مفتح، طلايه دار وحدت حوزه و دانشگاه

گفتگوي اختصاصي با مهدي مفتح

کد خبر : 69272
آيت الله دكتر محمد مفتح از جمله افرادي بود كه توطئه استعمار در جدا نگاه داشتن دو قشر دانشگاهي و روحاني، از هم را با تمام وجود احساس كرده بود . وي در را تحقق بخشيدن به آرمان هاي بنيانگذار انقلاب اسلامي، ايجاد وحدت ميان اين دو قشر مهم جامعه را وجهه همت خود قرار داد. به مناسبت مجاهدت ایشان در راه تحقق وحدت ميان حوزه و دانشگاه، روز شهادت آيت الله مفتح روز وحدت حوزه و دانشگاه ناميده شد. روز وحدت حوزه و دانشگاه از يادگارهاي ارزشمند امام (ره) است. وحدت حوزه و دانشگاه به مفهوم وحدت و استقلال جامعه اسلامى است كه تأمين نيازهاى‏دينى و دنيوى و نيل به توسعه و پيشرفت به آن وابسته است. در همين خصوص و به مناسبت اين روز، محمد مهدي مفتح در گفتگو با ‹فردا› از شرايط شكل گيري وحدت حوزه و دانشگاه و ابعاد شخصيتي پدر بزرگوارشان سخن گفتند.
جناب آقای مفتح به نظر شما چه شرایطی موجب ایجاد وحدت حوزه و دانشگاه و جرقه چنين فکري در ذهن شهید مفتح شد؟
جرقه فكري وحدت حوزه و دانشگاه در زندگی شهيد مفتح مربوط به دهه‌های 30 و 40، يعني قبل از پیروزی انقلاب مي باشد. سلسله مقالات شهید مفتح با نام مسجد و دانشگاه در مجله مکتب اسلام که آن سال‌ها در حوزه علمیه قم چاپ می‌شد و همچنين ایجاد و تأسیس دبیرستان دین و دانش با همکاری شهید مظلوم دکتر بهشتی، بيانگر همين تفكر شهيد مفتح مي باشد. تصور من بر این است که از زمان حضور شهيد مفتح در حوزه علميه قم و آشنايي با افكار بلند امام (ره) جوانه‌های تفکر وحدت حوزه و دانشگاه در ذهن ایشان شکل گرفت. به نحوی که ایشان برگزاري جلسات شب هاي جمعه براي طلاب و دانش آموزان قم و ايجاد زمينه مناسب براي بحث در مورد مسائل ديني را بر خود واجب دانستند و حتي در ادامه اقدام به برگزاري جلسات علمی تحت عنوان اسلام‌شناسی در قم نمودند. در آن جلسات طلاب علاقمند ابتدا مسائل و مشكلات جوانان را شناسايي و موضوع بندي نموده و سپس به منظور ترجمه و تاليف كتابي در آن زمينه تحت نظارت شهيد مفتح گروه بندي مي شدند. تا كنون نيز ده جلد از كتب سلسله جلسات قم منتشر شده و اگر ساواك آن كلاس ها را به تعطيلي نمي كشاند بي شك امروز دایره‌المعارفی قوي از فرهنگ شیعه در دست بود. به دليل شرايط آن زمان و واگذاري مديريت جامعه به فارغ التحصيلان دانشگاهي، شهيد مفتح آشنا سازي مديران آينده جامعه با افكار مذهبي و ديني را تكليف و وظيفه خود مي دانستند. لذا پس از طی مدارج عالی فقهی در قم و رسیدن به درجه اجتهاد به دلیل ضرورت نزدیک‌تر شدن حوزه و دانشگاه، برای تحصیل در دانشگاه حاضر و تا بالاترین درجه علمی یعنی دکترا و استادی دانشگاه طی طریق نمودند. شهيد مفتح مدرس بزرگ حوزه علمیه قم و استاد بزرگ دانشگاه تهران بودند و به لحاظ تحصیل و تدریس در دو مرکز و قطب بزرگ کشور یعنی حوزه و دانشگاه ایشان از منظر شخصیتی عمیقاً به مسائل حوزه و دانشگاه آشنا بودند و بنابراین شخص ایشان يه عنوان سمبلی از تفکر حوزه و دانشگاه شناخته شدند. ضمن آنكه ايشان از هيچ تلاشي براي رسيدن به اين هدف امتناع نكردند. حضور ايشان در سال‌های نزدیک به پیروزی انقلاب در دانشگاه تهران و برگزاری نماز جماعت در دانشگاه در راستاي همين تلاش ها بود. نهایتاً هم تقدیر الهی بر این بود که ایشان در دانشگاه مورد حمله منافقین کوردل قرار گرفته و به شهادت برسند تا خون ايشان میثاقی برای وحدت حوزه و دانشگاه باشد. طبق فرمایشات شما، دور بودن مدیران دانشگاهی جامعه از اسلام، مذهب و حوزه موجب ایجاد تفکر وحدت حوزه و دانشگاه شد. درست است؟ از جمله عوامل این مورد بود نه اینکه تنها عامل باشد. یكي از ويژگي هاي شهيد مفتح کادرسازی بود. یکی از شاگردان شهید مفتح که در حال حاضر سمت معاونت یکی از وزارتخانه‌ها را بر عهده دارد، تعریف می‌کرد زمانی که در قم مشغول به تحصيل بوده به دلیل پايبندي به دين داري بسيار مورد علاقه و از دوستان نزديك شهید مفتح بوده. زمانی که ايشان در دانشگاه تهران پذيرفته می‌شود، شهید مفتح با وجود حضور خانواده در قم، ایشان را به دلیل موفقیت در قبولي دانشگاه به شام دعوت كرده و به او مي گويد ما به جوانان متدین که دوره‌ها و مدارج علمی دانشگاه‌ را طی کنند برای مدیریت آینده جامعه نیاز داریم. این فرد می‌گفت شهید مفتح در آن زمان پیش‌بینی پیروزی انقلاب را داشتند و حتی خوشحالی ایشان بیشتر از خوشحالی پدرم بود. آقای مفتح در شکل‌گیری وحدت حوزه و دانشگاه چه كساني شهید مفتح را ياري نمودند؟
مي توان گفت در مجموع شخصیت‌هایی مثل شهید باهنر، شهید مطهری، شهید بهشتی و افراد دیگری هم در این راستا تلاش‌ها و گام‌هایی داشتند. باتوجه به تحصیل شهید مفتح در حوزه و حضور ایشان و خانواده‌شان در قم و همچنين عدم پذیرش حضور در دانشگاه از سوی جامعه مذهبی آن زمان، ایشان چطور اطرافیان را برای تحصیل و تدریس در دانشگاه قانع کردند؟
من مطمئن نیستم ایشان اطرافیان خود را راضی به این امر کرده باشند، چون تمام خانواده و دوستان در قم ساکن بودند و حتي ایشان تعریف می‌کردند زمانی که از تهران وارد قم می‌شدند دوستان به محض ديدن ايشان مسیر خود را عوض می‌کردند که حتی مجبور به سلام و احوالپرسی نشوند. ولي این انتخاب اولاً بيانگر تفكر نواندیش، باز و آزاد شهید مفتح است که آینده و نیاز جامعه را پيش بيني مي كردند و ثانیاً هم استقامت ايشان در تحمل سختی‌ها زماني كه احساس تكليف و دين مي كردند را نشان مي دهد. الحمدا... زمان مشخص كرد که راه و تفکر ایشان لازم و درست بوده است. فکر می‌کنید در زمان حال راه شهید مفتح و وحدت بین حوزه و دانشگاه حفظ شده است؟
اگر سوال اين است كه آیا با گذشت سی سال از انقلاب اسلامی نمی‌توانستیم در بحث وحدت حوزه و دانشگاه جلوتر از این باشیم ؟ به نظر من می‌توانستیم خیلی جلوتر باشیم و بايد هم همين طور باشد. ولی اگر سوال اين است كه آیا کاری صورت گرفته یا خیر؟! اولاً پیروزی انقلاب اسلامی گامی بزرگ در این راستا و کمک بسیار عظیمی در ترغیب و پیشرفت این تفکر بود. ثانياً شرایط حال حاضر حوزه و دانشگاه به هیچ وجه قابل مقایسه با شرایط گذشته نیست. در حال حاضر در هر دو جایگاه حوزه و دانشگاه گام‌هایی بسیار بلند برداشته شده و افکار بسیار به هم نزدیک شده است ولی هنوز فاصله ها زیاد و کارهای بسیاری پيش رو است.. جناب آقای مفتح، چرا در جامعه مذهبی ـ اسلامی که فضای دانشگاه و حوزه هر دو مستقیم یا غیرمستقیم از دین و آموزه‌های ديني نشأت گرفته، هنوز هم شاهد عدم مقبولیت این دو حوزه توسط اساتید و دانشجویان حوزه دیگر هستیم. ضعف کار در کدام قسمت است؟
اساساً باید دید که تعریف ما از وحدت حوزه و دانشگاه چیست؟! یا به تعبیر دیگری هدف شما از وحدت حوزه و دانشگاه چیست؟! وحدت را به معني ایجاد حوزه در دانشگاه یا دانشگاه در حوزه و یا تدریس درس حوزه در دانشگاه یا دانشگاه در حوزه مي دانيد يا خير؟! حتی در مورد حوزه حضرت امام(ره) فرمودند: اگر تهذيب نباشد، علم توحید هم به درد نمی‌خورد. در صورتي كه ما مقدس‌تر از علم توحید، علمی نداریم. بنابراین هم حوزه و هم دانشگاه قطعاً باید در درون خود در جهت رسيدن به اين هدف بسیار فعالیت و تلاش کنند ولی اين به معنی تداخل حیطه کاری و فعالیت هايشان. به نظر شما چه تغییری در روحانیت ایجاد شده که زمانی شهید مفتح با لباس روحانیت به منظور تدریس و تحصیل در دانشگاه حضور پیدا كردند و به آن حد مقبولیت رسيدند. ولی امروز شاهد چنین ارتباطی بین روحانیت و نسل جوان نیستیم؟!
این برداشت شماست، اصلاً چنین موردی صحت ندارد. در حال حاضر هم ما شاهد حضور افراد پس از اخذ مدارج بالای علمی ـ دانشگاهی در حوزه‌ها هستیم و از طرف دیگر هم بسیاری از علمای مذهبی ـ حوزوی ما مشغول تدریس و تحصیل در دانشگاه هستند. در حال حاضر بسیاری از روحانیت ما در امور جوانان دارای تخصص و تبحر هستند. حتی من در تلویزیون مشاهده کردم که عده‌ای از علما با تبحر و تحقیق و تجربه بسیار درباره مسائل مختلف جوانان از قبيل ازدواج، خواستگاری و ... صحبت می‌کنند و راهنمایی‌های مفیدی ارائه مي دهند. در مجموع شرایط بسیار خوبی داریم و استثناء هیچ وقت معیار نیست! پس دليل فاصله مردم و جوان ها از آرمان هاي ابتدايي انقلاب و ارزش هاي مذهبي مثل پوشش را چه مي دانيد؟
حرف شما اشتباه است. حضور گسترده جوانان در مراسم‌ مذهبی مثل اعتکاف، شب‌های احیاء دانشگاه‌ها و مراسم اباعبدالله حسین(ع) در ایام محرم و ... خلاف این موضوع را اثبات مي كند. قشر جوان به دنبال تنوع و تازگی است. ولی حضور تفکر دینی و عمل به شعائر دینی در بين جوانان از سطح بسیار خوبی برخوردار است. البته مديريت موظف است براي فرد فرد مردم ارزش قائل باشد و همه را مديريت كند ولي در قضاوت جمعي و عمومي جوانان ما به حمدالله پايبند به شعائر ديني و ارزش هاي انقلاب هستند. شما چه تعريفي از وحدت حوزه و دانشگاه ارائه مي دهيد؟
سابق بر اين طلبه ها پس از ورود به حوزه علمیه قم، اولین درسی که می‌خواندند، کتاب جامع المقدمات شامل ادبیات عرب و صرف و نحو و... بود. اولین جمله كتاب پس از بسم‌ا... الرحمن الرحیم، اول العلم معرفه الحیار و آخر العلم تفویذ الامر علیه بود. یعنی اول علم؛ شناخت خداوند متعال و آخر علم تفویذ امر خداوند است. یعنی به طلبه یاد می‌آموختند که برای خدا درس بخواند و نتیجه تحصیل هم از آن خدا و در راه رضاي خدا و خدمت به مردم باشد. به عقيده من یکی از مهم‌ترین شاخص‌های وحدت حوزه و دانشگاه، پيگيري ايجاد و گسترش چنين تفكري است. تحصیل در حوزه و دانشگاه برای رضاي و نتيجه تحصيل هم کمک به خلق خدا باشد. این فکر از گذشته در حوزه وجود داشته و امروز هم درصد بالايي از تفكر حوزه همين است. در فضاي دانشگاهي هم پس از پيروزي انقلاب تلاش گسترده اي در ارتباط با توسعه و ايجاد چنين هدفي شكل گرفته است. وجود چنين فضا و تفكري در حوزه و دانشگاه، منجر به وحدت حوزه و دانشگاه مي شود. چه شرایطی برای ایجاد و تعمیم این موضوع در دانشگاه لازم است؟
همه اين موارد با خودسازی، ایمان و اعتقاد قوی به پایه‌های دینی یعنی شناخت معارف دینی، انجام درست و كامل فرائض و واجبات و دوري از مسائل نهی شده پيوند خورده است. نتيجه آن كه در گام اول نياز به آشنايي كامل فرد با احكام ديني و اعتقادي و در مرحله بعد ایجاد فضای تحصیل برای خداوند البته با استفاده از شیوه‌ها و راه‌های اصولي و صحيح است. راه هايي كه بايد توسط مسئولين اين امر شناسايي و اجرا گردد. مسلماً ايجاد چنين فكري، قبل از ورود به دانشگاه بايد صورت پذيرد و سپس در دانشگاه تعميم يابد. اين وظيفه بر عهده چه نهادهايي است؟ عدم شكل گيري چنین تفكري، نشان دهنده نقصان در نظام آموزشي ما نيست؟
ذهنيت شما در ارتباط با نقصان در تطبيق ارزش هاي ديني و نظام آموزشي اشتباه است. مسلماً ايجاد چنين ذهنيتي بايد در دوران قبل از ورود به دانشگاه صورت پذيرد. وظیفه اي كه در وهله اول به عهده اولیاء يعني پدر و مادر است. ما معتقديم تربیت انسان از زمان شکل‌گیری نطفه در رحم مادر آغاز می‌شود یعنی قبل از تولد، از طرفي كسب رزق حلال توسط پدر تاثير به سزايي در تربيت و شخصيت فرزندان دارد. درصد زيادي از شكل گيري تربیت فرزند قبل و بعد از تولد بر عهده مادر است. بعد از خانواده، نظام آموزش و پرورش يعني مدارس و سپس آموزش عالي، دانشگاه ها تاثير به سزايي در تربيت فكري و روحي افراد دارند. ولی این که ما در نظام آموزشی و تطبیق کامل آن با آموزه‌های دینی ـ مذهبی مشکل داریم نظر شما است. یعنی اجتماع، جمعیت همسان و دوستی بي تأثیر است؟!
مسلماً اين ها عوامل بسيار تأثیرگذاري هستند. به همين دليل در تعالیم دینی سفارش بسیاری به انتخاب دوست شده است. در ارتباط با فرهنگ عمومی کشور هم در حال حاضر نهاد‌های مختلف روحانیت، مساجد، سازمان تبلیغات اسلامی، وزارت ارشاد و... در کنار آموزش و پرورش، آموزش عالی، رسانه‌ها و جراید موظف و مشغول به سامان‌دهی و شکل‌دهی وضعيت موجود هستند. به نظر شما مساجد حال حاضر ما در چه جایگاهی هستند و چه میزان تا رسيدن به جایگاه واقعی مساجد فاصله دارند؟
مساجد پایگاه‌های بسیار قوی هستند. مسجد قبا كه در ابتدای اسلام در مدینه و توسط پیامبر ایجاد شد، پایگاه بسیاری از امور بود. حتي در مسجد نبي هر ستون را با نامي متفاوت مي خواندند و اين به دليل اختصاص هر ستون به امري خاص بود.بنابراین مسجد جایگاهی بسیار رفیع در دین ما دارد. اوایل انقلاب بسیاری از کارها از مساجد و در مساجد بود. شهید مفتح هم جزيي از چهره‌های شاخص بودند که بسیاری از فعالیت‌هاي خود را در مساجد سازماندهي مي نمودند. حتي ايشان مسجد جاوید تهران را به پایگاهی عظیم برای نشر معارف و انقلاب مبدل ساخته بودند و در مدتي كه به عنوان امام جماعت آن جا بودند اقدام به برگزاري کلاس‌های مختلفی در همان محل نمودند تا جايي كه در سال 1354 و پس از سخنراني مقام معظم رهبری، حضرت آیت‌ا... خامنه‌ای در مسجد، ساواك اقدام به دستگيري آیت‌ا... خامنه‌ای در مشهد و شهید مفتح در تهران ساواک نمود و مسجد جاوید را هم تعطيل اعلام كرد. اما شهید مفتح بعد از آزادی از زندان، سال 56 به تلاش خود در مساجد ادامه دادند و مسجد قبا را به پایگاهي بزرگ برای نشر و شکوفایی انقلاب تبديل كردند. وحتي راهپیمایی و نماز عید فطر دوشنبه 13 شهریور 1357 و سپس راهپیمایی روز پنجشنبه 16 شهریور 1357 را شهید مفتح از پايگاه مسجد قبا مدیریت و ساماندهی کردند. در نتيجه مساجد پایگاه‌های بزرگ و قابل توجهی برای نشر معارف هستند و ان‌شاءا... ما شاهد باشیم هر روز بهتر از قبل در جامعه حضور داشته باشند. به نظر شما در صورتي كه شهيد مفتح در قيد حيات بودند، چه فعالیتیهايي در ارتباط با وحدت حوزه و دانشگاه، پویاتر شدند مساجد و هدایت بهتر عموم جامعه با توجه به شرايط امروز تعريف مي كردند؟
اگر ایشان هم مثل من وحدت حوزه و دانشگاه را ایجاد عامل تهذیب اخلاق، تحصیل و کار برای رضاي خدا بدانند، راهي كه منجر به رسيدن به اين اهداف است را انتخاب می‌کردند. باتوجه به سخنان اخیر مقام معظم رهبری و دغدغه‌های ایشان در مورد اختلاط شائبه‌‌های سیاسی و مدیریت کارآمد در کشور و همچنین صحبت‌های شما در ارتباط با انگیزه شهید مفتح از وحدت حوزه و دانشگاه یعنی ایجاد فکر مدیریت و کار در راه رضای خدا، چه گام‌هایی برای اطمینان از حصول نتیجه می‌توان برداشت ؟
آشنایی با اهداف، افکار و بیانات مقام معظم رهبری اصل ضروری در این ارتباط است. ضمن آن که به کار بستن توصیه‌های بزرگان، امام (ره) و شهدا، همچنین تهذیب نفس در جهت رضای خدا عواملی موثر در رسیدن به این هدف هستند. آقای مفتح اگر حرف ناگفته یا خاطره‌ای از شهید مفتح هست، مشتاق شنیدن هستیم. به ذکر خاطره ای از یکی از دوستان شهید بسنده می کنم. شهید مفتح در زمان پیروزی انقلاب جز معدود چهره های شناخته شده مردمی بودند ایشان با مشغله بسیار زیادی که داشتند و پرکاری بیش از اندازه ایشان و ساعات خواب کم با وجود این پرکاری و مسئولیت‌های بسیار زیادی که در انقلاب داشتند چون زمانی که انقلاب پیروز شد از معدود چهره‌هایی بودند که برای مردم شناخته شده بودند. چون اوایل انقلاب تشکیلات و دستگاه‌های اداری هم به درستی تشکیل نشده بود. هر کسی هر مشکلی داشت با ایشان تماس می‌گرفت و مراجعه می‌کرد بعد از نماز مغرب و عشاء در کنار مسجد قبا دفتری بود که آن جا ساکن بودند پشت سر ایشان صف طولانی از جمعیت بود که به مشکلات‌شان رسیدگی شود. منظورم این است که با این همه مشغله ایشان به نماز اول وقت و حضور در مسجد برای نماز جماعت بسیار پایبند و مقید بودند. چون پذیرفته بودند که در مسجد قبا نمای جماعت به پا کنند در هر نقطه از تهران که بودند با آن همه مشغله‌ای که داشتند خودشان را برای نماز می‌رساندند. یکی از اهالی مسجد قبا تعریف می‌کرد که شهید مفتح به ما گفته بود، تا پنج دقیقه بعد از اذان مغرب اگر در مسجد حاضر نشدم، براي تشييع من بياييد. تنها در شرایطی که من بمیرم برای نماز به مسجد نمی‌رسم. ایشان چنین پایبندی به قول، نماز اول وقت و ادا نماز جماعت در مسجد داشتند.
لینک کوتاه :

با دوستان خود به اشتراک بگذارید: