اس ام اسها اول برای خودم میآید
گفتگو با مصطفی زمانی
کد خبر :
75015
در آن بعدازظهر كه قرار مصاحبه را گذاشتيم و در فاصله يك ساعتي كه مصطفي زماني تاخير داشت، در وبگرديهاي لابلاي صفحات بينهايتي كه براي ) باز شده بود، دريافتم مصطفي زماني درست ساعت 11 صبح روز هشتم بهمن هشتاد و سه براي اولين بار جلوي دوربين قرار گرفت تا شود و دست بر قضا آن روز هشتم بهمن بود. چهار سال و چند ساعت ميتواند زمان خيلي زيادي نباشد براي آنكه سرنوشت يك نفر آنقدر عوض شود كه به جاي يكي از آن سه هزار نفري كه براي نقش يوسف از آنها تست گرفته شد و رد شدند، جوان بيستوهفت سالهاي با اعتماد به نفس روبرويمان بنشيند كه آنقدر خوب از عشق و همه چيز حرف بزند كه گويي چيزي از روح يوسف نبي در او حلول كرده باشد. مصطفي يادش نبود چهارسالگي يوسف شدنش را جشن بگيرد. حتي وقتي پرسيديم كه امروز چندم است بين نهم و هشتم شك داشت. فقط چشمان سبزش درخشيد و گفت: راست ميگويي يادم نبود.
ميداني امروز چندم بهمنماه است؟
... هشتم. چطور؟
هشتم بهمن براي شما روز خاصي نيست؟
(فكر ميكند...)
هشت بهمن سال هشتاد و سه را فراموش كردي؟
(ميخندد) فراموش نكردم. اما الان يادم نبود. چهار سال قبل در چنين روزي، من براي اولين بار رفتم جلوي دوربين. يعني هشت بهمن هشتادوسه من اولين پلانم را براي سريال حضرت يوسف بازي كردم.
الان ساعت 6 بعدازظهر است اما شما كارت را در ساعت 11 صبح انجام داده بودي. در اين ساعت حالت چطور بود؟ استرس داشتي؟
استرس نداشتم اما خسته بودم. سه چهار تا پلان گرفته بوديم و اين ساعتها ديگر كار تمام شده بود. زمستان است و هوا زود تاريك ميشد و ما رفته بوديم كه عكس راكورد لباس را بگيرند.
وقتي كارت تمام شد كي باهات حرف زد؟ اينكه خوب بودي، خوب نبودي، كار چطور بود و...
معمولا وقتي براي اولين بار كار ميكني، نميآيند بگويند كه خوب هستي يا خوب نيستي. سعي ميكنند با رفتارشان به آدم اعتماد به نفس بدهند كه فكر كني بايد خيالت راحت باشد. براي اعلام نظر معمولا ميگذارند كمي زمان جلوتر برود.
به هر حال بايد به يك بازيگر جوان اعتماد به نفس بدهند.
من هفت ماه قبل از آن با پروژه قرارداد بسته بودم و در اين مدت تقريبا با كل گروه رفيق شده بودم و از اين بابت استرسي نداشتم ولي استرس خود نقش روي من زياد بود. آن زمان كه من جلوي دوربين رفتم تقريبا بيستودو سال داشتم و داشتم پروژهاي كه ميگفتند هزينهاش هفت ميليارد است كار ميكردم. من نميگويم كه حالا خوب هستم يا نه اما كافي بود كه يوسف و بازياش جواب ندهد. يعني اگر همه عوامل خوب كار ميكردند و يوسف جواب نميداد تماشاگر نداشتيم وكل سريال قطعا خيلي لطمه ميخورد و طبيعتا از همان موقع اين استرس روي من بود. من نميخواهم بگويم كه خيلي توان داشتم اما به هر حال من انرژي براي كار داشتم اما در آن سن شما هر تواني كه داشته باشي ناتوان ميشوي. بالاخره ميرسي به اينكه خدايا من زحمت خودم را كشيدم، تو كمك كن. اين ربطي به نقش ندارد. تو در برابر آن همه توقعاتي كه از تو دارند ضعيف ميشوي و با خودت ميگويي كه يعني تو طاقت تحمل اين بار را داري؟
ميشود آن بيت معروف كه:
دقيقا. ميدانستم نبايد به آن فكر كنم. وحشي بافقي ميگويد: راه من بيپايان بود و من سعي ميكردم كارم مصداق اين شعر باشد كه: راه خيلي وحشتناك و طولاني بود ولي من اگر ميخواهم اين راه را بروم بايد فكر كنم اگر اين راه پر از خون شود و من چهار دستوپا هم كه شده بايد اين راه را بروم. وقتي با اين اراده وارد راه بشوي خود راه به تو ميگويد كه چگونه بايد بروي.
اين حس مبارزهجويي را در آن شش ماه كه قرارداد بسته بودي و كاري نميكردي پيدا كرده بودي؟
اين حس مبارزهجويي نيست. آدمها شخصيتها را از فيلتر خودشان رد ميكنند و به مردم نشان ميدهند. زماني كه من ميخواهم عشق را نشان بدهم، شصت درصد از آنچه كه نشان ميدهم مربوط به تصوري است كه مصطفي زماني از عشق دارد و سي درصد آن عشقي باشد كه نقش ميخواهد نشان دهد و ده درصد آن هم آنچه كارگردان احساس ميكند يعني باور عشق براي آدمها فرق ميكند. آن باور، در ساليان سال و بنابر تجربهاي كه مصطفي از عشق داشته به وجود ميآيد. يعني در عشقي كه نشان داده ميشود، هميشه يك بكگراندي وجود داشته. من هميشه در تمام زندگيام سعي كردم روي چيزي كه اعتقاد دارم بايستم و چيزي را كه دلم رضا ميدهد انجام بدهم. هميشه اين را ميگويم كه من ياد گرفتهام با دلم چركنويس كنم و با عقلم پاكنويس چون كار من كار هنر است و در هنر اگر همه چيز را با عقل بسنجيم، همه چيز خراب ميشود و به هم ميريزد. من خيلي پيشنهاد كار داشتم ولي ردشان كردم خيليها شايد ناراحت شدند كه چرا اين كار را كردم.
به نقش منفي يا مثبتش نگاه نكرديد؟
نه. من بايد به نقش توجه كنم و اگر حس براي من ايجاد شد آن را كار كنم. اگر هزار نفر هم بيايند و بگويند خيلي خوب است، نميتوانم انجامش بدهم چون به اصطلاح نميكشم مگر اينكه يك وقتي شما يك فيلمنامه را ميخوانيد و ميبينيد كه زياد متوجه نشدهايد اما كارگردانش كارگردان بزرگي است. در اين صورت ميگوييد او فلاني است و با خودتان ميگوييد من حتما به دليل سواد كمام نتوانستم با آن ارتباط برقرار كنم. بگذار خودم را در اختيار او قرار بدهم تا او از من بازي بگيرد.
گفتي كه عشق را از فيلتر ذهن خودت عبور دادي. عشقي كه تو بازياش ميكردي عشقي بود كه در حوزه زندگي يك پيامبر اتفاق افتاده بود. مصطفي زماني بيستودوساله، چطور ميتواند چنين اتفاق عشقي را از فيلتر ذهن خودش عبور دهد و درست نشانش بدهد و نترسد؟
واقعيت اين است كه ترس هميشه هست ولي معمولا يا قبل از انجام يك كار است يا بعد از آنكه تمام شده و آن وقت آدم با خودش ميگويد: آدم در حين انجام كار كمتر دچار اين ترس ميشود. من نوعا سعي ميكنم در زندگي اول آدم باشم بعد هر چه كه ميخواهم باشم. تمام اطرافيان من ميدانند كه هنر براي من يكي از مقولههايي است كه كمك ميكند من آدم باقي بمانم. من دوست دارم آدمي باشم كه بعد از آنكه از اين دنيا رفتم بگويند فلاني چه آدم خوبي بود، به اين وابسته نيستم كه بگويند چه هنرمند خوبي بود. سعي ميكنم هنر شعبهاي باشد براي آنكه من در آن انسانيتم را گسترش بدهم. حالا ممكن است يك هنرمند باشم، يك كارگر باشم، يك كارمند باشم يا هر چيز ديگر. شما وقتي به مقوله انسانيت فكر ميكني خيلي نزديك ميشوي به آن ورطه. همه ما آدمهايي را كه با دلشان حرف بزنند را دوست داريم و تقريبا ميتوانم بگويم روح آدمها هم خيلي به هم نزديك است. هر چقدر هم خلوص پيدا ميكنند به هم نزديكتر ميشوند. روحآدمها مثل يك لوح سفيد است و مابراساس دانشي كه به دست ميآوريم و فضايي كه پيرامون ما هست هر كدام از اينها نقشي بر اين لوح ميزنند و بعدا اين لوح ممكن است بشود يك
آدم بد كه لوح قشنگي نيست يا اينكه بشود يك آدم خوب. شما هر وقت كه بخواهي به اصلت نزديك شوي اگر بتواني هر كدام از اين خصلتها را پاك كني شبيهتر ميشوي به اصل. آدمها وقتي به روحشان بر ميگردند، صداقت را باور ميكنند، عشق را باور ميكنند و همه چيز را باور ميكنند. يعني شما از راه برهان خلف ميرسيد به حقيقت ماجرا. من سعي كردم از اتودي استفاده كنم كه بيننده باور كند كه اينكه دارد اين ديالوگ را ميگويد يك پيامبر است. يعني اگر من باور نكنم او هم باور نميكند. وقتي من ميگويم بايد در آن لحظه خودم خدا را باور و به او ايمان داشته باشم. يعني من وظيفه دارم اول خودم باور كنم بعد بينندهها. آن موقع سن و سالتان هم كمتر بود و آدم هر چقدر به كودكي نزديكتر باشد به اصل و به قول شما چركنويس دل نزديكتر است. يعني سالهايي كه با دلش كار ميكند. من بيشتر سعي ميكنم كودك باشم. من اعتقاد دارم كه ما بايد در دوستيهايمان كودك باشيم و در بيزينسمان يك آدم منطقي صرف. با هر انساني، وقتي ميخواهي دوستي كني، دوستي كن. سياست نكن. بچهها وقتي ميخندند، ميخندند،وقتي كه گريه ميكنند، گريه ميكنند. اگر دوستي جلوي شما زار ميزند و
مديرعامل فلان جا است، نگوييد كه مديرعامل فلان جا دارد زار ميزند. بگذار گريهاش را بكند چون او دوست توست. من سعي كردم به اصل و خودم نزديكشوم تا آنچه را كه ميگويم باور داشته باشم بعد با توجه به يكسري از تكنيكها كه بعدا شكل ميگيرد آنچه را كه مربوط به روح قصه است نشان بدهم. روح قصه، روح ماجرا، روح شخصي كه بازي ميكني و روح خودت جمع ميشود و ميشود آنچه نشان ميدهي وگرنه هيچ كس كه نميتواند نعوذبالله پيغمبر خدا باشد. من بازيگر هستم و وظيفه دارم آن نقش را خوب بازي كنم و بنابراين سعي كردم بروم به سمت اصل خودم و چيزي كه خودم به آن باور دارم. رفتم به سمت طبيعت. از ناتوانيام استفاده كردم و روابطم را با آدمهاي خيلي زياد بسيار كم كردم. اين سه سال را تقريبا ميتوانم بگويم تنها گذراندم. يك بار به خودم آمدم و ديدم هفت هشت روز است كه در خانه نشستهام و اصلا بيرون نرفتهام كه حتي يك آب و هوا عوض كنم يا چيزي بخرم.
آن موقع هنوز اين سريال هم پخش نشده بود و كسي هم نميدانست كه چرا به اين روش رفتار ميكني و چرا آنقدر دروني شدهاي.
اتفاقا من آدم خيلي محتاطي هستم در مورد چيزي كه در قلبم هست. من با همه جوانيام احساس ميكنم سالها رنج بردهام تا اين حس را به دست آوردهام. من به اين جمله اعتقاد دارم و هميشه آن را به خودم ميگويم كه: