همیشه پای یک ممیز در میان است!
مميزي مثل قطارهاي هند ميماند، كه كشور پرجمعيتي است و قطارها نميتوانند توقف كنند و هركس ميتواند، سوار ميشود. كار ادارهي كتاب را نميشود تعطيل كرد. ما داريم در حين حركت، اصلاح ميكنيم.
کد خبر :
68103
از ابتدا هم مشخص بود که مجید حمیدزاده مدیر انتخابی معاون فرهنگی وزارتخانه فرهنگ و ارشاد نیست. شنیدهها هم حاکی از آن بود که انتصاب حمیدزاده توسط شخص وزیر انجام شده و محسن پرویز موظف به همکاری با او شده است. دو سال و چند ماه بعد بالاخره این حباب ترکید و استعفای مکرر حمیدزاده که ناشی از کشمکشهای درونی مدیران ارشد فرهنگی بود، با پاسخ مثبت وزیر امضا شد. اما این پایان کار نبود. حمیدزاده تا پیدا شدن مدیر تازه با حفظ سمت جدید پشت میز سابق خود نشست. وزیر ارشاد در فرجه چهار ماهه خالی بودن صندلی مدیر مستعفی، چندین بار به خبرنگاران و اهالی قلم وعده پیدا کردن مدیری
لایق برای نظارت بر شریان فکر در انقلاب اسلامی را داد تا اینکه سرانجام در مرداد ماه سال جاری یکی از اساتید دانشگاه امام حسین به عنوان رییس جدید اداره کتاب حکم گرفت. آخرین مدرک تحصیلی محمدعلی رمضانی فرانی دکترایی است که در رشته فلسفه تطبیقی از دانشگاه تربیت مدرس قم گرفته است. او در حالی از سال ۱۳۷۰ عضو هيأت علمی دانشگاه امام حسين بوده است که در رزومه کاریاش پیش از آن، تنها سه سال سردبیری مجله امید انقلاب ـ در رده سنی کودک و نوجوان ـ دیده میشود. رمضانی فرانی از سال ۱۳۷۱ به شهادت رسانهها عضو هيأت تحريريهی نشريهی تخصصی علوم انسانی دانشگاه امام حسين
بوده است و به همه اینها ترجمه و نگارش چند مقاله و دبیری علمی یک سایت کمبیننده به نام "مدیریت اسلامی" را هم اضافه بفرمایید. جالب است بدانید که مدیر چهل و شش ساله اداره کتاب تا روز گرفتن کلید دفتر کارش، کتابی ننوشته و هیچ سابقه فعالیتی در وزارت ارشاد نداشته است. اگر میخواهید بدانید که در اداره کتاب با مدیریت جدید چه تغییراتی اتفاق میافتد و از این به سرنوشت کتابها چطور رقم خواهد خورد این چند خط را بخوانید: لکوموتیوران یک قطار هندی مميزي مثل قطارهاي هند ميماند، كه كشور پرجمعيتي است و قطارها نميتوانند توقف كنند و هركس ميتواند، سوار ميشود. كار
ادارهي كتاب را نميشود تعطيل كرد. ما داريم در حين حركت، اصلاح ميكنيم. انشاءالله برسيم به جايي كه همهي بررسها در حد نويسندهها يا بالاتر باشند و اسامي هم اعلام شود؛ اما فعلاً مقدور نيست و كم آدمي پيدا ميشود كه با دستمزد معمولي بيايد و پاسخگو هم باشد. 1 ملاک ممیزی کتاب چیست؟ مميزی كتاب در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی كه مجری اين كار است، مطابق معيارهايی انجام میشود كه از سوی شورای انقلاب فرهنگی و ديگر مراجع قانونگذار تدوين شده و صرفاً اجرای اين قوانين به عهده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است. طبيعتاً ما در اين حوزه قانونگذار نيستيم و اگر نياز
به تشكيل كارگروههای خاصی باشد، بايد قوانين آن تدوين شده و به وزارتخانه ابلاغ شود. در اداره امور كتاب سعی داريم در اعطای مجوز به تأليفات، تسهيل كامل وجود داشته باشد و كمترين دخل و تصرف را به وجود آوريم كه روال هم تا به حال همينگونه بوده است(!) 2 ممیزان اداره کتاب چه کسانی هستند؟ ما در بخش كتاب با دو بخش كلي رو به رو هستيم، بخش اداري و دبيرخانهاي كه افرادي موظف و كارمند وزارتخانه در آن فعاليت ميكنند و بخش بررسي و مميزي كه افراد آن هيچيك كارمند وزارتخانه نيستند. ما در بخش بررسي و مميزي حقوقگير وزارتخانه نداريم. اين افراد كاملاً با ضوابطي كه به
اصول علمي و اخلاقي پايبند است، اين كار را انجام ميدهند و فراوان هم پيش ميآيد كه به شكل كاملاً آزادانه همكاري خود را قطع ميكنند. 3 گفتمان ممیز و نویسنده ما ضرورت مميزي را ميدانيم؛ اما اين را كه به چه نحوي باشد كه با ظاهر قضايا هم مشكل پيدا نكند، بزرگان بفرمايند. ما طرفدار مميزي فعال هستيم كه با ناشر و مؤلف ارتباط برقرار و تعامل شود، تا اگر جايي از كار را نفهميديم و ميدانيم كه سطح دانش اساتيد ما بالاتر است، توضيح بخواهيم و يكديگر را قانع كنيم و اين شيوه را هم ابلاغ كردهايم كه به عنوان شيوهي حسنه باشد تا گفتوگو كنيم كه شيوهاي عاقلانه است. 4
نویسنده میتواند به ممیزی اعتراض کند؟ اگر نويسندهای مورد خاصی را میتواند در ضعف حوزه مميزی كتابها بيان كند، بايد به شكل مستند به اداره كتاب ارائه كند. هميشه تمامی قسمتهای اين اداره به روی نويسندگان و محققان باز است و ما اين پيشفرض را كه مميزی ارشاد ضعيف است، بدون دليل و مدارك مستند نمیپذيريم. 5 مسوولان پاسخگویند مسؤولان گروههاي مختلف ما پاسخگو هستند؛ اما اغلب نويسندگان كمتر با ارشاد طرفاند و بيشتر ناشران طرف ما هستند كه به دلايلي، خودشان مصلحت نميبينند نويسنده را با ارشاد طرف كنند و ميخواهند خودشان واسطهگري را حفظ كنند؛ به همين
دليل، نويسنده كمتر به ارشاد رفتوآمد ميكند. بررسهاي ما از اين حيث ديگر پاسخگو نيستند و اغلبشان نيروي موظف ما هم نيستند و نميتوانيم گروههاي زيادي را در آنجا بگذاريم؛ اما مسؤولانشان پاسخگو هستند. 6 ولی بررسها وقت ندارند بررسهاي ما از مدرسان دانشگاه و از اساتيد حوزه هستند و پاسخگو هستند؛ منتها به اين صورت نيست كه براي آنها شرط و شروط بگذاريم، كه مثلاً هفتهاي سه روز براي پاسخگويي به مميزيها مراجعه كنند. بررسهاي ما مخفي نيستند، هيچ مشكلي هم ندارند؛ منتها وقت ندارند. 7 مراکز غیر دولتی ممیزی کتاب ما بخشهاي نظارتي را از بخشهاي حاكميتي
دولت ميدانيم و هيچ نظامي بخشهاي حاكميتي خود را به بخشهاي خصوصي واگذار نميكند. هم اكنون از بسياري مراكز به عنوان پشتوانه تخصصي استفاده ميشود و تقريباً سخن آن مراكز براي وزارتخانه حجيت دارد و اينگونه نيست كه خلافنظر مشورتي آنها عمل شود. براي ما محدوديتي وجود ندارد، كه نامي از اين نهادها برده شود. اما اين نهادها «تمايلي به عنوان كردن همكاري خود با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ندارند. وي گفت: نهادها بعضاً به دليل حاشيههايي كه ممكن است برايشان وجود داشته باشد، مثلاً مراجعاتي كه از سوي ناشران و نويسندگان به آنها ميشود يا حاشيههايي كه به
لحاظ رسانهاي برايشان ايجاد ميشود، تمايلي به عنوان كردن همكاري خود با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ندارند. 8 ممیزی کتابهای ادبی ما در شعر و ادبيات هم آنجايي كه ميخواهد زبان فارسي شكسته شود، به هرحال برايش حرمت و اصالتي قائليم و شعرهاي ضعيف و مثل آن را اجازه نميدهيم يا مشروط به اصلاح ميكنيم. پس در حوزهي مسائل ديني، قائل به كف در مميزي هستيم و به عنوان پايهي كار، حاضريم ديگران مشاركت كنند تا سطح كار بالا رود. 9 ممیزی کتابهای پایه در برخي بخشها كه به تعبير امروزي جزو علوم محض هستند؛ مثل رياضي و فيزيك، يكسري ملاحظات كلي و شكلي كتاب در نظر
گرفته ميشود و كمترين مشكل را معمولاً در مميزي دارند و نياز به مميزي آنچناني ندارند؛ چون بحث محتواي علمي در اينگونه علوم به عهدهي وزارتخانه نيست. بيشتر در حوزههايي مثل فرهنگ عمومي، ادبيات و علوم انساني مميزي هست كه ممكن است بيشتر نيازمند مميزي و بررسي باشند و طبيعتاً مشاوراني هم در اين حوزهها با ما همكاري دارند. 10 ممیزی کتابهای دینی متأسفم؛ الآن بهترين تحقيق اسلامي را كه ميخواهيد چاپ كنيد، ناشر ابا ميكند و ميگويد نميخرند؛ از بس چرت و پرت دربارهي اسلام چاپ شده و اين يك حقيقت تلخ است و نام اسلام به انواع گونهگون روي كتابهاي سخيف
گذاشته شده و پاسخگو نيستند. اين منحرفكننده است و در نهايت، اجتناب در خواندن و چاپ و استقبال از كتابهاي ديني به شدت ديده ميشود و اين بايد آسيبشناسي شود. تصور ميكنم اگر اين زيربنا درست شود، آن اعتراضها هم حل ميشود. اما ممكن است در برخي موارد هم دستشان بسته باشد يا اسير جو خاصي قرار بگيرند. ما كارهاي بخش دين را فلهاي بررسي نميكنيم و گروههاي تخصصي داريم. مسائل ادبيات ديني، فقه و اصول و ترجمه جداگانه به شكل دستهبنديشده و تخصصي بررسي ميشوند؛ نه با يك عنوان كلي دين. بخشي از ناراضيان ما در مميزي، متأسفانه همينهايي هستند كه كتابهاي سخيف
ديني، موهوم و خرافه در دين را مينويسند. در حوزهي دين، از يك كفي پايينتر را رد ميكنيم؛ چون وهن به دين است و اجازهي انتشارش را نميدهيم؛ پس ما به حداقلي هم كار داريم كه غلط و دروغ نباشد. 11 درباه داوری کتاب سال جمهوری اسلامی ایران بررسي و انتخاب كتاب در جايزه كتاب سال در چهار نوبت (چهار دوره كتاب فصل) بررسي ميشود و انتخاب اثر برگزيده از ميان آنها، نشان از ارزشمند بودن اثر معرفي شده، دارد. گروه داوران اصلي كتاب فصل دو نفرند و داوراني كه كتابها را مورد بررسي قرار ميدهند، در صورت لزوم به سه نفر افزايش مييابند. همچنين داوران اصلي و داوران
ارزيابيكننده كتابها در جايزه كتاب سال، به ترتيب سه نفر و دست كم چهار نفرند كه در گروه ارزيابيكننده، گاهي به بيش از اين تعداد نيز افزايش پيدا ميكنند. تفاوت در شمار داوران كتاب فصل و سال، به دليل دستيابي به اطمينان كافي در اين حوزه است. همچنين انجام اين امر سبب صرفهجويي در اوقات داوران به منظور پيشگيري از انجام اقدامات تكراري خواهد بود. 12 داوران گرانترین جایزه کتاب چنین قراری نداشتیم كه داوران را بعد از جایزه، جایزه جلال آل احمد معرفی كنیم؛ اما این بستگی به نظر آنها دارد كه بخواهند معرفی شوند یا نه. داوران ما بیشتر داوران علمی و دانشگاهی
هستند و دوست ندارند وارد مناقشات رسانهیی شوند؛ آنها نمیخواهند مطرح شوند و بعد پاسخگوی رسانهها باشند. اگر ابتدا با داوران قرار نگذاریم كه قرار است نامشان اعلام نشود، آنها همكاری نمیكنند؛ وگرنه ما چیزی برای مخفی كردن نداریم و كارمان پنهانی نیست. گروههای اصلی داوری جایزه جلال، ۹ نفر هستند، كه هر گروه، ۳ داور دارد. ضمن اینكه داورانی نیز با گروههای اصلی داوری همكاری داشتند. 13 سرانه مطالعه ایرانیان بالاخره چقدر است؟ در نظرسنجيهاي انجامشده، آمارهايي با شاخص كميت زمان مطالعه استخراج و عددي اعلام ميشود؛ اين كار پايه خوبي است ولي ما
بايد سعي كنيم در هفته کتاب و به طور كلي، هم خود و هم جامعه را با يك عزم ملي به سوي كتاب سوق دهيم. روزانه بخش عمدهاي از ساعات افراد به مطالعه نسخ الكترونيكي كتابها و رجوع از طريق اينترنت به كتابخانهها اختصاص مييابد كه بايد جزو آمار مطالعه آورده شود. البته بايد در كنار كميت به كيفيت كتابخواني نيز پرداخته شود؛ بهطوري كه بدانيم با چه هدفي، چه محتوايي را مطالعه كنيم، ضمن اينكه بدانيم رفتارهاي قابل مشاهده و اينكه اين رفتارهايي كه در اثر مطالعه به وجود آمده مطلوب است يا نامطلوب نيز به عنوان يك امر پژوهشي مورد توجه قرار دهيم. آثاري را بايد مطالعه كنيم كه از
نظر صحت، دقت و ارزش علمي و فرهنگي دقيق باشند. 14
**** 1: 13 آبان 1387 در گفتگو با ایسنا 2: 25 آبان 1387 گفتگو با خبرگزاری ایکنا 3: 13 آذر 1387 سخنرانی در نشست بررسي مميزي كتابهاي ديني و قرآني 4: 13 آبان 1387 در گفتگو با ایسنا 5: 25 آبان 1387 گفتگو با خبرگزاری ایکنا 6: 13 آبان 1387 در گفتگو با ایسنا 7: 13 آبان 1387 در گفتگو با ایسنا 8: 13 آذر 1387 سخنرانی در نشست بررسي مميزي كتابهاي ديني و قرآني 9: 13 آبان 1387 در گفتگو با ایسنا 10: 13 آبان 1387 در گفتگو با ایسنا 11: 13 آذر87 سخنرانی در نشست بررسي مميزي كتابهاي ديني و قرآني 12: 14 آذر 1387 گفتگو با خبرگزاری ایبنا 13: 14 آذر 1387 گفتگو با خبرگزاری ایبنا 14: 29 آبان 1387 گفتگو با ستاد اطلاعرساني شانزدهمين دوره هفته كتاب