باراک حسين اوباما و پايان تاريخ

کد خبر : 66150

1 -زماني که گورباچف به نمايندگي از حزب کمونيسم اتحاد جماهير شوروي، رهبري يک ابرقدرت را در دست گرفت، هيچ گاه گمان نمي برد، اين قدرت بلا منازع شرق عالم، در گرداب فروپاشي و تجزيه فرو رود. آيا گورباچف علت العلل اين فروپاشي بود يا «گاه» اين فروپاشي هولناک فرا آمده بود؟ باراک حسين اوباما، دو رگه اي که در روستاي کوگلوي کنيا از پدري کنيايي الاصل و مادري آمريکايي متولد شد و به نمايندگي از حزب دموکرات ايالات متحده امريکا، رهبري ابرقدرتي را در غرب عالم به دست گرفته است، آيا به سرنوشتي چون گورباچف دچار خواهد شد و آيا «گاه» و موعد فروپاشي ايالات متحده امريکا نيز فرا آمده است؟ 2- فرانسيس فوکوياما که در دهه پاياني قرن 20 با طرح و دفاع سرسختانه از نظريه پايان تاريخ و اين که فرجام تاريخي عالم را گريزي نيست جز آنکه هژموني ليبرال سرمايه داري امريکايي را پذيرا باشد، اکنون به عقب نشيني هاي تئوريک از نظريه اش همت گمارده است و ديگر پايان تاريخ را مدينه فاضله امريکايي معرفي نمي کند. 3- ايالات متحده امريکا که کمتر از سه قرن از تشخص سياسي و نظام سازي اجتماعي آن مي گذرد، از نقطه نظر تاريخي به واسطه کم پيشينگي تاريخي و معرفتي اش هم اکنون، از هويتي «وصله-پينه اي» برخوردار است. امريکا در پروسه مدرنيته تنها وارث پروژه مدرنيزاسيون است و ريشه هاي فلسفي و معرفتي نظام ليبراليسم را از مهد تمدن مدرن يعني اروپا، به عاريت هم نگرفته است. نظام مدني و سيستم سياسي ايالات متحده در کوير تفتيده فلسفه پراگماتيسم امريکايي ريشه دوانده است که استحصال معرفت از آن امري دشوار است و لذا امروزه بسياري از استراتژيست هاي امريکايي فقدان عقبه هاي معرفتي و فلسفي ليبراليسم امريکايي را، عامل به دام افتادن ايالات متحده امريکا در بحران هويت مي دانند. 4- از زمان کشف امريکا به شکل کاملا تصادفي توسط کريستف کلمب، همواره آمريکا در نزد مردمان جهان به يک چيز شهرت پيدا کرده است: سرزمين فرصت ها: ذخاير عظيم طلا در قرن هفدهم ميلاد کشتي هاي بزرگ و انسان هاي زيادي را از نقاط مختلف جهان، مخصوصا اروپا به اين سرزمين کشاند و ماجراي دزدان دريايي و معادن طلا در همين دوران به نماد يکي از ادوار تاريخي مبدل شد. اين سرزمين فرصتها، از اواخر قرن 19 و درست پس از جنگ جهاني دوم در قرن 20، تبديل به سرزمين فرصت سازي شد و انبوهي از نخبگان جهان با مليت هايي از قاره هاي آسيا، افريقا و اروپا را در خود جاي داد و تا امروز که انبوه زيادي از سرمايه گذاران خارجي را نيز به انگيزه کسب فرصت هاي سرمايه گذاري به خود جذب و جلب کرده است. ايالات متحده امريکا که غالب شهروندان جوينده طلا، نخبگان جوياي فرصت رشد و سرمايه گذاران در جستجوي سود بيشتر را تا امروز با موفقيت به سوي خود جذب کرده است، به سرزميني آباد مي ماند که غالب اشجار و ابنيه و جلوه هاي تمدني آن و حتي زير ساخت هاي فرهنگي آن، عاريتي هستند و به اعتبار نه تاريخ، فرهنگ، فلسفه و مواريث تمدني مشترک، در اين سرزمين گرد آمده اند که به انگيزه رفاه يا طلب فرصت سود بيشتر به اين ارض وعده داده نشده،کوچيده اند. 5- ايالات متحده امريکا که هم اکنون تحت يک حاکميت فدراليته و مرکزي در واشنگتن اداره مي شود، از تنوع فوق العاده فرهنگي و مذهبي نيز برخوردار است. مهاجرت زايد الوصف مردمان مختلف جهان در مقاطعي از تاريخ به اين نقطه از زمين، هويت فرهنگي «چهل تکه اي» را رقم زده است. لذا امريکا در عين حال که مدعي آزادي هم جنس گرايان و سقط جنين واتانازي است، در عين حال بافت اجتماعي آن بسيار مذهبي تر از اروپاست. اين بافت متکثر مذهبي، نژادي، قوميتي و فرهنگي، در يک پارادوکس پيچيده اي گرفتار آمده است. پارادوکس ايدئولوژيک کردن نظام سياسي ايالات متحده امريکا و واگرايي اجتماعي. چون علت محدثه تشکيل امريکا، همگرايي فرهنگ ها و قوميت هاي مختلف بوده است، علت مبقيه آن، تلورانس شديدي است که بايد در بدنه اجتماعي آن توسط نظام حاکميتي امريکا رعايت شود. به ميزاني که ساختار سياسي امريکا به سمت ايدئولوژيک شدن پيش رود، به همان ميزان زمينه فروپاشي آن بيشتر فراهم خواهد شد. يکي از اشکالات اساسي بوش پسر، تبديل کردن نزاع خود با عراق به نزاع خير و شر و معرفي دشمنان خود به عنوان اهريمن در برابر خدايان بود. اما چندي بعد به سرعت اين نزاع ايدئولوژيک را به شعار توسعه دموکراسي فروکاست و آتش زير خاکستر نظام اجتماعي امريکا ر ا به شکل ماهرانه اي پنهان نگه داشت. اين که تحليل گران امريکايي معتقدند به جاي صدور ايدئولوژي بايد سبک زندگي(style life) صادر کرد که در آن رفاه و سکس ورزي محور اين سبک زندگي است، ريشه در اين بحران محتمل الوقوع دارد. اگر چه در بافت اجتماعي ايالات متحده امريکا، تعبير نيچه اي «خدامرده است» چندان درست نيست، اما در سطح کلان نظام سياسي امريکا، «خداي زنده ميراننده ايالات متحده امريکاست.» اين تکثر عميق فرهنگي و هويتي، استعداد فروپاشي و تجزيه ايالات متحده را بسيار بالا برده است. 6- منهاي ريشه سست معرفتي-فلسفي و تاريخي-فرهنگي امريکا که هويتي آنوميک و ناهنجار در اين کشور را شکل داده است، رخداد هاي مهم و جدي، خاصه از نيمه دوم قرن بيستم تاکنون به وقوع پيوسته است که بارقه هاي آن صاعقه فروپاشي را از دور نمايان ساخته است. يکي از اين رويدادهاي مهم فروپاشي اتحاد جماهير شوروي است. هرچند حضور شوروي در چند دهه پيش، براي امريکا ايجاد مزاحمت کرد، اما امريکا با امضا» تفاهم نامه «يالتا» عملا با شوروي کنار آمده بود و از مزاياي ابرقدرتي ديگر به نام اتحاد جماهير شوروي سود مي جست. مهم ترين ثمره تفاهم نامه يالتا، شکل گيري جنگ سرد و تبديل آن به يک جنگ زرگري ميان دو ابرقدرت شده بود و اين عامل انزواي قطب هاي بالقوه يا بالفعل قدرت در جهان چون اروپا، چين، هند، ژاپن و کشور هاي آمريکاي جنوبي بود. به عبارتي با وجود شوروي، جهان به دو بخش تقسيم مي شد، يکي منطقه نفوذ شوروي و ديگري منطقه نفوذ امريکا و هر بخش از جهان به واسطه جنگ سردي که ميان اين دو ابر قدرت بود خود را در پرتو پارادايم کمونيستي اتحاد جماهير شوروي يا در چارچوب پارادايم ليبراليستي ايالات متحده امريکا، بازخواني و هويت يابي مي کرد. بديهي است با فروپاشي شوروي ناگهان معادلات پيش گفته فرو ريخت و قطب هاي قدرت منطقه اي و قاره اي چون چين، هند، برزيل و اتحاديه اروپا نمايان شد و اين به معناي بازخواني هويت ايالات متحده در نظم جديد بين المللي بود. 7- ملاحظه مهم و جدي ديگري که حکايت از اضمحلال اتوريته و مشروعيت امريکا دارد، آن است که از زمان جنگ ويتنام تا جنگ گرجستان، امريکا در يک فرآيند تاريخي به شدت در حال از دست دادن اعتبار و نفوذ خود در سطح مجامع رسمي بين المللي است. شکست امريکا در ويتنام آنچنان پر اهميت بود که ساختار ژئوپلتيک جهان را از آن موقع به بعد، تحت تاثير قرار داد و بي ثمر ماندن جنگ خليج فارس، جنگ افغانستان، جنگ عراق و جنگ لبنان و نهايتا جنگ گرجستان، روز به روز، چهره پردازي مقتدرانه از قدرت ايالات متحده را دشوار تر ساخت. اوج اين خدشه بر اتوريته امريکا و فروپاشي هيمنه مقتدرانه ايالات متحده، ماه مارس سال 2008 در صحن سازمان ملل در خصوص موضوع اولتسياي جنوبي بود. اين نخستين بار در تاريخ سازمان ملل از ابتداي تاسيس آن بود که ايالات متحده در مورد مساله اي که برايش اهميت داشت نتوانست راي اکثريت شوراي امنيت را به دست آورد. به عبارتي تسلط هژمونيک ايالات متحده بر شوراي امنيت از دست رفت. 8- همچنين بايد به ياد داشت که ظهور رقباي قدرتمند اقتصادي از سال حدود 1968 به بعد در جهان که در ابعاد منطقه اي و بين المللي، مونوپولي اقتصادي امريکا را به چالش کشانده اند، اکنون به کابوس دهشت انگيزي در ميان سران کاخ سفيد، سناي امريکا و تراست هاي عظيم اقتصادي در ايالات متحده مبدل شده است. چين، ژاپن، هند، آسياي جنوب شرقي، آفريقاي جنوبي و اروپاي غربي از جمله تهديدهاي بالقوه و بالفعل براي اقتصاد امريکا محسوب مي شود. 9- امريکا با دنبال کردن سياستي که از زمان رياست جمهوري نيکسون تا پايان دوره رئيس جمهوري کلينتون ادامه داشت براي جلوگيري از از دست رفتن سلطه جهاني امريکا مبادرت به نزديکي به اروپاي غربي، ژاپن، چين و هند نمود تا از اين طريق نقش رهبري اقتصادي خود را حفظ کنند، تشکيل اتحاديه هفت کشور صنعتي در همين راستا بود. همچنين ايالات متحده از سال 1980 به بعد با ظهور شرايط جديد اقدام به تبليغ عليه نظريات توسعه گرايي و تبليغ له جهاني شدن (glodalization) نمود تا حتي المقدور سرعت توسعه اقتصادهاي منطقه اي کند و ذيل گفتمان گلوباليسم نظام سرمايه داري رشد و توسعه آنها کنترل و هدايت شود. 10- تمامي اين سياست ها البته به نتيجه نرسيده است و در دولت بوش پسر، آمريکا با افول شديد قدرت مالي و اقتصادي خود روبرو شده است و کسرهاي بودجه و حساب جاري، ساختار اقتصاد ايالات متحده را به شدت آسيب پذير نموده است. تشديد بحران بيکاري، کاهش شديد ارزش دلار در برابر يورو، پوند و فرانک سويس، افزايش بدهي هاي خارجي، افزايش وابستگي به نفت وارداتي، اختلاف مهلک در نظام مالي بانک و موسسات مالي و سرمايه گذاري و مقابله هاي اقتصادي قدرت هاي نئوامپرياليتسي چين و روسيه، امريکا را در وضعيت پيچيده اي قرار داده است. 11- اينک باراک حسين اوباما، کبوتر سياهپوستي از ميان باز ها، بر بالاي بام کاخ سفيد نشسته است، ميراث دار امپراتوري است که که مختصات ژئواستراتژيک و ژئوپولوتيک و رويدادهاي اقتصادي، مالي و نظامي گذشته که توسط اسلاف وي انجام يافته، بايد از مقام خدايگان جهان و امپراتوري به مقام صرفا رهبري اکتفا کند که اگر نتواند از بحران هاي اقتصادي و سياسي موجود ايالت متحده را خارج سازد، آن گاه بحران هاي وعرفتي و هويتي و فرهنگي امريکا سر باز خواهد کرد و به راحتي فروپاشي اتحاد جماهير شوروي، ايالات متحده امريکا نيز به 51 کشور فدرال تجزيه خواهد شد; اگر که جنگ هاي خانمان سوز قبيله اي و نژادي و مخذهبي در درون اين سرزمين، آتش فنا بر نسل هاي بشري نزند و نزاع هاي داخلي سال ها به حلول نينجامد، شايد که در بهترين حالت کشور هاي تازه استقلال يافته اي مانند کشور هاي مستقل شوروي سابق به ظهور مي رسد. 12- آنچنان که فوکوياما پس از طرح نظريه پايان تاريخ خود از آن تئوري تنازل نمود، قهرا باراک اوباما هم بايد از انديشه امپراتوري جهان تنازل کند تا شايد سرنوشت که شايد سرنوشت مرگباري که ايالت مرگبار امريکا را تهديد مي کند به وقوع نپيوندد. دکتر روح الله احمدزاده کرماني منبع: ابتکار

لینک کوتاه :

با دوستان خود به اشتراک بگذارید: