ابتکار: دغدغه حضور مجدد اصلاحطلبان را ندارم
اکنون دغدغه جناح خاص را نداريم و به شخصه اين دغدغه را ندارم که اصلاحطلبان براي بار ديگر، به قدرت بازگردند اما اين دغدغه را دارم که از جريان دانشجويي، به وضعيتي بهتر از وضعيت امروز برسيم و به وضعيتي برسيم که با آرمانهاي اصيل انقلاب نزديکتر باشد.
ایلنا: معصومه ابتکار از جمله زناني است که دغدغه جنبش دانشجويي، هيچگاه او را رها نکرده است و عليرغم مشغلههايي که در طول سالهاي مسووليت خود (چه در زماني که به عنوان معاون خاتمي و رئيسسازمان محيط زيست فعاليت ميکرد و چه اکنون که دور از وادي قدرت در NGOاي که خود مديريت آن را بر عهده دارد) داشته است، اين دغدغه را رها نکرد. به نحوي که حتي در وبلاگ شخصياش يک بخش را به اين موضوع اختصاص داده است. جنبش دانشجويي،کانون توجه ويژه است معاون رئيسجمهور دولت اصلاحات با اشاره به جايگاه ويژه دانشجويان در جامعه اظهار داشت: دانشجويان، حداقل در چند دههاي که رويکرد کشور به سمت علم و پرورش استعدادهاي علمي و پژوهشي است، داراي جايگاه ويژه وخاصي بوده است که علت آن را يا بايد فرصتي دانست که دانشجو براي کسب علم دارد و يا تاريخ جنبش دانشجويي و نقش دانشجويان در جنبشهاي آزاديخواهي و يا ساير جنبشهاي بين المللي دانست. ابتکار با بيان اينکه دانشجويان همواره جايگاه ويژه اي داشتهاند، يادآور شد: بخشي از آن به پتانسيل جنبش دانشجويي بازميگردد و اين ظرفيت را گروههاي سياسي و نهادهاي قدرت هم شناختهاند يعني متوجه شدهاند که جنبش دانشجويي داراي يک ظرفيت بسيار بالا و کانون توجه ويژه است و از سويي مورد توجه کانونهاي قدرت قرار دارد که اين توجه ميتواند مثبت يا منفي باشد. وي با اشاره به اينکه کساني که در برههاي درصدد مطرح کردن خود بودند نيز از پتانسيل و ظرفيت جنبش دانشجويي بهره گرفتند، يادآور شد: در برهههاي مختلف نيز شاهد جريانسازي جريان دانشجويي بودهايم. جريان دانشجويي همواره تحولات اجتماعي و سياسي را به دنبال خود داشته که شايد مهمترين آن، انقلاب اسلامي بوده است.انقلاب اسلامي از متن جنبش دانشجويي و دانشگاهها شکل گرفت و سپس به جامعه کشيده شد. پديده دوم خرداد با پشتوانه جريان دانشجويي شکل گرفت ابتکار پايهگذار حرکت 13 آبان را نيز دانشجويان عنوان کرد و افزود: پديده دوم خرداد به پشتوانه جريان دانشجويي به ثمر رسيد اما متاسفانه گاهي اوقات، به بهاي لازمي که بايد به جريان دانشجويي توسط خود دانشجويان و جريانهاي بيروني از جمله جريان قدرت داده ميشد، توجه نشد البته شايد دستاندرکاران و برنامهريزان متوجه اين ارزش نيستند. وي با تاکيد بر اينکه اکنون از نظر سياسي، اقتصادي، اجتماعي و بينالمللي در برههاي خاص به سر ميبريم، نقش جريان دانشجويي در اين دوره را ويژه ناميد و ادامه داد: اتفاقاتي که در سالهاي گذشته براي جنبش دانشجويي و بهويژه انجمنهاي اسلامي مستقل رخ داد سبب پرهزينه شدن فعاليتهاي دانشجويي شد. ابتکار با بيان اينکه ديدگاه امام(ره) اين بود که دانشجو بايد در کنار درسخواندن و علمآموزي ، معرفت طلبي و روحيه انقلابي خود را در دوره دانشجويي تقويت کند و به سمت تبيين مسايل نظري و ديدگاههاي معرفتي و روحيه انقلابي برود، گفت: اما اتفاقات سالهاي اخير و فشارهايي که براي نسل جوان پيش آمد، عملًا باعث شد که طيف عظيمي از اين نسل، با بيتفاوتي از کنار مسايل بگذرند و اين امر به خوبي در دانشگاهها مشهود است. بيتفاوتي دانشجويان نسبت به مسايل به ضرر انقلاب است معاون خاتمي در دولت اصلاحات اظهار داشت: نتيجه اين فشارها، برخوردهاي يکسويه و محدوديتهاي آزادي بيان اين شد که طيف گستردهاي از جوانان ترجيح ميدهند هيچ هزينهاي ندهند و آهسته به دانشگاه آمده، درس بخوانند و از کنار فضاي دانشگاه و جريان دانشجويي عبور کنند که اين به نفع انقلاب و مسير اصلي و اصيل خود نيست. ابتکار فضاي منفعلانه و شرايطي که براي جريان دانشجويي بوجود آمده را ناشي از نگاه و سياستهاي غلط کانونهاي قدرت دانست و افزود: البته اين شرايط مختص دو يا سه سال اخير نيست بلکه در دوران اصلاحات نيز اين فشارها کما بيش وجودداشت. اما در آن دوره دانشجويان احساس ميکردند که يک حامي دارند و دولت اصلاحات و در دورهاي مجلس، تلاش ميکردند تا ازاين جريان حمايت کنند. رئيس سابق سازمان حفاظت از محيط زيست با دشوار و سخت خواندن فضاي کنوني کشور تاکيد کرد: خوشبختانه جريانات سالم دانشجويان مسلمان و مستقل، فارغ از اين فشارها و جريانات سياسي نزديک به قدرت، در تلاش هستند و فعاليت ميکنند که نشانه خوبي است و جاي اميدواري دارد. مهمترين دغدغه جريانهاي دانشجويي، مسايل عمومي کشور است ابتکار در پاسخ به اين سوال که مهمترين دغدغه جريان و جنبش دانشجويي را چه ميدانيد؟ پاسخ داد: مهمترين مطالبه و دغدغه جريانهاي دانشجويي، مسايل عمومي کشور است.اين دغدغه در حالي مطرح ميشود که جريانهاي دانشجويي، خود داراي مشکلات زياد و دغدغههاي صنفي است و درگيريهاي زيادي دارد. در عين حال که جريان دانشجويي در فشار، محدوديت و محروميت از بسياري از امکانات جريان مستقل است و مورد هجمه و حمله واقع ميشود، دغدغه اصلي خود را معطوف فضاي عمومي جامعه کرده است که اين دغدغه بسيار باارزش است و نشان از روحيه آزاديخواهي و آزادگي دانشجويان دارد. دانشجويان عليرغم اين که با مسايل زيادي درگير هستند و در اين فضا به سختي کار ميکنند اما مطالبات ملي دارند و نگراني و دغدغه آنها، آينده ايران است. جنبش دانشجويي نبايد بهانه به دست بهانه جويان بدهد وي با تاکيد براينکه جنبش دانشجويي همواره هزينه داده است، به حادثه روز16 آذرماه که طي آن سه دانشجو به شهادت رسيدند، اشاره کردو گفت: جريان دانشجويي شهداي زيادي داده است. اين جريان هم در دوران انقلاب و هم پس از آن يعني در دوران دفاع مقدس شهيد داد. شهيد از قبل انقلاب با جنبش دانشجويي پيوستگي دارد. اين فعال دانشجويي سابق، هزينه دادن را يکي از مولفههاي جريان دانشجويي عنوان کرد و افزود: نبايد فراموش کرد که هر جريان انقلابي، اصلاحطلب و هر امتي که بخواهد تغيير واقعي ايجاد کند و اشتباهات گذشته را جبران نمايد، بايد هزينه دهد که اين هزينه ممکن است مالي، جاني، آبرويي و يا غيره باشد. ابتکار ادامه داد: جنبش دانشجويي بايد با توجه به شرايط، آگاهانه و با دقت حرکت کند و بهانه به دست بهانه جويان ندهد. اين جنبش بايد مطالبات خود را شناخته و آنها را به دور از جناحهاي قدرت مطرح کند. اهداف و آرمانها، با وضع موجود تفاوت زيادي دارد وي طرح مطالبات بر حق را عاملي دانست که دانشجويان و حاميان جريان دانشجويي را به سمت مسير اصلي هدايت ميکند و ادامه داد: اهداف و آرمانها، با وضع موجود تفاوت زيادي دارد. قرار بود جاي ديگري باشيم و اتفاقات ديگري رخ دهد. ابتکار معتقد است: دانشجو بايد به اين واقعيت پي ببرد که اصلاحپذيري در جريان موجود و تفکري که معتقد به انقلاب، اصول و مباني انقلاب است، امکانپذير خواهد بود که اين، بحث مهمي است. نبود گفتمان ميان جريانات دانشجويي يک اشتباه بزرگ است وي با طرح اين سوال که دانشجويان چگونه بايد با فشارهايي که هر روز زياد و متنوعتر ميشود، برخورد کند؟ توصيه کرد: بايد بين جنبشهاي دانشجويي متنوعي که در دانشگاهها حضوردارند، ارتباط برقرار شود. اکنون متاسفانه فاصله بين اين جنبشها زياد است. ابتکار ادامه داد: حتي جريان دانشجويي نزديک به دولت نيز يک جمع دانشجويي است و براساس شناخت خود، به اين نتيجه رسيده است که از دولت يا جريان سياسي حاکم دفاع کنند. نبود گفتمان ميان جريانات دانشجويي يک اشتباه بزرگ است بنابراين بايد فضاي تبادل ديدگاه در دانشگاه و بويژه ميان جريانات دانشجويي حاکم باشد و فضاي تخريب و اتهامات غيراخلاقي از بين برود. وي به بيان تجربياتي از حضور خود در داشنگاههاي مختلف کشور پرداخت و افزود:بارها مشاهده کردم که در تريبون آزاد، دانشجويان مستقل ميگويند که طيف وابسته به دولت و قدرت، حق حرف زدن ندارد زير از دولت کمک ميگيرد. اما بايد به اين دانشجويان بگويم که رفتارشان با اصول و اعتقاداتي که به آنها معتقد هستيم، همخواني ندارد. حتي در شرايطي که در اقليت و ضعف قرار داريم بايد به طرف مقابل که از همه امکانات برخوردار است اجازه صحبت کردن بدهيم. ابتکار ايجاد فضاي سالم ميان جريانات دانشجويي را در کاهش فشارها موثر دانست و در عين حال گفت: بايد سعي کنيم تا فضاي اعتقادي خود را در بين جريانات دانشجويي حاکم کنيم و تلاش شود تا در يک فضاي سالم، تضارب ديدگاهها فراهم شود. معاون خاتمي در دولت اصلاحات، با بيان اينکه مسايل ما ، مسايل ملي است، خاطرنشان کرد: اکنون دغدغه جناح خاص را نداريم و به شخصه اين دغدغه را ندارم که اصلاحطلبان براي بار ديگر، به قدرت بازگردند اما اين دغدغه را دارم که از جريان دانشجويي، به وضعيتي بهتر از وضعيت امروز برسيم و به وضعيتي برسيم که با آرمانهاي اصيل انقلاب نزديکتر باشد. وظيفه جنبش دانشجويي،پر کردن فاصله ميان وضعيت فعلي با آرمانهاي اصيل است ابتکار يکي ديگر از وظايف جنبشهاي دانشجويي را پر کردن فاصلهاي دانست که ميان وضعيت فعلي و آرمانهاي اصيل ايجاد شده است و گفت: جنبش دانشجويي بايد با نقد، حضور آگاهانه، جهت دادن و کمک کردن به جريانات سالم سياسي کشور کمک کند تا آنها به اصلاح مسايل و امور کشور بپردازند و مصالح و منافع ملي تامين شود. ابتکار با تاکيد بر اينکه در فضاي کنوني، چرخش شديد سياسي را تجربه کردهايم، تصريح کرد:شايد اين وضعيت با آرمانها و بلندپروازيهاي جريانات سياسي و جنبش دانشجويي، فاصله جدي داشت و ما را به اين واقعبيني نزديک کرد که واقعيات جامعه ما با آن آرمانها وانتظاراتي که داشتيم، منطبق نبود البته پيش از اين که دچار ياس شويم ما يعني اصلاحطلبان را واقع بين کرد. در دل شکست اصلاحطلبان درسهاي زيادي نهفته است وي با اشاره به چرخش قدرت در سالهاي اخير يادآور شد: در دل اين شکست که براي جريان اصلاحطلبي پيش آمد، درسهاس بزرگي وجود داشت که اگر از اين دوره خارج شويم و درسها را نگرفته باشيم و براي اصلاح برخي مسايل و بازگشت به درون استفاده نکنيم، ضرر کردهايم. ابتکار يکي از مسايل مهم در جريانات دانشجويي را کارفکري و نظري دانست و با بيان اينکه اين کارها در دو بخش طبقهبندي ميشوند، گفت:بخش اول، مباني کاملًا ديني تئوريک ومباحث مختلف فقه، اخلاق، شريعت و بحثهايي است که جنبش دانشجويي به آنها متکي است و مبناي فکر خود را بر اين مباحث ميگذارد.جريانات دانشجويي اگر بر روي اين مسايل کار نکنند و با ديدگاهها و آموزههاي روشنفکران معاصر ارتباط برقرار نکنند، دچار خلاء و مشکلات زيادي ميشوند. وي بخش دوم را مباني سياسي، تحللي و شناخت مسايل سياسي و بينالمللي و همچنين آشنايي با مباحث اجتماعي و سياسي زمان دانست و با تاکيد بر اهميت اين مباحث، يادآور شد: دانشجو اگر از فرصت دوران دانشجويي خود، براي دستيابي به چنين شناختي استفاده نکند، ممکن است در دوران پس از دانشجويي نتواند مباني آنها را تقويت کند و تنها فرصت کند تا به خواندن روزنامهها بپردازد. بايد دوران ياس را به فرصت تبديل کرد ابتکار با اعتقاد به اينکه بايد دوران ياس را به فرصت تبديل کرد، اظهار داشت: نبايد اجازه دهيم که اين دوره سپري شود و سپس متوجه شويم که از اين اتفاقات، درسهاي لازم را نگرفتهايم. درسهاي اين دوره اگر بيشتر از درسهايي نباشد که جنبش دانشجويي در زمان اوج که پرشورتر بود، گرفت، کمتر نخواهد بود. وي با يادآوري اتفاقات 18 تير، آن اتفاقات را ضربهاي بر پيکره جنبش دانشجويي عنوان کرد که نااميدي زيادي در دانشجويان پديد آورد و افزود: نبايد در اين شرايط، باقي ماند و توقف کرد؛ بلکه بايد از آنها درس گرفت و حرکت کرد. ياس و نااميدي واقعيت دارد اما بايد از آن عبور کرد. يکي از شاخصههاي هوشمندي ، عبور از مشکلات است يعني بايد بتواني در عين قرار گرفتن در مشکلات، آينده روشن را بسازي. معاون خاتمي در دولت اصلاحات با اشاره به روز کار آمدن دولت اصولگرا و مطالبات بخشي از جريانات دانشجويي از اين دولت براي تحقق ارزش ها و بازگشت به اصول، اظها داشت: اين بخش از دانشجويان، با روي کار آمدن دولت اصولگرا به واقع بيني رسيدند و متوجه شدند افرادي که با ادعاهاي بلند بر سر کار آمدند و مدعي بودند که تافته جدا بافته هستند واقدامات دولت قبلي را زير سوال بردند، بهزعم دوستان اصولگراي منصفشان با آرمانها، فاصله زياد و بدترين عملکردها راداشتند. ميدان مانور جنبش دانشجويي فاصله بين شعارها و اقدامات عملي است وي با بيان اينکه درسي براي تمام جريانات، اعم از اصلاحطلب و اصولگرا، جريان دانشجويي روشنفکر و جريان دانشجويي محافظهکار يا اصولگرا وجود دارد، توضيح داد:درس اين است که بين آرمانها تا واقعيتها و بين حرف تا عمل فاصله زيادي وجود دارد. البته اين موضوع، مشکل تمام جوامع بشري است. مشکل متدينين،مدعيان ارزشگرايي و اخلاقگرايي واصولگرايي اين است زماني که به مرحله عمل رسيدند، با ادعاها و حرفها خود فاصله داشتند که محل نقد است و جنبش دانشجويي توانسته در فاصله ميان حرف و عمل مانور دهد. ميدان مانور جنبش دانشجويي فاصله بين شعارها و اقدامات عملي است. ابتکار بر لزوم توجه جنبش دانشجويي به انصاف و اعتدال در نقد تاکيد کرد و افزود: نقدي از دل جريان دانشجويي بيرون ميآيد، بايد داراي برآيند مثبت براي کشور باشد. تمام جريانات مدعي پيشرفت بايد از نقد استقبال کنند مشاور خاتمي در دولت اصلاحات با تاکيد بر اينکه نقد عامل حرکت و اصلاح است، يادآور شد: تمام جريانات مدعي پيشرفت و بهبود شرايط و وضعيت بايد از نقد استقبال کنند، خصوصاً اگر لباس ديانت بر تن کرده باشند زيرا اعتقادات ديني ما با نقد واصلاح سازگاري دارد و جهاد اکبر را بر هر چيز مقدم دانسته است که لازمه اين جهاد، نقد و اصلاح از درون است. ابتکار با اشاره به اينکه نمي توان از هر منظري مانند روشنفکري ، حکمراني مطلوب و غيره از نقد گريز داشت، ادامه داد: اگر بخواهيم در دنياي امروز، شهروند جهاني باشيم بايد بتوانيم در استاندارد جهاني فکر و کار سياسي و اجتماعي کنيم.بخشي از شهروند جهاني خوب بودن، نقدپذيري و داشتن قدرت نقد است. وي با اعتقاد به اينکه نقد در دو حالت رخ ميدهد، تصريح کرد: نوع اول، بيان اشکالات و خلاءها است و حالت دوم اين است که اگر منقد راهکارهايي هم داشته باشد، به ارايه آن بپردازد؛ اما اين دليل نميشود که صرف نقد،داراي ارزش نباشد. مشکل امروز جامعه، عدم نقدپذيري است ابتکار مشکل امروز جامعه را عدم نقدپذيري عنوان کرد و گفت: متاسفانه اکنون، انتقاد به عنوان تخريب و تخريب به عنوان انتقاد مطرح ميشود و فاصله نقد وتخريب را نتوانسته ايم در جامعه تنظيم و ارزش و اعتبار نقد منصفانه و مصلحانه راحفظ کنيم و از سويي، بحث تخريب را تا اين مرحله پيش ميبريم که سابقه، هويت، تاريخ و همه ابعاد ارزشمند افراد را زير سوال ميبريم. وي با تاکيد براينکه نقد مانند آزادي داراي تعريف و مرز است، افزود: اگر براي آزادي ارزش قائل هستيم، بايد ضوابط آن را تعريف کنيم يا اينکه، توسعه و پيشرفت بدون ضابطه و قاون معنا و مفهوم ندارد وتوسعه بدون قانون به هرج و مرج و آنارشيست کشانده ميشود لذا براي اينکه نقد، تاثيرگذار و مصلحانه باشد و به بهبود شرايط و توسعه حکمراني مطلوب منتهي شود، بايد در چارچوب بوده و تعريف داشته باشد. اساس نقد رعايت حرمت ديگران است وي با اشاره به اينکه اساس نقد بايد رعايت حرمت ، حدود شخصي و احترام به ديدگاه يکديگر باشد، يادآور شد: حق پذيري بايد به عنوان يک اصل در نقد باشد يعني اگر حقيقت را يافتيم، ولو اينکه در جناح مقابل و در دست دشمن باشد، آن را بپذيريم .جنبش دانشجويي بايد به ضابطهمند کردن نقد بپردازد البته در دنيا و کشورخودمان نيز، صاحبنظران زيادي بر روي موضوع نقد کارهاي زيادي کردند اما بايد بفهميم که چگونه ميتوان از ابزار نقد براي اصلاح و پيشبرد اهداف جامعه استفاده کنيم. وي در مورد رابطه اصلاحطلبان و جنبشهايدانشجويي اظهار داشت: رابطه اصلاح طلبان به جهت نوع اعتقاداتي مانند آزادي، توسعه سياسي و ... با جريان دانشجويي که خواهان بهبود شرايط و فضاي سياسي کشور و باز شدن اين فضا به نفع طرح تنوع ديدگاههاي سياسي هستند، از لحاظ نظري همراهي زيادي دارد. ابتکار ادامه داد: در دوران اصلاحات، اتفاقات خوبي که در کنار اتفاقات ناگواري رخ داد که اکثر آنها خارج از اختيار دولت بود. رويکرد و جهت گيري دولت اصلاحات و مجلس ششم در ارتباط با جنبش دانشجويي و توسعه علم در ايران ، تقويت استقلال دانشگاهها و فعاليت در فضاي آزاد، اتفاقات بزرگي بود که در جريان اصلاحطلبي اتفاقي افتاد و ما شاهد رشد و شکوفايي علمي بوديم که امروز، طيفهاي ديگر به مصادره دستاوردهاي آن ميپردازند. مشاور خاتمي در دولت اصلاحات ارتباط اصلاح طلبان با جنبش دانشجويي را خوب و سازنده عنوان کرد و گفت: جريان دانشجويي با مشکلاتي که در سه سال اخير تجربه کرده است، به خوبي ميتواند تشخيص دهد که چه تفکري براي آينده ايران و توسعه علم و دانشگاههاي مفيد است.