سيزدهم آبان و پاسخ به يك نسل
شايد براي نسل امروز در ارتباط با تصرف سفارت آمريكا توسط دانشجويان مسلمان و پيرو خط امام در سال 58 اين سوال مطرح باشد كه چرا تعطيلي سفارت به شكل و شيوه انقلابي صورت گرفت، در حاليكه با استقرار حاكميت جمهورياسلامي دولت ميتوانست طي تشريفات ديپلماتيك عذر سفير و كاركنان آمريكا را بخواهد و آنان را از كشور اخراج نمايد؟ البته اين سوال در ذهن جوانان وقتي تشديد ميشود كه ميبينند دولتمردان و بازماندگان اشغال سفارت آمريكا در سالهاي اخير براي ايجاد ارتباط با آمريكا بهصورت پيدا و پنهان از يكديگر گوي سبقت ميربايند. زيرا با پذيرفتن عدم تغيير در ماهيت نظام و رفتار آمريكا طي سه دهه گذشته و صرفا با حل احتمالي مشكل پرونده هستهاي ايران كه در دهه اول انقلاب اسلامي مطرح نبود و رفتن به سمت رابطه مجدد، مبناي اين حركت را همچنان مبهم و ناشناخته خواهد گذاشت. براي تبيين حركت دانشجويان در سيزده آبان 1358 بايد به فضاي سياسي و فكري آن زمان برگشت و تامل نمود. تا قبل از پيروزي انقلاب اسلامي جريانات مخالف با رژيم شاهنشاهي بهطور عمده و تعيينكننده عبارت بودند از: 1 - طيفهاي چپ مذهبي كه با تأسي و تاثيرپذيري از بزرگان ديني چون امام خميني، آيتالله طالقاني، آيتالله منتظري و دكتر شريعتي در گوشه و كنار كشور از حوزههاي علميه تا دانشگاهها و بازار فعاليت ميكردند. 2-جناح چپ ماركسيستي كه با اتكا به تئوريهاي ماركسيسم لنينيسم يا مائوئيسم و با نگاه به منافع بلوكشرق تنور مبارزه عليه رژيم را گرم ميكردند. در آن زمان نفوذ آمريكا و حضور همهجانبه آن كشور در عرصههاي اقتصادي، نظامي و امنيتي ايران بهويژه با ساقطكردن دولت ملي دكتر محمد مصدق طي كودتاي ننگين 28 مرداد سال 32، نيز محور مبارزات انقلابيون را بر مسير بيرون راندن آمريكا از ايران استوار ساخته بود. بهطور طبيعي هر دو جريان سياسي رويكرد مخصوص بهخود را داشتند و به همين دليل رقابت بسيار فشرده و تنگاتنگي ميان آنها به چشم ميخورد. اين رقابتها در محيطهاي دانشگاهي در اوج خود بود به نحوي كه اولويت مبارزه به شمار ميرفت. بعد از پيروزي و با برچيده شدن نظام شاهنشاهي موضوع برخورد با امپرياليسم آمريكا همچنان بر سر زبانها و بيپاسخ مانده بود و رفتهرفته گروههاي انقلابي مذهبي كه ماهيتا طرفدار جمهوري اسلامي به شمار ميرفتند در موضع انفعال قرار گرفتند، حركتهاي مشكوك سفارت آمريكا نسبت به تماس با چهرههايي كه چندان با نظام تازهپاي جمهوري اسلامي رابطه خوبي نداشتند و برخي تحركات ديگر، روشنفكران چپ مسلمان كه مركز ثقل آنها در دانشگاهها بود را براي خروج از انفعال به سمت تصرف سفارت آمريكا كشاند. اين حركت در روزهاي اوليه آنقدر جذابيت داشت كه باعث شد تقريبا تمامي سازمانهاي ماركسيستي و مذهبي شبهماركسيستي به دفاع از آن بپردازند. حمايت امام خميني(ره) از اقدام دانشجويان مسلمان پيرو خط امام نيز موجب تودهاي شدن تصرف سفارتخانه كه بعدها به لانه جاسوسي شهرت يافت، گرديد. نكته ظريف و پنهان در سايه روشن اين واقعه سياسي همين پشتيباني امام خميني بود كه نه از موضع جمهور اسلامي بلكه از ديدگاه يك شخص مبارز و انقلابي صورت گرفت و اشتباه بزرگ هم دولتي شدن حركت دانشجويان بود كه ميتوانست با همان ماهيت مردمي و انقلابي و در حد يك تلاش نمادين و پيامرسان محدود بشود. در شرايط فعلي كه مسوولان كشور به دنبال بهبود رابطه با كشور آمريكا هستند و از طرفي هم آمريكا در دوران زمامداري كلينتون حاضر به عذرخواهي نسبت به كودتاي 28 مرداد و دخالتهاي خود شد جاي دارد تا دستگاه ديپلماسي كشورمان آن حادثه تاريخي را با منفك كردن مواضع انقلابي از مواضع رسمي در آن سالها و نيز يادآوري حساسيتهاي جوانان پرشور در رقابت با نيروهاي فكري بلوك شرق زمينه را براي روابط با هزينههاي كمتر فراهم سازند و به عبارت ديگر همانقدر كه آمريكا از شعار «نه شرقي» انقلابيون ايران سود برد چنين هزينههايي هم تحت عنوان «نه غربي» شعار ايرانيان ميبايست پرداخت ميكرد كه شايد اين مقدار كمترين ميزان بود. هدايتالله آقايي منبع: کارگزاران