نُت گمشدهی ایمان
فرزاد جمشیدی
در شورهزار احساس وقتی مصیبت میبارد، اینک کدام گلدان عاشقی است که آبروی بهار را بخرد و منظومهی دین را بر مدار باور بنشاند؟ نوروز قمری با هجرت حسین (ع) تحویل میشود و قیامت، جلوهای از خویش را روی صفحهی کربلا به نمایش میگذارد. جبریل در ترنم این همه آیهی وحی، در تردد این همه فرشته بر زمین و عروج این همه خون بیبازگشت به سمت آسمان، بر قرآن ورق ورق شدهی عاشورا ـ حسین ثار الله ـ میگرید و هنر نامهی مردان خدا با دست عاشورا، شیرازهبندی میشود. یا حسین! پیشانی روزهای ما به تب آلودترین لحظهها نزدیک شده و نبرد نیکی و بدی در وسعتی فراتر از تاریخ، شب و روزمان را در بر گرفته. عاشورای تو، مثل یک برگهی امتحانی، ما را به آزمون آدمیت، دعوت میکند تا بندگان خدا با هر میزان عبادت، واحدهای گذرانده شده را سر کلاس اخلاص تو، تجدید کنند! * * * مثل یک پادگان حضور میماند دستگاه ابیعبدالله. هر کس به طریقی در این بهشت بازار خدا میلدارد خودش را بیشتر به نگاه نجیب مولا بنشاند. بنازم به این دلهای داغدار که گدازههای سیال عزای حسین را به دامان روزها مینشانند تا جغرافیای قلبها و قرنها از تاریخ عاشورا سرشار شود. این روزها پیرترها در تلاشی مخلصانه برای ارباب، جوانتر به نظر میآیند و جوانها در این عشق عزادار، پیر میشوند... و حسین چه با آبرو، عقربهی عمر ما را روی ساعت ارادت به خود نگه داشته تا فصلها کمربستهی خدمت او باشند! چه پیشانی عرق کردهی تابستان و چه قندیلهای سرد زمستان، همه در کارگاه محبّت حسین (ع)، جویبار روانی از اخلاص به این برهان آزادگی ـ یعنی حسینبن علی (ع) ـ را به نمایش میگذارند. از دو روز قبل، جماعت، مشتاق و پا برهنه، خودشان را به این قبلهگاه غیرت رساندند. از موصل، از کرکوک، از بغداد، پیاده راه افتادهاند. غالباً کفش به پا ندارند و این پیاده روی، روی گلهای سرد و یخ بستهی جادهها، چیزی فراتر از شگفتی را در گلخانهی چشم هر بینندهای شکوفا میکند. حرارت حُریت که باشد سرمای زمستانی کربلا هم، جای خود را به فروردین دلنشین عشق به امامی میسپارد که نوروز قمری با گردش چشمان او تحویل میشود. اصلاً حسین در هر ماه که شهید میشد سال قمری، سرش را بر زانوی همان ماه میگذاشت. ـ از کجا آمدی مادر! ـ از اردبیل! 89 سالمه. بیماری قلبی دارم ولی خدای حسین گواهه، از لحظهای که راه افتادم، حتی یک قرص نخوردم. حالم خوبه فقط نگران تلّ زینبیه هستم که میدونم با غم قتلگاه، دلم رو آتیش میزنه. و گریه میکند تا قطرهای اشک، مسیر «چین» صورتش را برای فاصلهی طولانی دانستن من، کوتاه کند. میپرسم: ـ تو کربلا آشنایی هم داری؟ عروسی؟ دختری؟ تب لرزهی یک اسم، موج مبهمی روی لبهاش مینشاند: ـ فقط حسین! فقط عباس! * * * مردم! برای رمزگشایی از چیستان مراز و محضری که از همسایگی با آن، برای شما گزارش میکنم، هیچ توصیفی، قابل نیست و کم لیاقتتر از آن، واژههای شکسته بسته من که آمدهام تا با دهانی از خاک، وصف افلاک کنم. اینجا کربلاست. ذهن و حافظهی تاریخ را برای جستن و گفتن از کربلا میکاوم. وجه تسمیهی کربلا شاید بهانهی خوبی برای توصیف این خاک خدایی باشد. اینجا را «کورب ایلو» گفتهاند؛ یعنی پرستشگاه خدا! آنتوان بارا در کتاب الحسین فیالفکر المسیحی (صفحهی 213) نام کربلا را برگرفته از «کور بابل» نامیده. یعنی ابزاری برای دم آهنگری! بس که تف گرما بود و لهیب حرارت در این صحرا که هوایش شعلههای دمهی آهنگری را به خاطر متبادر میکرد. کربلا را «کربله» و «عزبله» هم گفتهاند. اشاره به خاک نرم این دیار که انگار از غربال گذشته! طف و طفوف و نواویس و عقر و غاضریه و نینوا هم بر آن، نام نهادهاند اما همهی اینها وصف زمین است؛ در حالی که کربلا به واسطهی فیض حسین (ع) از زمین، درآمد و زمان شد. اینجا همان منطقهای است که علی (ع) فرود آمد، پا بر زمین گذاشت، وضو گرفت و نماز خواند. آنگاه مُشتی از خاکش را بویید و گفت: ـ این زمین را رخدادی گران در پیش است. در اینجا اردو میزنند و خونشان بر زمین میریزد؛ مردان و کشتگانی که بیهیچ حساب به بهشت خدا راه مییابند. * * * کربلا _ اربعین حسینی _ سال 1429 به روایت قدمهای ماه. پایان ماه صفر، پای سفر قلبهایی را به این حریم ولایت و ارادت، باز کرده که در ماه اسفند، مثل اسفندی در آتش اشک، سوختهاند. پس اگر عطری از این سفرنامه به دل شما مینشیند، حدیثش، همین گلابدان گریان سینههای سرخ و سوگوار ماتم حسین است. با چشمی از ابدیت باید گریست بر مصیبت آینههای شکستهی عاشورا ولی من به جای گریه، شبانهای که به کربلا رسیدم، در چند قدمی گنبد خورشیدی این دو برادر ـ یعنی عباسِ بنِ آب با مرّوت و حسینِ آینهدار عصمت ـ ایستادم و سلامم را به آبروی ادب ایرانیان، شیرازهبندی کردم. ـ حسینجان! من همولایتی مردمی هستم که ایستادن را به نام پدرت علی (ع)، یاد میگیرند. با شیر اشک عزای تو، بزرگ میشوند و یک روز به خودشان میآیند که میبینند داغ عاشورا چقدر برای قلبشان سنگین و سهمگین است. حسینجان! من همرنگ خیابانهایی هستم که سالهاست معرکه گردان عزای تو شدهاند بچه محل بسیجیانی که مثل قمریان تشنه و زخم خورده، لابلای خارزارها، جاماندهاند و آرزوی رسیدن به کربلا را، روی بال خود، گره زدهاند تا تو با دست شفاعت و شهادت، گره دنیا از بالشان، باز کنی. یا حسین، عرفه مناجات تو، ملّای دلسوخته روم را به ماهور محبت کشاند تا نغمه کجایید ای شهیدان خدایی را زمزمه کند و سبکبالان عاشق از قفس تنها به سمت کربلا پرواز کنند ... * * نزدیک فرات، دیدن یک صحنه، پای هزار صحیفه اشک را به چشمهایم، باز میکند، علیاصغر داوود آبادی ـ عکاس گروه اعزامی صدا و سیما ـ بیتوجه به عبور شگفتزدهی رهگذران، چفیهاش را از گردن، باز کرده و با موج موزون دستها و واگویههایش در آب فرات، به رقص درآورده: ـ نوش جان! سیراب شو! به صاحب شهیدت، سلام برسان و بگو ما چه زود به کربلا رسیدیم؛ راهی که هشت سال برای وصال به این عروس جشنوارهی اندوه، پهلوانهای معجزه و مبارزه، از دریای خون و خاک جنون گذشتند! * * * اینجا کربلاست. تقویم چهلمین جرعهنوشی شهیدان. قلب ما مثل نت گمشدهی صفحهی ارادت به حسین (ع)، رهبر ارکستر آدمیت که سنجاقک همهی ملودیهای محزون عاشورایی به دستان او دوخته شده. این روزها در کربلا کمتر دیوار پیشانی مغازه و هتل و بازار و گذرگاهی را میبینی که پارچه مشکی عزای سید الشهدا (ع) بر تن نپوشیده باشد. اینجا به هیأت میگویند موکب و به آیین عزاداری میگویند ذکر «موکب سید الشهدا بذکری عزاء الحسین» جملهی معروف و مدام عزاداری کربلاست و دلنوشتههای شیعیان، فقط صاعقهای از صدها هزار صدای خاموش در بیفراموشترین ماتم عالم. دیروز حوصله کردم و تعدادی از این سلامنامههای سوگوار را یادداشت کردم. ـ السلام علیک یا صاحب الدمعه الساکبه، یا صاحب المصیبه الراقبه، اسلام علیک یا حجه الله، یا صفی الله، یا عزّ الاسلام، السلام علیک یا قتیلِالعبراه، یا عبره کلّ مومن ... این صفات در بیان مقام ابا عبدالله الحسین (ع) تعارف نیست. فقط چند قطره از اقیانوس نجیبی است که با آهنگ ایثار به این خاک همیشه بهار میرسد. * * * مردم عراق از شرنگ تلخ جنگ با ایران شرمناکند و این را به صد زبان مهماننواز، واگویه میکنند. دیگر رساتر از اینکه جملهای از پیر آسمان چشیدهی انقلاب ـ خمینی عزیز ـ را روی پارچهی سیاه بزرگی به دو زبان فارسی و عربی نوشتند که: ـ این خون سید الشهداست که خون همهی ملتهای جهان را به جوش آورده ... گذر یک کاروان پر هیاهوی عزادار، ذهن و زبانم را مال خود میکند. در همهی دستههای عزادار، چند چیز، وجه مشترکه: نظم و ادب، شور و غوغای پیر و جوان، ذکرهای یکدست و دستهای یکزبان که با آهنگ خوشنوایی روی سینههای سرخ مینشینند... و زنها که با چادرهای سیاه بر صورتهای خالکوبی شده میکوبند یا به دو طرف شانهها میزنند، عبور آرام زنهای سیاهپوش در دو طرف این رود بیآرام، کمر خمیدهی خاتون خیمههای خاکستری را به یاد میآورد. ولی این کاروان حرف دیگری هم برای گفتن و گریستن دارد... چند نفر جوان و میانسال وسط قافلهی عزادار و سینهزن، روی سینههای خود میخزند و به طرف حرم حضرت عباس (ع) رهسپار میشوند. چند نفر با تلفنهای همراه، از این صحنه، تصویر میگیرند. هر چند لحظه توقف میکنند؛ صورتشان را روی خاک بینالحرمین میگذارند؛ و دوباره بر میخیزند. با پای سر باید آمد کنار این شیربچهی حیدر که در هنگام ولادت، یکقدم عقبتر از حسین بود و گاه شهادت، یک گام جلوتر... گریه میکنم و اشک چکیده بر این خاک آسمانی را گواه میگیریم: خدایا شاهد باش که در عزای عظیم زمین و آسمان، من هم یک گل آفتابگردانم که در این بینالحرمین، مات کیش محبت این دو برادر، حیران ماندهام که به کدامیک سلام کنم: خورشید جمال حسین یا آفتاب ادب عباس؟! * * * کربلا ... اربعین .... چهلمین روز عزای امامی از جنس حریر و فولاد، بالغ بر 12 میلیون نفر جمعیت در بین الحرمین، آشیان کردهاند، روی زمین، کنار پیادهرو، در حاشیهی خیابان ... گُله به گُله، گل کاشتند این مشتاقان غم بیپایان آن نیمروز خونین که سرشت و سرنوشت بندگی و آزادگی را در دست دارد. محتشم کجاست که قناری غمزدهی شعر خود را با بندهای بریده این حماسهی حسینی، ترکیب کند؟ 12 میلیون نفر از سراسر جهان، خبرنگار بُرناترین مبارزان جبههی جوانمردی شدهاند. شنیدی چه گفتم؟ 12 میلیون نفر، یعنی 4 برابر تعداد حاجیان خانهی خدا در هر سال! این است حق الزحمهی امامی که کعبه را با خود به کربلا برد، با قربانی فرزند، بالاتر از مقام ابراهیم (ع) ایستاد و خیمههای پریشان صبر، آهنگ طواف نساء او شد... کربلا ـ صفر 1429 هجری قمری منبع: کتاب نیوز