همينطوری دور همی خوش میگذره؟!
محمد جواد زمان آبادی
اسم جلسه كه ميآيد، من يكي ياد تلاشهايي ميافتم كه براي رها شدن از زنگخور بالاي موبايل انجام ميشود. يعني گوشي را برميدارم، با صداي آرامي ميگويم: «ببخشيد داخل جلسه هستم، لطف كنيد بعداً تماس بگيريد». گوشي را ميگذارم و با خيال راحت سريال موردعلاقهام را ميبينم! جلسات بيفايده در حوزه مديريت كلان نيز چيزي شبيه به همين است. گزارش اين شماره را مطالعه بفرماييد و تفاوت ميان يك جلسه پرسود و جلسهاي بدون فايده را تشخيص دهيد. جلسه چيست؟ چرا برگزار ميشود؟ جلسه بيفايده چيست و جلسه مهم به چه جلسهاي ميگويند همينطوري دور همي خوش ميگذره؟! پرفسور دوريس پی زیمرمن در کتاب «مهارت مدیریت جلسه» مينويسد: معمولاً افراد زمانی به نحوه اداره جلسات علاقهمند ميشوند که به دانش آن نياز پیداکنند. شما نیز ممکن است زمانی به عنوان ريیس یک هیأت یا سرپرست یک سازمان انتخاب شوید. در آن صورت چنانچه مایلید برای تقویت گروه خود دورانی پربار داشته باشید، جهت انجام هر چه بهتر کارها به ابزارهای مناسب نیاز دارید. باید بدانید که چگونه ميتوان جلسات را به گونهای مؤثر و در فضایی آزاد طرحریزی و اداره كرد؟ چگونه مدیر یک جلسه ميتواند از عهده اداره آن برآید؟ نقش او در حفظ تمرکز اعضا بر روی موضوع جلسه چیست؟ اگر درحالحاضر به عنوان دبیر یا مسئول امور مالی گروهی انتخاب شدهاید، آیا اطمینان دارید که از وظایف خود آگاهید؟ آیا روش صحیح ثبت صورتجلسه یا تهیه بیلان مالی را ميدانید؟ جلسه بهطوركل به دو قسمت تقسيم ميشود؛ جلساتي كه برگزاري آن برحسب عادت و رسم و آيين كار است و جلساتي كه انجامش ضروري و مهم است. شما در هر دو حالت اگر مسئول برگزاري جلسه باشيد، بايد يكسري بايدها و نبايدهاي خاص را در اين زمينه اجرا كنيد. *** اين يك روايت كاملاً واقعي است از يكي از ادارات دولتي كه درحالحاضر هم با همين شيوه اداره ميشود. البته لازم به ذكر است كه از اين دست ادارات در كشور ما زياد وجود دارد، متاسفانه. روز اولي بود كه به عنوان مسئول اين واحد منصوب شده بودم و با عجله در حال يادگيري اطلاعات مربوط به اين بخش بودم. معاون بخش وارد دفترم شد و پرسيد: «قربان اولين جلسه بعد از انتخابتان را چه زماني برگزار ميكنيد»؟ جواب دادم: «فعلاً كه فرصتي نداريم. بگذار براي چند روز بعد». دو روزي گذشته بود كه دوباره همين سوال از سوي آقاي معاون مطرح شد و من هم به دليل مشغله كاري برگزاري نشست با كاركنان را به روزهاي آينده موكول كردم. فرداي آن روز بازهم معاون بدون توجه به صحبتهاي روز قبل من وارد اتاق شد و با سري پايين، از من خواست تا جلسه كاركنان را برگزار كنم. اين بار با تعجب و البته كمي عصبانيت متذكر شدم كه يك بار وقتي حرفي را ميشنود، آويزه گوش كند و هر بار اين موضوع را تكرار نكند. آقاي معاون اما چيزي گفت كه تا چند دقيقه ماتومبهوت نگاهش ميكردم: «آقاي مدير راستش را بخواهيد كاركنان اجرايي اين بخش نميتوانند با حقوق ماهيانه خود امرارمعاش كنند و به همين حقالجلسات دلخوش هستند. حالا كه شما آمدهايد نزديك به يك هفته است كه حتي يك جلسه هم برگزار نشده است. در زمان مدير قبلي در ماه بيشتر از 15جلسه برگزار ميشد و چيزي حدود 150هزار تومان به حقوق بچههاي اينجا اضافه ميشد...» *** نوع نخست جلسات، آنهايي هستند كه برپايياش براساس منطق است و اتفاق افتادنش بر اساس نياز سازمان. در اين جلسات مشكلات و راهكارهاي رفع آن بررسي و درنهايت بهترين تدبير براي رفع اين مشكل انديشيده ميشود. جلسات مهم، اساسي و راهگشا، نامهاي ديگر اين نوع نشستهاست. جلسات نوع اول محل و زمان مشخصي ندارند. اساساً اين جلسات بر اساس ويژگيهاي جايگاهي و حاشيهايشان مورداشاره قرار نميگيرند. در اين جلسات تلاش براي وقوع اتفاقي خجسته در اولويت است و بقيه موارد حواشي زائد. اين جلسات را ميتوانيد در خيابان هم برگزار كنيد. مهم اين است كه هر چه سريعتر به نتيجه منطقي و راهحل اصولي دست پيدا كنيد. براي نمونه به چند سال قبل بازگرديد كه سقوط هواپيمايC130 باعث شهيد شدن دهها خبرنگار شد. به ياد دارم براي تهيه گزارش به محل حادثه رفته بوديم. شهردار تهران با يك موتورسيكلت به محل حادثه آمده بود تا از نزديك شاهد اتفاق تلخ آن روز باشد. به فاصله چند دقيقه معاونان شهرداري هم خودشان را با موتور و تاكسي و ماشين شخصي به محل حادثه رساندند. جلسه شوراي معاونان شهرداري تهران همانجا برگزار شد و قرار بر اين شد تا هر قسمت وظيفهاي را انجام دهند. *** جلسه در فرهنگ لغت فارسي اينگونه معنا شده است: اجتماع جمعی از مردم برای انجام امری یا شنیدن نطقی با داشتن یک ريیس. موضوع و مفهوم جلسه البته در اين بحث مورداشاره نيست. اصولاً خود جلسه زماني وجهه قانوني و رسمي پيدا ميكند كه بيش از يك نفر در آن حضور داشته باشند و افراد حاضر در آن درباره موضوعي به بحث و تبادلنظر بپردازند. تعريف جلسه از لحاظ سازماني: اگرچه تعاريف به ظاهر متفاوت از جلسه ارايه شده است با اين حال، اين تعاريف از اركان مشتركي برخوردارند. جلسه را ميتوان گردهمايي دو نفر يا بيشتر از كساني تعريف كرد كه داراي هدفهاي مشترك هستند و ارتباطات(شفاهييا كتبي) را وسيله اصلي نيل به اين اهداف قرار ميدهند. به عبارت ديگر، جلسه گروهي از افراد واحدهاي مختلف سازمان است كه براي انجام وظايف سازماني مشخص بهطورموقت يا دايم دور هم جمع ميشوند. *** در هر سازمان جلسات متفاوتي برگزار ميشود. گاهي هدف از جلسه تبادل اطلاعات و گزارشدهي است، گاهي توجيه و قانع كردن ديگران براي انجام كار و گاهي تصميمگيري درمورد يك مساله است. دويل و استراوس جلسات را به 4نوع تقسيم ميكنند: 1-جلسه حل مساله: عبارت حل مساله براي افراد گوناگون معاني مختلفي دارد. مشكل به موقعيتي اطلاق ميشود كه نتوان آن را تغيير داد. مشكل ميتواند شامل ابهام در مورد يكسري مقررات جديد، نداشتن نام براي محصول و... باشد. آنچه اهميت دارد اين است كه وضعيت موجود بايد تغيير كند. تا تمايلي به تغيير نباشد، مشكل حل نخواهدشد. يك جلسه حل مساله زماني خوب جواب ميدهد كه تمايل به تغيير در جلسه وجود داشته باشد. 2-جلسه تصميمگيري: جلسه حل مسايل، جلسه برخورد با مساله است و الزاماً تصميمگيري نيست. درحاليكه در يك جلسه تصميمگيري، فشار براي تصميمگيري نهايي است. اگر سازمان از ساختار سلسلهمراتبي پيروي ميكند، جلسه بايد تصميمگيرنده نهايي داشته باشد. در اين جلسات تعداد اعضاي گروه نبايد كمتر از 15نفر باشد. تشكيل جلسه با حضور 30نفر هم امكانپذير است. قبل از هر جلسه بايد اطمينان حاصل شود كه همه افراد از نحوه تصميمگيري آگاه هستند و آن را قبول دارند. در برخي از موارد مديران قبل از تشكيل چنين جلساتي، تصميم را خود اتخاذ ميكنند و از افراد بهطوري صوري استفاده ميكنند. در چنين مواردي بهتر است به جاي جلسه تصميمگيري، يك جلسه استفاده از اطلاعات تشكيل شود و مدير تصميم خود را بگيرد. 3-جلسه گزارشدهي و اطلاعرساني: درصدي از جلسات اداري مخصوص گزارشدهي و استفاده از اطلاعات است. هدف مديران از برگزاري چنين جلساتي، برقراري اعتماد و حصول اطمينان از انجام كارهاست. مبادله اطلاعات، حكم اكسيژن براي هر سازمان اداري است. از طريق مبادله اطلاعات است كه كاركنان ميتوانند مشكل سازمان خود را حلوفصل كنند. يك مدير از راه مبادله اطلاعات، قادر است از تمام دانشها، اطلاعات، تجربيات و عواطف اعضاي خود به منظور پيشبرد اهداف سازمان استفاده كند. در نتيجه عدم اطلاعرساني، سوءظن در بين اعضاي سازمان پرورش مييابد و گاهي به حوادث نابهنجار ميانجامد. مبادله اطلاعات عمودي كه از بالا به پايين صورت ميگيرد نسبت به مبادله اطلاعات افقي كه ميان مقامات همسطح جاري است، از اهميت بيشتري برخوردار است. 4-جلسه ارزيابي(بازخور): پويايي جلسات بازخور، متفاوت از جلسات گزارشدهي است. در چنين جلساتي افراد زيادي اظهارنظر و پيشنهاد ارايه ميكنند. اينگونه جلسات ارزشمند است، چرا كه هر يك از افراد فرصت مشاركت و گوش دادن به نظرات ديگران را دارند. برخلاف جلسات گزارشدهي، جلسات بازخور بايد سازمانيافته و برنامهريزيشده باشد. *** جلسات بيحاصل احتمالاً بزرگترين عامل اتلافوقت در موسسات دولتي و بازرگاني است. نتايج يك بررسي كه در مجله والاستريت به چاپ رسيده است، نشان ميدهد كه در نقاط مختلف جهان، مديران عالي و مياني سازمانها بهطورمتوسط در هفته حداقل 17ساعت از وقت خود را در جلسات سپري ميكنند. اين درحالي است كه آنها اظهار ميدارند تنها 56درصد از جلساتي كه در آن حضور داشتند، مفيد بوده و بيش از 25درصد جلسات غيرضروري بوده و ميتوانست از طريق مكالمه تلفني يا ارسال يك يادداشت اين كار انجام گيرد. با توجه به اين آمار و ارقام ميتوان گفت كه اگر جلسات زائد در سازمانها حذف شود، حداقل 25درصد از زماني كه صرف جلسات ميشود كاهش مييابد و همچنين ميتوان با مديريت اثربخش بقيه جلسات(75درصد جلسات) 20درصد ديگر از زمان صرف شده در جلسات را كاهش داد. در نتيجه، با برگزاري جلسات اثربخش ميتوان زمان صرفشده توسط مديران در جلسات را از 17ساعت در هفته به 10ساعت كاهش داد. *** به تهران بازگرديم. جايي كه اين روزها بازار جلساتش براي برطرف كردن مشكلات شهري داغ است. معمولاً برگزاري جلسات براي شهري به وسعت تهران به دليل فوريتي كه انجام فعاليتهاي اين شهر دارد، يك الزام و نتيجهاش معمولاً آغاز اتفاقي بزرگ است. حالا اگر در جايي مثل تهران قرار باشد همه مديران ارشدش براي حل يك بحران بزرگ دست به دست هم بدهند و همه كارها را زمين بگذارند و براي حل بحرانها جلسه برگزار كنند اما اين جلسات هيچ بازخورد اساسي نداشته باشد، آن وقت بايد به اين فكر كرد كه عمر مفيد كاري مديران تهران به بطالت گذشته و هيچ قدمي از قدم برداشته نشده است. مديران بايد به فكر حل مشكل باشند، ولي در يك اتاق دربسته از گلايهها، خستگيها و دلبستگيهاي كاريشان ميگويند آن وقت حرفشان هم اين است كه ما براي مردم مثلاً 14 ساعت سركار بوديم و جلسه پشت جلسه برگزار كرديم. يا مثلاً فلانمدير كشوري ميگويد، من كار و زندگيام را رها كردم و براي حل مشكلات مردم پايتخت ايران، در جلسات شركت كردم. غافل از اينكه شايد برخي از اين جلسات هيچ فايدهاي نداشته باشد. *** فكر ميكنم لازم است درباره جلسات مشترك دولت و شهرداري بيشتر اطلاع داشته باشيم. به عنوان شهروندان مسئول بايد از ريز اتفاقاتي كه در اين جلسات به وقوع ميپيوندد، اطلاع داشته باشيم و حاصل اين جلسات را از زبان مسئولان بشنويم. بههرحال بعد از مدتها بيتوجهي به شهر تهران و عملكرد شهرداري تهران، مسئولان راضي شدهاند كه با مسئولان حوزه شهري جلسه برگزار كنند و حالا مردم بايد نتايج جلساتي كه تا به حال برگزار شده است را حس كنند. منبع: همشهری مسافر