندگي و اشعار و آثارش را هم مطابق با همان عقيده به پيش ميبرد؟ لینک مطلب