وضع صنعت فولاد در شأن کشور نيست

گفتگو با بهرام سبحانی

کد خبر : 87024

دم در وزارت شلوغ است. مي گويند عده يي از جانبازان اصفهاني قصد ديدار وزير صنايع و معادن را دارند. در خيابان سميه، کمي جلوتر از تقاطع ويلا ترافيک ايجاد شده. تاکسي ها بوق مي زنند. محرابيان آنها را به حضور خود مي پذيرد. اين عده از جانبازان در ديدار با وزير خواستار برکناري مديرعامل ذوب آهن اصفهان مي شوند چون معتقدند او از مديران ارزشي استفاده نکرده و يکي از معاونانش سابقه اخلاقي دارد. اگرچه اين موضوع در هيچ دادگاهي به اثبات نمي رسد اما طولي نمي کشد که بهرام سبحاني از مديرعاملي ذوب آهن کنار گذاشته مي شود. اين تغيير روز هفدهم فروردين يعني همان روزي که منوچهر منطقي از ايران خودرو برکنار شد، صورت مي گيرد تا در حرکتي معنادار مدير دو بنگاه بزرگ اقتصادي کشور به طور ناگهاني از کار برکنار شوند. سبحاني در نخستين گفت وگويش پس از برکناري درباره خود و آنچه بر او گذشته است، سخن مي گويد. --- - آقاي سبحاني لطفاً درباره کلماتي که مي گويم نظرتان را در يک جمله بگوييد. ذوب آهن. مادر صنعت کشور. -باشگاه ذوب آهن. سمبل مردانگي و عزت. -با کدام هيات مديره؟ با همان هيات مديره قبلي که برکنار شدند، -محمد رضا آيت اللهي (وزير معادن و فلزات در دولت مهندس موسوي). مدير ارزشي و انقلابي. -حسين محلوجي (وزير معادن و فلزات در دولت هاشمي رفسنجاني). مدير کارشناس و کاربلد. -اسحاق جهانگيري (وزير صنايع و معادن دولت سيدمحمد خاتمي). مدير صادق و پرتلاش و عاشق توسعه. -آقايان... و... بهتر است برويم سر اصل مطلب، -باشد ظاهراً درباره وزراي صنايع و معادن دولت نهم نظري نداريد. اما حداقل به عنوان مديري که 5/3 سال با اين دولت کار کرده ايد، بفرماييد دليل برکناري تان چه بود؟ من 33 سال خدمت کرده ام. 28 سال از اين مدت در صنعت فولاد بوده ام. روزي که آمدند سراغم براي مديريت در ذوب آهن، در آستانه بازنشستگي بودم. به هر حال تشخيص دادند بمانم. در واقع بازنشستگي ام چند سالي به تاخير افتاد. يک روز هم گفتند نبايد باشيد که بنده هم ديگر به آن شرکت نرفتم. -اما برکناري شما مقارن با برکناري آقاي منطقي از ايران خودرو بود. چرا دولت تصميم گرفت يکباره مديرعامل دو بنگاه بزرگ اقتصادي را تغيير دهد؟ چرايش خيلي برايم مهم نبود. در اين باره هم نه تحليل کرده ام نه تحقيق. يک لحظه هم برنگشته ام به آن موقع که مديرعامل بودم. دنبال اين هم نرفتم که بدانم پشت پرده قضيه چه بوده. الان با بخش خصوصي کار مي کنم. هم خيالم راحت تر است و هم درآمد بهتري دارم و بيشتر مي توانم در کنار خانواده ام باشم. -چگونه وارد صنعت فولاد شديد؟ پس از آنکه در رشته مهندسي مکانيک از امريکا فارغ التحصيل شدم، سازمان سنجش پيشنهاد داد از بورس اش استفاده کنم و به ادامه تحصيل بپردازم (صحبت سال 60 است) اما من تصميم گرفته بودم بمانم و در کشور کار کنم. در فولاد مبارکه استخدام شدم. اوايل مدير دفتر فني فولاد مبارکه در ايتاليا بودم. اما سال 62 وقتي مهندس موسوي نخست وزير شدند، به ايران برگشتم. از سال 62 تا 70 در فولاد مبارکه مشغول کار شدم. پروژه مبارکه کار بزرگي بود که در دوران نخست وزيري آقاي موسوي شروع شد. وقتي ايشان دولت را تحويل دادند، پروژه 80 درصد پيشرفت داشت. فضاي آن روز کشور را نبايد از ياد ببريم. در حال جنگ بوديم و شرايط بسيار سخت بود. دلاري در کار نبود اما مردم تصميم گرفته بودند اين کارخانه را بسازند. ساخت مبارکه به موازات جنگ پيش رفت. فضاي خيلي خوبي بود. همه با يک عشق خاصي کار مي کرديم. آن موقع من مدير پروژه آب رساني فولاد بودم. آب زاينده رود را به مبارکه رسانديم که در نوع خود اقدامي بي نظير بود. آن روزها آقاي آيت اللهي وزير معادن و فلزات بودند. شخصيتي متين داشتند. وزيري بودند که هم خودشان شخصيت داشتند و هم به مديران شان شخصيت مي دادند. دولت آقاي موسوي که کنار رفت و آقاي هاشمي رئيس جمهوري شدند، مهندس محلوجي را وزير معادن و فلزات کردند. ايشان خيلي جسور بودند. در پيشبرد کارها و تعريف پروژه هاي جديد جسارت زيادي داشتند. اين جسارت را هم به مديران شان انتقال مي دادند. سال 70 بود که نخستين فاز فولاد مبارکه به بهره برداري برسد. آن سال ماموريت جديد برعهده من گذاشته شد. مامور شدم تا پروژه فولاد خراسان را اجرايي کنم. با 40 نفر کارمان را شروع کرديم. مشکلات زيادي داشتيم. بيابان هاي نيشابور هيچ صنعتي نداشت. قرار بود در چنين مکاني ما صنعت فولاد را نهادينه کنيم. منابع مالي زيادي نبود. تا سال 76 بيشتر توان مان را صرف تامين منابع مالي کرديم تا اينکه در سال 76 کلنگ اين پروژه به زمين زده شد. آقاي جهانگيري وزير صنايع و معادن بودند. ايشان خيلي به مديران شان اعتماد داشتند. اين اعتماد باعث شد چهار سال بعد پروژه به بهره برداري برسد. 10 سال مديرعامل فولاد خراسان بودم. شايد از معدود مديراني باشم که از ابتدا تا بهره برداري کارخانه يي سر کار ماندم يعني تنها پروژه يي بود که از ابتدا تا انتهايش مديرعامل بودم. سال 80 وقتي ماموريتم در فولاد خراسان به پايان رسيد، به اصفهان آمدم. معاونت طرح و برنامه اين شرکت برعهده ام گذاشته شد. سپس قائم مقام مديرعامل (آقاي ابکا) شدم تا اينکه سال 84 با روي کار آمدن دولت نهم مديرعامل شدم. -شما قبل از همکاري با دولت نهم سابقه همکاري با شش دولت (سه وزير) را داشتيد که از لحاظ فکري تقريباً با جنابعالي يکسان بودند. چه شد که پذيرفتيد با دولت نهم هم همکاري کنيد؟ وقتي اين دولت روي کار آمد، تصميم گرفته بودند مديرعامل ذوب آهن را تغيير بدهند. افراد گوناگوني از جناح هاي مختلف سياسي و بيرون از مجموعه کانديدا بودند. اما مصلحت بر اين بود مديرعامل ذوب آهن شخصي باشد که از درون اين شرکت رشد يافته و با مجموعه آشناست چون ذوب آهن به لحاظ ساختاري بافتي قديمي دارد. بنابراين پيشنهاد را به بنده دادند. -نقش آقاي هراتي نيک (رئيس سازمان توسعه و نوسازي معادن و صنايع معدني ايران (ايميدرو)) در انتصاب شما چه بود،با توجه به اينکه دولت نهم حساسيت هاي ويژه خود را داشت؟ ايشان خيلي موثر بودند. در دولت مهندس موسوي آقاي هراتي نيک از تيم رياست جمهوري وقت، مدير پروژه مبارکه بودند. بعدها هم به مديرعاملي فولاد مبارکه و خوزستان گماشته شدند (در دولت آقاي هاشمي رفسنجاني). در دولت آقاي خاتمي هم مديرعاملي شرکت ملي فولاد ايران برعهده ايشان گذاشته شد تا اينکه در دولت نهم معاون وزير و رئيس هيات عامل ايميدرو شدند. خب چنين فردي که سال ها در صنعت فولاد حضور داشته خوشبختانه به رياست ايميدرو گذاشته شد. به همين سبب تغيير زيادي در مديران فولادي صورت نگرفت. اگر ايميدرو و زيرمجموعه هاي آن، دستخوش تغيير مي شد، اوضاع معادن و صنايع معدني کشور با ابهام روبه رو مي شد و معلوم نبود چه بلايي سر اين بخش از اقتصاد کشور مي آمد. به هر حال به بنده اين پيشنهاد شد تا مديرعامل ذوب آهن شوم. به عنوان يک ايراني مسلمان خودم را موظف دانستم کار کنم مثل روزهايي که در بيابان هاي مبارکه و نيشابور مشغول کار بودم. -تحصيلات تان را تا چه مقطعي ادامه داده ايد؟ همان طور که اشاره کردم، ليسانس مهندسي مکانيک از امريکا دارم اما فوق ليسانس و دکتراي خود را در رشته مديريت گذرانده ام. -شما 28 سال از عمر خود را در صنعت فولاد کشور گذرانده ايد در حالي که مي توانستيد همان اوايل انقلاب به خارج از کشور برويد و ادامه تحصيل دهيد. آيا پشيمان نيستيد؟ خير، اتفاقاً راضي ام. ما فولاد مبارکه را ساختيم؛ کارخانه يي که کشور را ساخت. فولاد خراسان را ساختيم با 40 نفر، اما امروز 600 تا 700 نفر از اين محل نان مي خورند. -يکي از بحث هاي مهمي که اين روزها مطرح مي شود، درباره خودکفايي فولاد است. دولت نهم مدعي است کشور مي تواند فولاد مورد نياز خود را تامين کند. آيا واژه خودکفايي در فولاد معنا دارد؟ خودکفايي در فولاد دو معنا دارد. اگر منظور دولت خودکفايي مهندسان کشور در ساخت کارخانه هاي فولاد و به دست آوردن دانش فني است، بله اين حرف درست است. به هر حال تلاشي 40 ساله صورت گرفته و کشور پس از 40 سال به دانش فني توليد فولاد دست پيدا کرده است. اما اگر منظور اين است که ما در توليد فولاد خودکفا شده ايم، درست نيست. مصرف فولاد خام در کشور 20 ميليون تن در سال است اما ما در سال گذشته حدود 5/10 ميليون تن فولاد خام در کشور به توليد رسانده ايم. ظرفيت نصب شده براي توليد فولاد خام هم تا پايان سال گذشته 14 ميليون تن بوده است در حالي که اعلام شده جشن خودکفايي فولاد تا پايان شهريور ماه برگزار مي شود. از طرفي فولاد انواع گوناگوني دارد. بنابراين واژه خودکفايي در توليد فولاد بي معناست. ما تازه سال گذشته توانسته ايم فولاد مورد نياز براي ساخت ريل را به توليد برسانيم. البته فعلاً براي خطوط کم سرعت، ريل مي توانيم توليد کنيم و ريل مورد نياز خطوط پرسرعت را بايد از طريق واردات تامين کنيم. -اين عدد 7/17 را شنيده ايد؟ بله. -آيا واقعاً ظرفيت توليد فولاد ما 7/17 ميليون تن است؟ آمار رسمي منتشر شده حکايت از توليد حدود 5/10 ميليون تن فولاد خام تا پايان سال گذشته دارد. ظرفيت منصوبه هم تا پايان سال 14 ميليون تن بوده است. در همه جا ميزان توليد فولاد خام براي يک کشور مهم است. اگر قرار باشد محصولاتي را که از فولاد خام ساخته مي شوند هم در آمار بياوريم، در واقع دو بار از يک رقم استفاده مي کنيم. به عنوان مثال يک ميليون تن فولاد خام را مي توان به تيرآهن تبديل کرد. حال اگر بياييم بگوييم يک ميليون تن فولاد خام و يک ميليون تن تير آهن توليد کرده ايم در واقع توليد فولاد را دو بار به حساب آورده ايم که اشتباه است. فولاد خام به فولادي گفته مي شود که ماده اوليه آن سنگ آهن يا آهن قراضه است و در همه جاي دنيا ميزان توليد فولاد خام مهم است، غيرخام معنا ندارد. فراموش نکنيد در توليد فولاد خام هنوز به جايگاهي که شايسته اش هستيم، نرسيده ايم. -چرا؟ ما کشوري هستيم که گاز داريم، معدن داريم، زغال سنگ داريم، سنگ آهن داريم، نيروي انساني ارزان داريم، پول نفت داريم و... توليد فولادمان 5/10 ميليون تن است. اما ژاپن را در نظر بگيريد. مساحت اين کشور يک ششم کشور ماست. نه معدن دارد، نه گاز و نه پول نفت. با سنگ آهن، گاز و زغال سنگ وارداتي سالانه بيش از 100 ميليون تن فولاد توليد مي کند. در حال حاضر سالانه 4/1 ميليارد تن فولاد خام در جهان به توليد مي رسد. اين رقم را بگذاريد کنار 5/10 ميليون تن فولادي که در کشورمان به توليد مي رسانيم. کمتر از يک درصد است. آيا اين شايسته کشوري است که 70 ميليون جمعيت دارد، سنگ آهن دارد. گاز دارد و...؟ اين ميزان توليد در مقايسه با دنيا چيزي در حد صفر است. ما بايد حداقل به ازاي هر ايراني سالانه يک تن فولاد توليد کنيم يعني بايد ميزان توليد فولاد خام در کشور به بيش از 70 ميليون تن برسد. تاريخ فولاد کشور را بخوانيد. سال 46 کلنگ ذوب آهن را به زمين زده ايم و پس از 40 سال تازه 5/10 ميليون تن فولاد توليد مي کنيم. اين حاصل 40 سال تلاش ماست. اين در حالي است که چين در عرض چهار سال توليد فولاد را از 200 ميليون به 450 ميليون تن رسانده است. پس کار زياد سختي نيست. براي کشوري که بالاي چهار ميليارد تن ذخاير زمين شناسي سنگ آهن دارد و مدعي است دانش فني ساخت و تجهيز کارخانه هاي فولاد را به دست آورده، نبايد زياد سخت باشد که توليد فولاد خام خود را در عرض سه يا چهار سال چند برابر کند. - مشکل عدم توسعه فولاد در کشور چيست؟ مشکلات يکي دو تا نيست. بايد عزمي در اين رابطه ايجاد شود. در حال حاضر ساخت هر کارخانه فولاد با ظرفيت يک ميليون تن در کشور 600 ميليون يورو هزينه دربردارد. هر کارخانه يک ميليون تني در بدترين شرايط سه ساله ساخته مي شود. بنابراين اگر چند پروژه بزرگ تعريف شود و بر سر اين پروژه ها مديران قوي گذاشته شود مي توان در عرض چهار سال توليد فولاد کشور را چندبرابر کرد. -الان هشت طرح استاني فولاد بيش از سه سال است آغاز شده ولي 20 درصد پيشرفت نداشته. با توجه به اينکه گفتيد ساخت يک کارخانه در بدترين شرايط سه سال بيشتر زمان نمي برد، دليل پيشرفت کند اين پروژه ها چيست؟ در اين هشت طرح پيش بيني شده فولاد خام از گندله سنگ آهن توليد شود يعني بايد يک کارخانه گندله نيز در کنار اين کارخانه ها ساخته شود. اگر قرار باشد کارخانه گندله در جايي ديگر ساخته شود، اين طرح ها في نفسه اقتصادي نخواهد بود. در رابطه با اين هشت طرح مکان يابي يک بحث است و سياست دولت بحثي ديگر. قرار بود طرح هاي توسعه فولاد در دولت قبل در کنار همين کارخانه هاي موجود ايجاد شود يعني غول هاي فولادي به وجود آيد. به اين روش مي گويند توسعه زيرسقف. اگر طرح هاي توسعه در مجاور فولاد مبارکه، خوزستان يا ذوب آهن ساخته مي شد، ديگر نياز نبود براي ساخت راه آهن، تامين آب، برق رساني و ... سرمايه گذاري صورت گيرد و پروژه ها با توجيه اقتصادي احداث مي شد. اما دولت نهم هشت منطقه محروم را در نظر گرفته تا در آن کارخانه فولاد بسازد. اين تصميم گيري به سياست دولت بستگي دارد. پس بايد براي اين طرح ها راه آهن بکشد، برق رساني و آب رساني کند. اما اين طرح ها پس از 5/3 سال پيشرفت مورد انتظار را نداشته است. به نظر من نمي توان با سيستم قطره چکاني پول به کارخانه فولاد داد. بايد دست و دلبازي به خرج داد، به مديران اعتماد کرد و اگر هم خطايي کرده اند، آنها را بخشيد. بايد مديران قوي و مجرب را با اختيار کامل بر سر اين طرح ها گذاشت. - قرار است اين طرح ها را به بخش خصوصي بسپارند. آيا بخش خصوصي حاضر به مديريت اين شرکت ها خواهد شد؟ عدم تمايل ورود بخش خصوصي به توليد فولاد خام در کشور چالش بزرگي بر سر راه توسعه اين صنعت ايجاد کرده است. دولت بايد بررسي کند که چرا بخش خصوصي حاضر نيست در صنعت فولاد سرمايه گذاري کند. اگر اين بخش در توسعه فولاد ورود پيدا نکند، نمي توان به توسعه سريع فولاد در کشور اميدوار بود. دنيا ثابت کرده که مي تواند در توسعه فولاد سريع عمل کند. کشورهايي که از ما هم ضعيف تر هستند، توانسته اند در مدتي کوتاه ظرفيت 10 ميليون تن فولاد را ايجاد کنند. آنها شرايط را فراهم کرده اند هم براي دولت و هم براي بخش خصوصي. اگر ما شرايط را فراهم نکنيم تا 50 سال ديگر هم نمي توانيم فولاد را توسعه دهيم. فولاد به توسعه زيربنايي وابستگي زيادي دارد. هر 10 ميليون تن فولاد، 40 ميليون تن مواد را جابه جا مي کند. پس بايد در راه آهن زيرساخت هاي لازم ايجاد شده باشد. بخش خصوصي در فولاد تا نورد پيش آمده ولي هنوز در توليد فولاد خام ورود پيدا نکرده است چون نگران است ميلياردها تومان سرمايه اش را از دست بدهد. بايد اين نگراني ها رفع شود. -سال گذشته زماني که هنوز مديرعامل بوديد، گفتيد ذوب آهن تيرماه (سال 87) واگذار مي شود اما تاکنون چنين اتفاقي نيفتاده است. ظاهراً امسال هم قرار نيست ذوب آهن را واگذار کنند چرا؟ ذوب آهن در حال حاضر سودده است و آمادگي ورود به بورس را دارد. سال 84 که اين شرکت را تحويل گرفتم، 164 ميليارد تومان زيان داشت. اين زيان در سال 86 به 400 ميليارد تومان سود رسيد. بنابراين اين شرکت آمادگي کامل را براي ورود به بورس دارد. اما بايد وزارت در اين رابطه تصميم نهايي را بگيرد. -طرح توازن هم قرار بود افتتاح شود ولي ظاهراً با مشکلاتي مواجه شده است؟ توازن طرح بسيار بزرگي است که با بهره برداري از آن، 4/1 ميليون تن به ظرفيت توليد فولاد خام کشور افزوده خواهد شد. قرارداد اين طرح سال 78 منعقد و در سال 82 گشايش اعتبار شد. به دليل مشکلات مالي در آن سال ها پيشرفت چنداني نداشت تا آنکه در سال 85 با سودده شدن شرکت، کار اوج گرفت. تا آخر سال 87 حدود 85 درصد پيشرفت داشت. -الان چقدر پيشرفت دارد؟ نمي دانم، پيگيري نکرده ام. -چرا آقاي سبحاني؟ چه اتفاقي افتاده که حاضر نيستيد از پروژه يي که تا 85 درصد آن را مديريت کرده ايد، خبر بگيريد؟ (سبحاني به اين پرسش پاسخ نمي دهد،) منبع:اعتماد

لینک کوتاه :

با دوستان خود به اشتراک بگذارید: