سیاه چاله فساد توسعه افغانستان را میبلعد
کم نبودند کسانی که با ورود آمریکاییها به افغانستان درسال ۲۰۰۱ میلادی و جاری شدن میلیاردها دلار جنگی به این کشوردر اَبر خیالشان افغانستانی توسعه یافته را در سنوات نزدیک میدیدند و گاه سرکوفت این خیال را نیز به دیگران میزدند، اما امروز واضح است که آن اندیشه خام بود.
کد خبر :
835469
ایرنا: افغانستان طی ۱۸ سال گذشته که با سرازیر شدن دهها میلیارد دلار کمکهای خارجی و دریافت انواع همکاریهای سازمانی و توصیههای مدیریتی نهادهای بین المللی، گرفتن هزاران ساعت الگوهای آموزشی و میلیونها تجهیزات نظامی و فنی روبرو بود؛ این انتظار منطقی را در اذهان جهانی ایجاد کرد که با سرعت به توسعه همه جانبهای برسد یا نه حداقل در ملت سازی و ایجاد حاکمیت نظاممند موفق شود که این طور نشد.
عدم توفیق در چنین شرایطی پای دلایل متعددی را به میان میآورد و همه آن چه به عنوان دلیل میتوان برای این عدم توفیق میتوان برشمرد با یک نخ مشترک به هم متصل هستند و آن فساد است.
فرآیندها و ساختارهای موجود در اداره افغانستان چه در اداره جنگ از سوی نیروهای غربی، چه در تثبیت حاکمیت، چه در روند عمران و سازندگی و حتی در ملت سازی چنان در فساد مالی و اداری گسترده و تنگ نظریهای قومی غرق شده که نتایج این روند نه تنها موجب تداوم جنگ و تاخیر در صلح شده بلکه بر ظرفیت سربازگیری تروریستها نیز افزوده است. پس از حمله آمریکا و متحدان غربی آن به افغانستان به بهانه مبارزه با تروریسم، نابودی مواد مخدر به عنوان منبع درآمد تروریستها و ایجاد حکومت داری مناسب در افغانستان، هر سال فساد و ناامنی در این کشور ریشههای خود را در تار و پود جامعه عمق بخشیده و امروز کار به جایی رسیده است که صدای خود اروپاییهای و آمریکاییها هم درآمده است. در ۱۸ سال گذشته گزارشهای متعددی از فساد در ادارات دولتی و در چرخه طرحهای عمرانی و ساخت و سازها در مناطق مختلف افغانستان منتشر شده است که از جمله میتوان به نتایج تحقیقات «اداره بازرس ویژه آمریکا برای بازسازی افغانستان» موسوم به «سیگار» را میتوان مد نظر قرار داد. سیگار در ۳۰ فروردین ماه امسال با نشر گزارشی خبر داد که روش تامین کمکها به افغانستان، هماهنگی بین ادارات
مختلف آمریکا را مختل ساخته و تحمل فساد در افغانستان و حمایت غیر عمدی آمریکاییها از مقامهای فاسد در این کشور را سبب شده تا آنها از برنامههای توسعه، بخش خصوصی کمتر حمایت کنند. بر اساس این گزارش دولت آمریکا نتواست رابطه بین افراد فاسد و افراد قدرتمند را در جامعه افغانستان درک کند و کاری برای جلوگیری آن انجام دهد و به عبارت ساده منظورش این است که عملکرد بد آمریکا به گسترش و پیچیده شدن فساد دامن زده است. «جان سوپکو» به عنوان امضاء کننده این گزارش و رئیس سیگار آورده است، در صورتی که رشوه و دزدیها کاهش نیابد، یک دهه کاری که با پول مالیات دهندگان آمریکایی در این کشور فقیر تمویل شده است، ناکام میماند. در آن گزارش به بیش از ۶۰ میلیون دلاری که آمریکا در برای طرح احداث خط انتقال برق شمال شرق افغانستان هزینه کرد اشاره و متذکر شده است که آن اعتبار به هدر رفته و این طرح غیر فعال باقی مانده، زیرا ساخت پایههای برق فاقد کیفیت لازم است.
سیگار از سوء مدیریت در این طرح عمرانی ابراز نگرانی کرد و نوشت که سیستم برق این طرح برای ولتاژ بالا نصب شد، اما پایههای برق این طرح با خطر افتادن روبرو است و زندگی مردمی که در مسیر یا اطراف این پایههای برق زندگی میکنند را به خطر انداخته است.
این تحقیق همچنین عدم حل مشکل مالکیت زمینهایی که در مسیر اجرای طرح واقع هستند را به علاوه عدم منظور کردن ضرورت پایداری این سیستم و اتصال دایمی آن به منابع برق به عنوان عوامل عمده ناکامی این طرح برشمرده است. مشابه این رخداد در بخش جاده سازی نیز اتفاق افتاده است و پولهای زیادی هزینه شد که بخش بزرگی از آن به جیب شرکتها و مالکان آن رفت، بدون آن که در صحنه عمل نمود اجرایی یابد یا طرحهای اجرا شده عمر مفید خود را طی کنند و اغلب در روند احداث جاده یک دهم پول اسمی طرح به مصرف میرسد. برای نمونه رصد رسانههای محلی حاکی است، برای جادهای که در استان هلمند قرار بود میان شهر لشگرگاه مرکز این استان با یکی از شهرستانهای پیرامون کشیده شد برای اجرا مبلغ یک میلیون دلار برآورد شد و تخصیص یافت، اما با دست بدست شدن طرح بین شرکتهای مجری و افراد واسطه در نهایت در زمان اجرای کار طرح تنها ۱۰۰ هزار دلار باقی ماند که طبیعی است احداث جاده یک میلیون دلاری با مبلغ باقی مانده چه کیفیتی پیدا خواهد کرد. البته ما وارد اتهامات که حول این داستان شگل گرفت، نمیشویم؛ والا رسانههای افغانستان از وزیران، اعضای مجلس و گروه طالبان به نوعی
از هر یک به عنوان ذیسهم در تبخیر بودجه این طرح نام بردند. در آخرین گزارش از اتلاف منابع که خبری نیز شد و اتفاقا ان را هم سیگار منتشر کرد میتوان به جاده سازی در قطعه قیصار- لامان در استان فاریاب در شمال افغانستان اشاره کرد که پس از گذشت ۱۲ سال از آغاز طرح و هزینه ۲۴۹ میلیون دلاری فقط ۱۵ درصد کار پیشرفت داشته است. طول این جاده که قطعهای شاهراه حلقوی دور کشور افغانستان به طول ۲۳۳ کیلومتر است در سال ۲۰۰۶ میلادی با کمک بلاعوض بانک توسعه آسیایی و در مجموع با مبلغ ۷۲۱ میلیون دلار آغاز شد، اما گزارشها تا سپتامبر سال ۲۰۱۷ نشان میدهد که به رغم هزینه حدود ۲۴۹ میلیون دلار تنها تاکنون حدود ۳۵ کیلومتر این جاده ساخته شده است یعنی هر کیلومتر آن حدود ۸ میلیون دلار هزینه داشته است. اغلب کارشناسان اقتصادی با فعالان رسانه در افغانستان هم عقیده اند که عناصرخارجی حاضر در عرصه جنگ و امور اقتصادی افغانستان از این وضعیت نا بسامان در مدیریت منابع مالی ناخشنود نیستند، زیرا آنها نیز از این شرایط به شکلی مستقیم با قراردادها و گم شدن منابع سود میبرند.
خبرگزاری پژواک افغانستان در گزارشی آورده است که در جادههایی که در کابل پایتخت این کشور ساخته شده اند نه تنها کیفیت لازم لحاظ نشده بلکه میلیونها افغانی پول اضافی نیز به برخی از شرکتهای طرف قرارداد پرداخت شده است.
بر اساس این گزارش شهرداری به شرکت جاده سازی «کاپی اینترنشنال، هیوادوال، لطیفی و قویاش نیازی» میلیونها افغانی پولی افزون بر قرادادهایشان پرداخت کرده است و نتیجه کار هم مطلوب نیست. ساخت صدها مدرسه خیالی، پلیس خیالی، نرسیدن معاش سربازان در وقت و زمان آن، حیف و میل پول غذای سربازان و دزدی در تامین مواد سوخت نیروهای خارجی و دولتی از اخباری است که بارها در رسانهها منتشر شده است و در آخرین مورد یک ماه پیش ژنرال «مرادعلی مراد» معاون ارشد امور امنیتی وزارت کشور که دیروز در خبری غیر رسمی به عنوان مسئول حفاظت کابل معرفی شد، هنگام خداحافظی از این وزارتخانه تایید کرد که در چندین استان به پلیس غذا و تجهیزات لازم نرسیده است.
ساپکو درباره فساد در وزارت کشور افغانستان نیز در گزارش سیگار سخن گفته و با اشاره به یکی از وزیران پیشین این وزارتخانه نوشته است که بسیاری از کمکهای آمریکا به افغانستان در این نهاد حیف و میل شده است. وی افزوده است میلیونها دلار را برای ساختن دفتر یک وزیر و مبدل کردن آن به یک قصر به مصرف رساندند و اگر کمکهای ما مشروط بود به این وزیر گوش زد می شد که در بدل این دفتر، باید در برابر فساد مبارزه کند. «محمد اشرف غنی» رئیس جمهوری افغانستان نیز در اردیبهشت ماه سال گذشته در یک سخنرانی در کاخ ریاست جمهوری وزارت کشور را قلب فساد یاد آوری کرد و گفت که متعهد است تا فساد را در این وزارتخانه ریشه کن کند. اگر چه رئیس جمهوری افغانستان تلاش دارد با قولهایی که در مورد مبارزه با فساد به کشورهای خارجی کمک کننده به این کشور میدهد جریان این کمکها را باز نگه دارد و تا حدودی هم با توجه به این که غربیها با محاسبه تفاوت سود خود در کمک مستقیم به افغانستان یا تحمل هزینههای برآمده از افغانستان بدون حاکمیت دارند در این کارموفق بوده است.
چرخه فساد در ساختار به شکلی شده است که آلودگی به تمام بخشها رسیده است، چندی قبل یکی از منابع خبری به ایرنا گفت که یک استاندار که دعوی حقوقی برسر زمین با یک شخص داشته، در حالی که خودش استاندار است برای حل این موضوع به دادگاه طالبان مراجعه کرده و طالبان نیز دعوای حقوقی وی را با طرف حل کرده اند. تداوم این وضعیت در ۱۸ سال گذشته آرزوهای مردم افغانستان را نسبت به پیشرفت و بهبود وضعیت زندگی و زیر ساختهای این کشور کم رنگ کرده و آنها که نمیتوانند بروند یا به مخالفان مسلح و گروه طالبان میپیوندند و تلاش خواهند کرد از چرخه آلوده سهمی کسب کنند.
گزارشهای مردمی مبنی بر دخالت نظامیان خارجی در استخراج غیر قانونی از معادن، نقش آنها در تولید و قاچاق مواد مخدر، حمایت و تجهیز گروههایی مانند داعش باعث تقویت ناامیدی مردم از تاثیر حضور خارجیها شده و این نارضایتی با گذشت زمان بر تقویت جایگاه طالبان در افکار عمومی شده است.
دانستن این که برای بازسازی اروپا پس از جنگ دوم جهانی در قالب طرح حمایتی معروف به «مارشال» حدود ۱۰ میلیارد دلار برای سرپا ساختن اروپا هزینه در نظر گرفته شد و مقایسه آن با امروز افغانستان که چندین برابر طرح مارشال پول در کوره آن ذوب شده است، میتواند به ایجاد تصویری بهتر از نقش فساد در نابودی تلاشهای برای بهسازی شرایط کمک کند.
امروز آشکار است که با ظرف کثیف نمیتوان آب سالم نوشید و دستان آلوده آمریکا و هم پیمانانش نمیتواند بستر ساز زندگی سالم برای مردم محروم افغانستان یا دیگر کشورهای دنیا باشد و اگر دو دهه قبل فهم این واقعیت مشکل بود امروز افغانستان نمایه تمام قد این حقیقت است.