اپک گازی و دستهای خالی ايران

اگر قرن بیستم، «قرن نفت» نام گذاری شود، قرن بیست و یکم را که در آن شاهد رشد چشمگیر بخش گاز هستیم، باید «قرن گاز» بنامیم.اما ايران در بازار بين المللي گاز تقريبا با دستاني خالي حضور پيدا كرده است.

کد خبر : 85723

هشتمین نشست مجمع کشورهای صادر کننده گاز (G.E.C.F) روز گذشته در قطر با حضور یازده کشور عضو مجمع در حالي برگزار شد كه ايران به دليل مصرف بالاي داخلي و در نتيجه صادرات بسيار پايين گاز، عملا نمي تواند نقش اساسي در اين مجمع كه به غلط اپك گازي نام گرفته ايفا كند. به گزارش سرویس اقتصادی «فردا» اگرچه ايده تشكيل اين مجمع از سوي ايران بود، اما به دليل سياست گذاري هاي ايران در بخش گاز و همچنين سرمايه گذاري ناكافي در بخش گاز صادراتي، عملا در ميان اعضاي مجمع غريبه خواهد بود. اين درحالي است كه ايران به عنوان دومين دارنده بزرگ ذخاير گازي در كنار روسيه و قطر 60 درصد گاز جهان را در اختيار دارند. به گفته مسئولين شركت ملي گاز، میزان تولید ایران 105 میلیارد متر مکعب معادل تقريبا 3 درصد تولید دنیا است. این مسئولان با توجه به میزان مساوی صادرات گاز به ترکیه و واردات گاز از ترکمنستان، صادرات واقعی گازکشوررا صفر می دانند. مصرف بالاي داخلي درقالب مصارف خانگي ،صنعتي و تزريق به چاهاي نفت بسيار بالاست و عملا چيزي براي صادرات باقي نمي گذارد. یازده کشور عضو مجمع مشتمل بر الجزایر، ایران، بولیوی، ترینیدادوتوباگو، روسیه، قطر، گینه استوایی، لیبی، مصر، نیجریه، ونزوئلا دیروز گر هم آمدند تا در باره بودجه شش ماه دوم مجمع، حق عضویت، تامین نیروی انسانی و از همه مهم تر برگزیدن دبیرکل مجمع کشورهای صادر کننده گاز تصمیم گیری کنند. براساس اساسنامه مجمع، اگر کشورهای عضو به اجماعی درباره انتخاب دبیرکل دست نیابند، دبیرکل براساس حروف الفبای کشورها به مدت دو سال انتخاب خواهد شد. ایران، حجت الله غنیمی فرد را به عنوان کاندیدای خود برای احراز پست دبیر کلی معرفی کرده است. این در حالی است که وزیر نفت خبر داده انتخاب دبیر کل به نشست آتی درآبان ماه موکول شده است. به گفته نوذري در نشست ديروز الجزایر پیشنهاد داد که بحث قیمت و بازار گاز به دلیل کاهش قیمت گاز در بازارهای جهان در دستور کار اجلاس بعدی قرار بگیرد. وي ادامه داد تا پایان سال جاری میلادی کشور قطر رئیس اجلاس و ونزوئلا قائم مقام کنفرانس خواهد بود.همچنين به دلیل ابراز علاقه هلند برای همکاری با مجمع، عضویت این کشور به عنوان ناظر مورد پذیرش اعضا قرار گرفت. غلط مصطلح اوپك گازي اوپك در واقع مخفف سازمان كشورهاي صادركننده نفت است در حالي كه سازمان كشورهاي صادر كننده گاز مخفف ديگري خواهد داشت. (G.E.C.F) در اين ميان تشكيل كارتلي مانند اپك كه بر تعيين قيمت نفت تاثير گذاراست براي گاز حداقل در شرايط فعلي قدري مشكل است. چرا كه مصرف كنندگان اصلي گاز كه كشورهاي اروپايي هستند به دليل اشتراك منافع خود با روسيه چندان تمايلي ندارند كه مجمع صادر كنندگان گاز رفتار كارتلي داشته و برای قيمت گاز برنامه ريزي كند.در عين حال تشكيل سازماني كه بتواند در خصوص آينده گاز در جهان بويژه در بحث صادرات و سرمايه گذاري هاي مشترك وحدت نظري ميان كشورهاي صادر كننده به وجود آورد بحث اساسي و هدف تشكيل دهندگان مجمع صادرکنندگان گاز است. مسائل سیاسی مسائل سیاسی در چگونگي و روند تشکیل مجمع صادر كنندگان گاز بسيار اثر گذار تاثیر است. اکنون در ساختار مجمع صادر كنندگان گاز نیز، این مساله به چشم می خورد. کارشناسان اعتقاد دارند گرایش مجدد روسیه و قطر به سمت تهران، كه درقالب نشست سه جانبه سه كشور در سال گذشته اتفاق افتاد در عین حال که منافع مشترک زیادی برای سه کشور دارد اما گرایش های قطر به سمت ایالات متحده همچنین منافع مشترک روسیه با اروپا و آمریکا، احتمال روند مطلوب براي مجمع صادر كنندگان گاز را با تردید مواجه می کند.از سوی دیگر کارشناسان اعتقاد دارند ایران به دلیل آنکه نیازهای داخلی اش مانع از آن است که به عنوان یک صادرکننده گاز واقعی مطرح باشد، عملاً از همکاری کشورهای صادرکننده گاز نمی تواند سود چنداني ببرد.در عين حال كه روابط خارجي ايران بر هرگونه ارتباط اقتصادي با ديگر كشورها تاثير مستقيم مي گذارد. اميد به خط لوله صلح و كرسنت اما از سوی دیگر كارشناسان معتقدند، چنانچه ایران در آینده به اجرایی شدن قراردادهایی چون کرسنت و خط لوله صلح امید دارد، تلاش برای تقویت تشکیل سازمان همکاری های کشورهای صادرکننده گاز، به یک امر حیاتی تبدیل خواهد شد.در اين ميان ايران بايد در خصوص معادلات درون سازمانی و برون سازمانی مجمع صادر كنندگان گاز به درستی نقش ایفا کند. ايران روسيه و قطر به تنهايي 60 درصد گاز جهان را در اختيار دارند و به گفته سید محمد علی خطیبی در حال حاضر نزدیک به 70 درصد ذخایر گازی دنیا در اختیار کشورهای عضو این مجمع بین المللی قرار دارد، و بر خلاف اوپک نفت، هم اکنون مهمترین بازیگران بازارهای جهانی گاز در مجمع کشورهای صادر کننده گاز عضویت دارند. «قرن گاز» و دستان خالي ايران اگر قرن بیستم، «قرن نفت» نام گذاری شود، قرن بیست و یکم را که در آن شاهد رشد چشمگیر بخش گاز هستیم، باید «قرن گاز» بنامیم.اما ايران در بازار بين المللي گاز تقريبا با دستاني خالي حضور پيدا كرده است. بر اساس گفته مدیرعامل سابق شرکت ملی صادرات گاز، سهم ایران را از صادرات دنیا صفر درصد است. نصرت الله سیفی با اشاره به اينكه تزریق گاز به چاه های نفت (برای ازدیاد برداشت) به دلیل صادرات گاز با مشکل روبه روست، گمراه کننده است، گفت:زیرا صادرات گاز ما با توجه به این که به میزان صادرات گاز به ترکیه از ترکمنستان گاز وارد می کنیم، صفر است. وی مصرف بی رویه گاز در کشور را مشکلی جدی توصیف مي كند و در تشریح اهمیت صادرات گاز برای کشور گفت: وضعیت انرژی در دنیا بحرانی است و هدف از افزایش تحرکات نظامی اخیر، تسلط بر منابع انرژی است. سیفی تاکید کرد: ایران 16 درصد از مخازن گازی و 3 درصد از تولید گاز دنیا را در اختیار دارد، اما میزان صادرات آن صفر درصد است. سریع ترین نرخ رشد گاز در سال های اخیر، سریع ترین نرخ رشد را در میان انرژی های اولیه در بازار جهانی به خود اختصاص داده است؛ به گونه ای که میزان ذخایر گاز طبیعی جهان ظرف دو دهه گذشته از ۸۳ میلیارد مترمکعب به ۱۷۰ میلیارد متر مکعب رسیده است. اگر بحث سیاست گاز را در حد و اندازه میزان کنونی عرضه در کشور در نظر بگیریم، شاید اصلا گاز چندانی برای صادرات وجود نداشته باشد. در چنین بستری ایران، فضای زیادی برای تحرک بین المللی در اختیار ندارد، اما اگر به موضوع گاز در ایران به عنوان دومین دارنده این منبع در جهان پس از روسیه نگاه کنیم و اصل را بر آن بگذاریم که سرانجام این گاز باید از اعماق زمین به سطح بیاید و تولید شود، در این شرایط در یک افق بلند مدت و با یک دید استراتژیک، به طور قطع صنعت گاز در کشور در یک موقعیت ممتاز و کم نظیر ارزیابی می شود. كارشناسان اعتقاد دارند در آینده نه چندان دور، در كنار «دیپلماسی نفتی» «دیپلماسی گازی» هم مطرح می شود. میزان ذخایر نفتی کشور پیوسته در حال افزایش است، اما میزان نفتی که در میدان های کنونی برداشت می شود، با سرعت نسبتا بیشتری افت می کند که علت اصلی آن عمر طولانی چاه ها و برخی علل فنی دیگر است. اما ذخایر گاز طبیعی کشور، جوان و پربازده است و با سرمایه گذاری کافی و استفاده از دانش فنی مناسب، منابع تامین انرژی قابل اعتمادی خواهد بود. بازار بالقوه ايران صادرات گاز ايران از کشورهای همسایه شروع می شود که تقریبا همگی در بخش گاز تراز منفی دارند. ایران در این زمینه دو بازار اصلی پیش رو دارد: یکی بازار اروپا که در واقع ما در آن مسیر حرکت و از ترکیه کار را شروع کرده ایم. بازار دیگر، خط لوله آسیایی و صادرات به پاکستان و هندوستان است. هر دو منطقه هم به شدت خواهان گاز ایران هستند. ترکیه و کشورهای اروپایی، از امنیت عرضه گاز روسیه نگرانند. قطع صدور گاز روسیه به اوکراین و تهدید پیاپی همسایگان خود در سال گذشته از آن جمله است.البته هند و پاکستان هم دو بازار تشنه انرژی هستند و به منابع عرضه متنوعی دسترسی ندارند. رشد مصرف انرژی در هندوستان نیز سالانه ۷/۵ درصد است که پس از چین، بالاترین نرخ رشد مصرف را دارد، ولی هر دو بازار پاکستان و هند، از نظر عرضه گاز ناشناخته هستند و حتی با انجام کارهای کارشناسی هنوز هم نکات ناشناخته زیادی وجود دارد. امکان صادرات به این بازارها وجود دارد؟ البته مسئولين شركت ملي گاز اعتقاد دارند موفقیت های مهمی در زمینه تولید و عرضه گاز طبیعی در کشور داشته اند و با استناد به اينكه حدود ۴۰ میلیون نفر در ایران زیر پوشش گاز طبیعی هستند، سرمايه گذاري در حوزه گاز را موفقيت آميز مي دانند.اما واقعيت آن است كه كارشناسان معتقد هستند شايد 20 سال طول بكشد كه كشور ما به صادر كننده مطرح تبديل شود.چرا كه با وجود مصارف بالاي گازي در كشور هنوز تقاضاي داخلي به نقطه اشباع نرسيده است.البته، اما باید در نظر داشت این بازار سرانجام به اشباع می رسد و پس از دستیابی به سطحی از پوشش داخلی، گسترش انشعاب غیراقتصادی می شود و توسعه گازرسانی مقرون به صرفه نخواهد بود. به یقین ما در ۲۰ سال آینده سر ریز مصرف گاز خواهیم داشت و گاز اضافی باید صادر شود،اما این گونه نیست که بتوانیم تصمیم به صادرات را به سال های آینده واگذار کنیم. بازارهای بین المللی می بایست به موقع بازاریابی شوند و ساختارها لازم فراهم شود. اكنون بیش از ۷۰ درصد از مصرف داخلی، زیر پوشش گاز طبیعی است. ايده تشكيل ایده تشکیل اوپك گازي برای اولین بار از سوی ایران در بهمن سال 85 مطرح شد و در اسفندماه همان سال مهم ترین موضوع اجلاس وزرای انرژی کشورهای صادرکننده گاز در مسکو بررسی ساختار تشکیل اوپك گازي بود در نهایت تشکیل اپك گازی به سرانجام نرسید. تا اينكه وزیران نفت و انرژی کشورهای عضو مجمع کشورهای صادرکننده گاز سوم دی 1387 در شهر مسکو پایتخت روسیه گردهم آمدند و اساسنامه این مجمع را تصویب کردند؛ با تصویب این اساسنامه، مجمع کشورهای صادرکننده گاز هویت سازمانی یافت. روسیه، ایران و قطر، مهم ترین کشورهای تولید کننده گاز در سال 2001 میلادی، نخستین جلسه خود را در تهران برای تشکیل مجمع کشورهای صادرکننده گاز برگزار کردند. پس از برگزاری نشست وزاری مجمع کشورهای صادرکننده گاز در سال های 2003 و 2007 در دوحه، نشست ديروز دوحه سومین بار است که قطر میزبان نشست مجمع عمومی بود.

لینک کوتاه :

با دوستان خود به اشتراک بگذارید: