سیره علوی
نويسنده: محمدرضا غلامي
در سالروز میلاد مسعود مولی الکونین امیرالمومنین امام علی(ع) جا دارد تا با بعضي حالات و اوصاف حضرتش در زندگي و حکومتداري آشنا شويم تا از سیرت ایشان الگوبرداري کنيم. متن با کمی تلخیص تهيه شده از کتاب "فرهنگ غدير" نوشته استاد جواد محدثي مي باشد و قسمتي از آن را براي نورانيت قلب که خدمات و اطلاع رساني شاياني در زمينه هاي اجتماعي، اقتصادي، سياسي واخلاقي مي باشد را مي آوريم، باشد تا با مطالعه آن زمينه ساز حکومت علوي باشيم. 1- آيه مودت: آيه اي که اجر رسالت پيامبر خدا(ص) را مودت خويشاوندان آن حضرت بيان ميکند: (قل لا اسئلکم عليه اجرا الا الموده في القربي) پس از نزول اين آيه، وقتي از پيامبر پرسيدند مقصود از اين قربي کيانند؟ فرمودند: علي، فاطمه و دو فرزندان او (الدر المنثور، ج6 ص 7) 2- آل علي (ع): حضرت امام خميني(ره) نيز در تبيين ارزش شهادت، بر اين تعبير اشاره دارد که: "خط سرخ شهادت، خط آل محمد و علي است...". "آل علي(ع)" نسل پاک، انقلابي، ظلم ستيز و پرشوري است که پيوسته با الهام از روح ابوطالب و روح حضرت علي(ع) در تاريخ بر ضد امويان و عباسيان زمان قد برافراشته اند و در ادامه "راه علي" مکتب اهل بيت عصمت را رواج داده اند. مانند مردم شريف ايران و در امتداد آن حزب الله لبنان. 3- آهن گداخته: نمونه اي از عدل علي و تقواي مالي نسبت به بيت المال در جريان درخواست عقيل از برادرش علي بن ابيطالب (ع) که از بيت المال سهم بيشتري به او بدهد تا کودکان گرسنه اش را سير کند که اميرالمومنين با نزديک کردن آهن گداخته اي او را به ياد آتش جهنم انداخت تا خواسته خويش را باز پس بگيرد. 4- اصلاحات علوي: مديريت جامعه بر اساس عدالت، رشد معنوي مردم، اجراي احکام الهي، مبارزه با ظلم و فساد و رعايت حقوق متقابل مردم و حاکمان از مهمترين پايه هاي اصلاحات از نگاه امام علي(ع) است و کسي که با اين هدف ودر اين مسير، اصلاح طلب باشد، سعادتمند است: "من مال السعاده السعي في اصلاح الجمهور" از اين رو اصلاحات بايد از خود شروع شود و آنکه خود صالح نيست، نمي تواند اصلاح گر باشد. آن حضرت مي فرمايد: "عجبت لمن يتصدي لا صلاح الناس و نفسه اشد شيئي فسادا" در شگفتم از کسي که عهده دار اصلاح مردم مي شود، در حالي که خودش فاسدترين افراد است. 5- افضليت علي(ع): در اينکه اميرالمومنين از همه صحابه در جهات مختلف برتر است، روايات فراواني نقل شده و پيامبر خدا(ص) فضايل او را يک به يک برشمرده و افضل از ديگران دانسته است. يک نمونه از صدها حديث، چنين است: "علي بن ابيطالب اقدم امتي سلما واکثرهم علما و اصحهم دينا و افضلهم يقينا و احلمهم حلما و اسمحهم کفا و اشجعهم قلبا و هو الامام و الخليفه بعدي" که برتري آن حضرت را از نظر سابقه در اسلام، علم، دين، يقين، حلم، بخشندگي و شجاعت بيان فرموده و بر امامت و خلافت وي پس از خود تصريح کرده است. "امالي شيخ صدوق، ص 57" 6- اميرالمومنين(ع): لقب خاص حضرت علي(ع) به معناي پيشواي مومنان گرچه همه امامان و خود رسول اکرم(ص) امير و پيشواي مومنان هستند، ليکن اين از القاب اختصاصي آن حضرت است که به حق از رسول خدا به امامت برگزيده شده است. در اعتقاد برخي، اطلاق اين لقب خبر بر امير المومنين(ع) روا و جايز نيست. مردي خدمت امام صادق(ع) رسيد و بر او با اين لقب سلام داد، حضرت با اعتراض و ناراحتي فرمود: "ساکت باش، اين نام خبر بر امير المومنين شايسته نيست، خداوند او را به اين اسم ناميده است و جز او کسي را به اين نام نناميده اند". (تفسير عياشي ج1 ص 276) 7- تربيت ولايي: از آنجا که ميان "معرفت"، "محبت" و "اطاعت" رابطه طولي است، يعني معرفت و شناخت اهل بيت، محبت آنان را پديد مي آورد و عشق ومحبت هم به اطاعت و همراهي و همرنگي مي کشاند، در تعاليم معصومين(ع) سفارش شده که فرزندانتان را با محبت خاندان پيامبر تاديب و تربيت کنيد. 8- حزب علي(ع) حزب الله: حزب، به گروه ودسته اي گفته مي شود که با هم تجمع و تشکل داشته باشند و داراي يک فکر، يک هدف و همفکر و همدل و همراه باشند. بنابراين "حزب علي" به کساني گفته مي شود که در خط و فکر و مردم امير المومنين(ع) پيرو او و مطيع فرمانش باشند پيامبر اکرم(ص) فرمود: "حزب علي حزب الله و حزب اعدائه حزب الشيطان"حزب علي حزب خداست و حزب دشمنانش حزب شيطان است.(بحار الانوار ج4 ص 26) 9- حکومت علوي: چيزي جز همان "حکومت اسلامي" نيست، اما از آنجا که در طول تاريخ سلسله هاي خلفا و حکام و پادشاهان، حکومت خويش را اسلامي مي پنداشتند، دوران حکومت پنجساله حضرت علي(ع) و شيوه حکومتي او در زمينه هاي مختلف به عنوان "حکومت علوي" الگوي مجسم و قابل ارائه حکومت اسلامي است. 10- سياست علوي: سياست به معناي تدبير امور و کشور داري و اداره جامعه است هر سياستي پايه ها و اصولي دارد. برخي سياست خود را بر پايه زور، فريب، نفاق و فساد پايه گذاري مي کنند، امامان شيعه که به تعبير روايات "ساسه العباد" ند، ضوابط ديني و معيارهاي قرآني را در شيوه کشورداري و رتق و فتق امور، قانونگذاري، عزل و نصب، اجراي احکام و محدود، جنگ و صلح، تامين بودجه و هزينه کردن بيت المال در نظر مي گيرند. در سياست علوي، مبنا عدالت اجتماعي واحقاق حقوق و اجراي احکام قرآن است، چه مردم بپسندند چه نپسندند. مي توان چهارچوب "سياست علوي" را در: خدا محوري، اصولگرايي، عدالت گستري، صداقت و شفافيت، فروتني با زير دستان و قاطعيت با مخالفان و دشمنان و نگاه ابزاري به حکومت نه هدف دانستن آن دانست. وي پيروزي در سايه گناه را پيروزي نمي دانست و غلبه يافتن با شر را شکست مي دانست. 11- سيره علوي: بعضي از محققين، سيره او را به طور مبسوط کاوش کرده اندکه سرفصل آنها از اين قرار است: 1- سيره عبادي: خداشناسي، اخلاص، نماز، خشوع و حضور قلب و... 2-سيره خانوادگي: شيوه همسرداري، رفتار با فرزندان و خويشاوندان. 3- سيره اجتماعي: احترام به حقوق و کرامت انسانها، مروت و مدارا با دوست و دشمن، عدالتاجتماعي، برابري اجتماعي و طبقاتي وحقوقي، مشورت در امور اجتماعي و... 4- سيره سياسي و حکومتي: راستگويي و راست کرداري، حق مداري و باطل ستزي، قانون مداري، شايسته سالاري، پرهيز از استبداد، رعايت حقوق اقليتها، تعليم و تربيت و... 5- سيره قضايي: قاضي رکن اول داوري، قضا و آداب آن، مصالح جامعه، رعايت طرفين دعوا. 6- سيره نظامي: تنظيم و آمادگي دفاعي سپاه، تاکتيکهاي جنگي، حفظ عدالت و رعايت اخلاقيات جنگ. 12- ولادت در کعبه ونامگذارى : كنيه مشهور او ابو الحسن و لقبهايش فراوان است.از آن لقبها آنچه ميان ايرانيان شهرت دارد اسد الله و حيدر است. لقب اسد الله را رسول خدا(ص)بدو داد (1) و مادرش وى را حيدر خواند چنانكه در بيتى كه به حضرتش منسوب است آمده: انا الذى سمتنى امى حيدره كليث غابات كريه المنظره (2) و حيدر در لغت عربى به معنى شير،است. ولادت او را روز جمعه سيزدهم رجب،يا بيست و سوم آن ماه و بعضى نيمه شعبان نوشتهاند.چه سالى؟سى سال يا بيست و نه سال پس از عام الفيل.عام الفيل چه سالى بوده است؟سالى كه ابرهه سردار حبشى با پيلهاى خود براى ويران كردن مكه آمد.اما آن چه سالى بود؟در آن روزگار ضبط دقيق روز و ماه و حتى سال را نمىتوانستند،چرا كه بيشترين مردم خواندن و نوشتن نمىدانستند.حادثهها در ذهن اين و آن بود نه در صفحه كاغذ.و چون حادثهاى بزرگ پديد مىآمد آن را مبدا تاريخ قرار مىدادند.آمدن پيلان به مكه و كشته شدن آنها به سنگريزههايى كه پرندگان مىافكندند،واقعهاى بزرگ بود،بدين رو تاريخ را با سال آن واقعه در حافظه نگاه مىداشتند. چون رسول خدا در عام الفيل به دنيا آمده است و سن او هنگام رحلت 63 سال بود،ولادت او را بين 569 تا 570 ميلادى ضبط كردهاند.و چون ولادت على را در سى سالگى رسول(ص)نوشتهاند بايستى على(ع)در 599 يا 600 ميلادى تولد يافته باشد. عالمان شيعه عموما و گروهى از دانشمندان سنت و جماعت نوشتهاند على(ع)در خانه كعبه به دنيا آمد.اما بعضى از سنيان يا اين مكرمت را براى او ننوشتهاند و يا آن را نپذيرفتهاند.مسعودى نويسد:«در كعبه زاده شد.» (3) مفيد نوشته است:«پيش از او و بعد از او كسى در خانه كعبه به دنيا نيامد.» (4) مؤلف سيرة الحلبيه نوشته است:«على(ع)در سن سى سالگى رسول(ص)در كعبه متولد شد.» (5) در ديوان سيد حميرى كه با تحقيق شاكر هادى شكر در بيروت چاپ شده قطعهاى ديده مىشود كه مطلع آن اين است: ولدته في حرم الاله و امنه و البيتحيث فناؤه و المسجد (6) مصحح ديوان اين قطعه را از مناقب ابن شهر آشوب و دلائل صدوق آورده است.در مناقب اين بيتها و نيز بيتهاى ديگرى در اين باره از محمد بن منصور سرخسى آمده است. (7) پس شهرت واقعه در آغاز سده چهارم مسلم بوده است و اگر بيتها از سيد حميرى باشد اين داستان در آغاز سده دوم هجرى نيز شهرت داشته است. پىنوشتهای مورد12: 1.ذخائر العقبى،محب الدين طبرى ص 92 و بعضى كتابهاى ديگر. 2.طبقات،ج 2،بخش 1،ص 81.و در بعض ماخذها نيم بيت دوم چنين است:«ضرغام آجام و ليث قسورة». 3.مروج الذهب،ج 2،ص 2. 4.ارشاد،ج 1،ص 2. 5.السيرة الحلبيه،ج 1،ص 139. 6.ديوان،ص 155. 7.مناقب،ج 2،ص 175-174. والسلام