آقاي وزير، اول شکوفايي را تعريف کنيد
گفتگو با دبیر انجمن صنفی انبوه سازان
در روزهايي که از سوي وزارت مسکن و شهرسازي تحريم شديم در چند قدمي ساختمان شيشه يي وزارت مسکن مديرعامل مرکز مطالعات و تحقيقات استراتژيک وزارت مسکن درخواست ما را براي گفت وگويي يک ساعته پذيرا شد. مهندس عليرضا قهاري دبير انجمن صنفي انبوه سازان استان تهران معتقد است شيخ الوزراي دولت نهم را بايد مورد نقدي منصفانه قرار داد چرا که معلوم نيست حتي با وجود وزيري ديگر برنامه هاي کوتاه مدت مسکن در دولت نهم به جايي مي رسيد. دبير انجمن فناوري هاي نوين ساختماني دانشگاه تهران طرح هاي غيراستراتژيک و بدون فکر دولت نهم را در بخش مسکن به چالش کشيده است و تنها راه برون رفت از بحران وضعيت فعلي بخش مسکن را آشتي وزارت مسکن با بخش خصوصي مي داند. --- -اگر موافق باشيد بحث مان را با مشکلات انبوه سازان شروع کنيم. انبوه سازان در دولت هاي گذشته و علي الخصوص در دولت نهم با چه مشکلاتي مواجه بودند؟ همان طور که مي دانيد در حال حاضر 95 درصد بخش ساخت و ساز کشور ما معمولاً در دست بخش خصوصي بوده و کمتر به آن رويکرد داشته است. حتي به قول متوليان دولت ميزان دخالت دولت از اين ميزان هم کمتر است (حدوداً دو درصد). با وجود اين شرايط دخالت دستگاه هاي سياستگذار و متولي کار ساخت و ساز در مسکن تناسبي با حضورشان در بازار مسکن ندارد يعني 95 درصد سازندگان کساني هستند که در سياستگذاري ها و در تعيين خط مشي ها و آيين نامه ها و به طور کلي در اقتصاد مسکن نقش ندارند. به زبان ديگر اقتصاد مسکن توسط متوليان امر ساخت و ساز تعيين مي شود و اين موضوع نشان از ناهماهنگي موجود در بخش خصوصي در مسکن دارد در حالي که در بخشي مثل بخش انرژي ممکن است دولت صد درصد مداخله داشته باشد و به همان ميزان در سياستگذاري ها مي تواند مداخله کند اما بخش خصوصي در مسکن تنها در پنج درصد سرنوشت خود مي تواند صاحب نظر باشد. -ف کر مي کنم نمونه بارز آن پروژه مسکن مهر است. بله، امروز هم که ما شوراي مسکن استان ها را در مورد مسکن مهر داريم مي بينيم نماينده سازندگان حضور ندارند. -و حق راي هم ندارند. با وجود آنکه شورا يک سال است که تشکيل شده است حضور سازندگان به تازگي اتفاق افتاده است چون از طرف سازندگان اعتراضات شديدي به خاطر عدم حضورشان در جمع اعضاي شورا شد. -در جواب چه شنيديد؟ متوليان گفتند قانون پيش بيني نکرده است مثل اينکه قانون را از کره يي ديگر آورده اند. -بالاخره تسليم شدند؟ بعد از گذشت يک سال اعتراض نسبت به عدم حضور بخش خصوصي در شوراي مسکن استان ها اخيراً اعلام کردند مي توانيم حضور پيدا کنيم. البته تا به امروز که من در خدمت شما هستم نامه يي دريافت نکرديم. -يعني اين حکم هنوز به شما ابلاغ نشده است؟ نه، ما که چيزي نديديم. فقط از طريق روزنامه ها از جريان مطلع شديم. شايد هم آخرين مصوبه آخرين جلسه با حضور آقاي احمدي نژاد بوده باشد. ما که هنوز بي خبريم. -در اين ابلاغيه نوشته شده است بايد حضور داشته باشند اما حق راي ندارند. ما به دنبال حق راي نيستيم چون اساساً تصميماتي که در شورا گرفته مي شود به اين دليل که نسبت بخش خصوصي به بخش دولتي يک به 13 است اگر هم راي دهيم و اشکالاتي به طرح وارد کنيم در نتيجه نهايي بي تاثير است. ما فقط مي توانيم حرف خودمان را بزنيم و از اين جهت خوب است که يک متخصصي به جمع شورا برود که سازنده است و موضوع را با گوشت و پوست خود حس کرده است و با مشکلات اين بخش آشناست. و در واقع شوراي مسکن به اين دليل برگزار شد که سازمان ها در يک جايي زمين هاي خود را واگذار کنند و اين طور نيست که مشکلات مسکن در اين شورا حل شود. توقعي هم نداريم. حل مشکل ساخت و ساز مسکن تنها با همکاري بخش خصوصي امکان پذير است. -جايگاه فعلي انبوه سازان کجاست؟ در واقع در اواخر سال 1380 امکان دخالت مستقيم انبوه سازان در کار ساخت و ساز از طريق تشکل هاي صنفي انبوه سازان فراهم شد. اين تشکل ها با همکاري وزارت مسکن وقت طي يک سال در تمامي استان هاي کشور شکل گرفت. در حال حاضر هم بالغ بر 700 عضو در کل کشور دارد و به نظر مي رسد تا 10 هزار عضو هم در سراسر کشور برسد. -اعضاي اين انجمن ها را چه کساني تشکيل مي دهند؟ سعي شده است تعاريف به واقعيت نزديک تر باشد يعني کساني که در کار ساخت و ساز به طور علمي و تخصصي وارد مي شوند اين انجمن ها را تشکيل مي دهند در حالي که تا قبل از اين هر فردي با هر حرفه از توان سرمايه گذاري برخوردار بود. انبوه ساز محسوب مي شد چرا که همان طور که مي دانيد تنها رشته يي که همه افراد به خودشان اجازه مي دهند با هر تخصص در آن وارد شوند رشته ساخت و ساز است. خوشبختانه در حال حاضر برنامه ها به سمتي پيش مي رود که حتماً افراد داراي تخصص باشند. مي تواند تجربه معماران تجربي هم در اين کار باشد. -صنعتي سازي در چه زماني در کشور رونق داشت؟ دهه هاي 50. نمونه آن اکباتان بود که ايران را از يک لحاظ به کشورهاي پيشرو در زمينه ضريب صنعتي سازي تبديل کرده بود و ايران را جزء 10 کشور اول دنيا قرار داد ولي به تدريج صنعتي سازي کنار گذاشته شد. بنابراين وقتي صنعتي سازي را کنار مي گذاريم در واقع از کيفيت دور مي شويم و نتيجه آن هم اين مي شود که مي بينيم.چون در چند دهه اخير به اين مقوله نپرداختيم هميشه ساخت و سازهاي ما دچار انتقاد بوده و ما چيزي مي سازيم که خودمان به آن اطمينان نداريم. حتي مي بينيم شهردار کلانشهري مثل تهران اعلام مي کند 90 درصد ساختمان هاي تهران قابل اعتماد نيستند. اين مساله يکي از معضلات مديريت شهري و حالا هم يکي از معضلات مديريت روستايي است چرا که اين معضل به روستاها نيز کشيده شده است. -پس مساله مهمي مثل کيفيت به همين راحتي فراموش شد؟ بله، ما روي کيفيت بناها سال هاست کار نکرده ايم. به دلايل مهمي چون نظارت هاي ضعيف، استفاده از مصالح غيراستاندارد در کار ساخت و ساز، عدم توجه به سرمايه هاي ملي و... در ايران اگر عمر مفيد ساختمان بين 20 تا 25 است با رعايت جوانب کيفي همين ساختمان مي تواند عمري بالغ بر 50 سال داشته باشد. رسيدن به چنين ساختاري متخصص مي خواهد ولي شما نمي توانيد از افرادي که تجربي وارد اين کار مي شوند يا حتي فاقد اين تجربه هستند مثل پزشکان و معلماني که در کار ساخت و ساز وارد مي شوند براي اين کار استفاده کنيد. -وظيفه مديريت و سازماندهي اين تشکل ها برعهده چه نهادي است، مگر کار وزارت مسکن و شهرسازي نيست که به هر صنفي اجازه ساخت و ساز ندهد؟ ما وزارت مسکن را به عنوان متولي ساخت و ساز مي دانيم بنابراين وقتي مشکلاتي از اين دست پيش مي آيد فوري اين فکر به ذهن مان مي رسد که از وزارت مسکن بخواهيم بر اين امر ناظر باشد. وزارت مسکن هم مي گويد آيين نامه و قوانين دارم بنابراين بايد مجريان نظارت کنند. مجريان هم گروه هايي مثل شهرداري ها و بخش خصوصي هستند. از طرف ديگر نظام مهندسي هم از جمله ناظران است. -پس وظيفه نظارت دائماً پاس کاري مي شود؟ همين طور است. مي توانيم بگوييم امر ساخت و ساز مربوط به يک بخش خاص نيست بلکه مربوط به چند بخش است. حتي مسائل مالي مستقيماً در کار ساخت و ساز دخالت دارد و سرمايه خودش رونق دهنده کار ساخت و ساز است. -معمولاً مي بينيم از رشته هاي مختلف در ساخت و ساز وارد مي شوند. دلايل عمده آن را چه مي دانيد؟ به اين دليل است که نظارتي وجود ندارد. هر کس به راحتي در اين کار وارد مي شود. کارگران ساده ساخت و ساز، کارگران فصلي کشاورزي هستند که فاقد مهارت لازم براي ساخت و ساز هستند. پس مي بينيم کار ساختمان به چه درجه نزولي رسيده است و کسي هم در اين ميان معترض نيست و در حال حاضر نيز بعضي از افراد که گواهي مهارت در چندين کار دارند وارد اين شغل شده اند مثل کسي که هم بنا است و هم جوشکار. -کار تخصصي ندارند؟ کسي به دنبال تخصص صرف در اين مساله نيست. -در تشکل هاي انبوه سازان تخصص ها حفظ شد؟ انبوه سازان سعي کردند اين تخصص ها را در اين تشکل ها حفظ کنند اما مشکلاتي هست چرا که هم پاي انبوه سازان و تشکل هاي انبوه سازان بقيه ارگان هاي دولتي پيش نيامدند. من به جرات مي توانم بگويم بسياري از شهرداري هاي ما از وجود انجمن هاي انبوه سازي مطلع نيستند يا از منافعي که اين تشکل ها براي کمک به مديريت شهري مي توانند داشته باشند آگاهي ندارند. معمولاً هم فکر مي کنند انبوه سازان سرمايه گذاراني هستند که منافعي از اين کار مي برند. مثل پزشک متخصص که کار تخصصي خود را به خوبي انجام مي دهد و حق الزحمه بالاتري هم دارد او را حذف مي کنند و از يک پزشکي عمومي با حق الزحمه کمتري استفاده مي کنند. معمولاً مجريان و سازندگان ترجيح مي دهند به دنبال متخصصان نباشند. -شايد علت آنکه تعاوني هاي مسکن مهر خودشان همه کارها را برعهده گرفته اند، همين باشد؟ براي تعاوني هاي مسکن مهر سخت است که پول زيادي به متخصصان بدهند به همين دليل براي اين مساله سرمايه گذاري نمي کنند و افراد خودشان کار ساخت و ساز را انجام مي دهند و از جمله دلايلي که به مسکن مهر ايراد گرفته مي شود همين است که متخصصان در اين پروژه از روز اول ديده نشدند. -اعتراض شد؟ چندين بار اعتراض به امضاي تفاهمنامه يي در پايان سال گذشته منجر شد. -تکليف زمين هايي که به تعاوني ها واگذار شده بود چه مي شد؟ اختيار زمين هايي که به تعاوني ها واگذار شده بود دست تعاوني ها است که چطور و با چه کيفيتي بسازند. گاهي هم وزارت مسکن از سر خودش باز مي کند و اعلام مي کند اين مساله مربوط به وزارت تعاون است. مي توانيم بگوييم مسکن مهر دچار بي مهري شده است چون صاحبخانه کردن افراد آسيب ديده هدف بدي نيست؛ مساله يي که دولت هاي قبل با آن کاري نداشتند و مي گفتند به ما مربوط نيست. شايد هم به اين خاطر است که ما در زمينه مسکن برنامه ريزي استراتژيک بلندمدت نداريم. -برنامه هاي بخش مسکن با تغيير هر دولت عوض مي شود. سليقه ها متفاوت است. -ولي برنامه ريزي استراتژيکي براي اين طبقه و به خصوص جوانان در هيچ يک از دولت ها انجام نشد. ببينيد همه مي دانستند با چنين رشد جمعيتي بچه هاي ما به زودي بزرگ مي شوند و نياز به سرپناه دارند. در آمار هم پيش بيني شده بود ولي اينکه چه نوع برنامه ريزي کاربردي مي توانست انجام شود به نظر مي رسد در هيچ يک از دولت ها به اين مساله توجه نشده است. -پس ما در چند سال آينده بايد منتظر يک موج تقاضاي جديد باشيم که پاسخگويي ندارد؟ حجم کسري مسکن که در حال حاضر با آن مواجه هستيم و پيش بيني هايي که مي شود که در سال 92 اوج تقاضاي مسکن رخ خواهد داد باعث خواهد شد فشار بسيار بالايي را به دستگاه هاي دولتي وارد کند در حالي که همين الان هم مي توانند پاسخگو باشند اما ما عادت داريم کارهايمان را روزمره انجام دهيم و نمي بينيم 10 سال آينده چه خواهد شد. البته کسي هم توقع ندارد ولي زماني که مدعي مي شويد يک و نيم ميليون واحد مي سازيد توقع همه بالا مي رود. بعد از آن از پس آن برنمي آييد. يکي از حرف هايي که درباره دوره اخير زده مي شود ادعاهايي راجع به تامين مسکن بود بدون آنکه عقبه آن ديده شود، بدون آنکه منابع آن تامين شود. درست است که زماني درآمد ارزي ما بيشتر بود ولي جايي برنامه ريزي نشد که چنين درآمدي به صورت کنترل شده در بخش مسکن تزريق شود و توسط درآمدهاي مختلف در جامعه و تبديل آن به نقدينگي جذب بخش مسکن شود. - در دولت نهم چنين کاري انجام شد؟ نه، در دولت قبل از آن انجام شد و به اين صورت بود که خود دولت زمين هاي خودش را فروخت يعني اولين کسي که به افزايش قيمت زمين دامن زد دولت گذشته بود. به عنوان مثال اگر قيمت زمين 20 هزار تومان بود آن را 100 هزار تومان فروخت بنابراين کسي که در تهران زمين داشت حق داشت زمين خود را 300 هزار تومان بفروشد. از آن زمان بود که مردم متوجه شدند، مي توانند چيزي را که دارند چند برابر بفروشند. کنترلي هم نبود، مالياتي هم گرفته نمي شد. کارهايي که ما الان انجام مي دهيم دنيا 100 سال است که آن را اجرايي کرده است و نمي گذارد ثروت در يک جا حرکت کند اما کار ما يعني صدمه زدن به بدنه جامعه، و بعد از آن هم که نمي توانيم آن را جمع کنيم. در نتيجه جلوي توليد گرفته مي شود بنابراين تبعاتي که از دولت هاي گذشته به اين دولت رسيد اين بود که نتوانست حجم نقدينگي را کنترل کند و اولين کاري که به ذهنش رسيد اين بود که توليد انجام نشود و وام خريدار داده نشد و در نتيجه صورت مساله را پاک کرد. -حذف توليد براي کاهش قيمت جوابگو است؟ براي کوتاه مدت جواب مي دهد. به رغم اينکه ما فکر مي کنيم کاهش قيمت رخ داده است، اگر هم رخ داده باشد در مقايسه با يک سال گذشته است نه دو سال گذشته. -ولي قيمت ها آنقدر بالا رفته بود که هر چقدر هم کاهش يابد باز هم قيمت ها بالاست. براي آنکه کسي که در مسکن سرمايه گذاري کرده است زمين را گران خريده است، مصالح را در زمان گراني خريده است، عوارض را در زمان گراني پرداخت کرده است. اين فرد مگر در حال ورشکستگي باشد که قيمت ها را به صورت محسوس پايين بياورد. بنابراين 30 درصد کاهش قيمتي که گفته مي شود طبق آماري که خود وزارت مسکن مي دهد اولاً نسبت به دوره گراني ها نيست، نسبت به سال گذشته است و ثانياً براساس نظر کارشناسان خود وزارت مسکن قابل توجيه نيست که به خاطر آن جلوي توليد را بگيريم. پس توليد که متوقف مي شود از طرف ديگر هم تقاضاي جديد بر تقاضاي قبل اضافه مي شود. خوشبختانه (يا بدبختانه) متوليان بخش مسکن به نيازها آگاهي دارند. ممکن است بيان نکنند، ممکن است کمبود را کتمان کنند و اعلام کنند کسري نداريم و تنها سالانه يک و نيم ميليون مسکن لازم داريم. -اصلاً امکان دارد به چنين توليدي برسيم؟ با برنامه ريزي و صنعتي سازي مي شود. دنيا مساله اش را حل کرده است. -اما دنيا مرحله به مرحله پيش رفته است. ما از آن مرحله به اين مرحله پرتاب شديم. بله در واقع بايد شعارهايمان با منابع و امکانات مان هماهنگ باشد وگرنه اگر فقط بگوييم و انتظار جامعه را بالا ببريم تنها به خودمان و اساس جامعه صدمه مي زنيم. بي اعتمادي بدترين چيز است. جوان هاي ما از وقتي چشم باز کرده اند اين حکومت را ديده اند بنابراين از دولت ها مي خواهيم و توقع داريم راجع به برنامه هاي بلندمدت خودشان کار کنند. فقط براي دوره خودشان نباشد، دولت ها نبايد دچار روزمرگي باشند. -يعني دولت به روزمرگي افتاده است؟ بله، به عنوان مثال در مسکن مهر گفتند هر پنج نفر يک زمين بگيرند اما دو روز پيش گفتند صنعتي سازي را بايد نهضت کنيم (صحبت آقاي وزير) بنابراين اين قانون مغاير با قانون قبلي است چرا که وقتي مي گوييم زمين را خرد مي کنيم يعني فاتحه صنعتي سازي خوانده مي شود. مگر واقعاً ما فاقد آدم هايي با تفکر استراتژيک هستيم. قطعاً مراکز پژوهشي و تحقيقاتي داريم که مي توانند به عنوان اتاق فکر دولت باشند اما نمي خواهند. در حال حاضر کدام يک از دانشگاه هاي ما مسکن را به عنوان بحراني ترين بخش صنعت کشور که 65 درصد اقتصاد مملکت را پوشش مي دهد مي شناسند؟ -خب، ايده شما چيست؟ ما هم مثل ژاپن مي توانيم يک برنامه بلندمدت داشته باشيم حتي برنامه پنجم هم پيش بيني لازم را براي حل مشکل انبوه سازي نکرده است. ما فقط در برنامه ايده داريم مثلاً مي گوييم صنعتي سازي بايد به 20 درصد برسد اما اين مساله راهکار مي خواهد. با چه امکاناتي مي گويند در 20 سال آينده به قدرت اقتصادي منطقه تبديل مي شويم. -راهکار شما چيست؟ اول مغزهاي کشور فرار نکنند، دوم استادان خود را نگه داريم، از آنها دلجويي کرده و به آنها احترام بگذاريم و در جهت علمي شدن جامعه حرکت کنيم وگرنه مرتباً تعداد مقاله نويسان زياد مي شود که هيچ کدام کاربردي نيست يا دانشگاه هاي ما از رتبه 500 به هزار نزول مي کنند. دقيقاً برعکس. درست است که معضل نيازها و برنامه ريزي وجود دارد ولي چنين جمعيتي يک فرصت هم هست . کمتر کشوري است که دو ميليون جوان آماده به کار داشته باشد. کافي است حرفه مند شوند. هر دقيقه زندگي جوانان از طلا باارزش تر است. آن وقت فکر دلار و طلاهايي هستيم که از کشور خارج مي شود. -آقاي وزير در جايي اعلام کردند سال 88 سال رونق و شکوفايي مسکن مهر است. يک چنين امري تحقق پيدا مي کند؟ ايشان بگويند شکوفايي چيست. شايد شکوفايي بتواند تحقق يابد. وقتي ما مي گوييم قطعاً و امري تحقق پيدا نمي کند ديگر فرقي ندارد ايشان بگويد دوران شکوفايي است يا بگويد دوران شکوفايي نيست. ولي زماني که مي گويد دوران شکوفايي است مردم انتظار پيدا مي کنند صاحب مسکن شوند. اگر يک پي ساختمان برداشته شود با روش سنتي که ما مي سازيم دو سال طول مي کشد که ساختمان به سرانجام برسد آن هم در صورتي که منابع مالي آن فراهم باشد. ما روش هايمان را تغيير نداده ايم اما اگر تفکر انبوه سازي را در پروژه وارد کنيم در همان زماني که 10 واحد مي سازيم مي توانيم هزار واحد بسازيم. چنين تفکري در جامعه وجود ندارد به رغم آنکه راجع به آن صحبت شد و همايش گذاشته شد. به طوري که هر متخصص و مسوول در بخش ساخت و ساز در هر جمله يي که مي گويد يک صنعتي هم در آن وجود دارد. -بدون آنکه بدانند چيست. يا مي دانند يا نمي دانند. ما که اصرار نداريم همه، همه چيز را بدانند ولي حداقل اين است که اجازه دهند صنعتي سازي در جامعه جايي پيدا کند. زماني که تمهيدات اوليه اتخاذ شد همه را اميدوار کردند که مي توانند سرمايه گذاري کنند حتي راجع به بومي سازي آن بحث شد که با فرهنگ مردم همخواني داشته باشد. -صنعتي سازي که اين همه راجع به آن بحث شد در چه مرحله يي است؟ در حال حاضر دانشگاه تهران شوراي فناوري هاي نوين ساختماني را تحت پوشش دارد و در حال کار است ولي در همين اندازه است. اين کافي نيست. حتي يک واحد صنعتي سازي ساختمان در وزارت مسکن نداريم. البته مرکز تحقيقات هست اما اين مرکز تنها به بخش صدور مجوز توجه دارد ولي جايي که بتوان سياستگذاري و مديريت کرد وجود ندارد. با اين شرايط انتظاري هم از دولت نيست که کارها را بر عهده گيرد چون دانش آن در ميان متخصصان است و بايد تسهيلات و آيين نامه هاي اين بخش راهگشا باشد. مساله را جدي بگيرند تا مساله مسکن در 10 سالي که ما پيش بيني مي کنيم تا اندازه يي تعديل شود. -در 10 سال آينده با چه سيستمي ساختمان سازي کنيم تا به اين هدف برسيم؟ اگر شما فرض کنيد آجر روي آجر مي گذاريم يا با مصالح سنتي مي سازيم بايد کارهايي کنيم که در آن جهت باشد ولي اگر مطمئن شويم در 10 سال آينده تنها راه ما صنعتي سازي است بايد افرادي ماهر و حرفه مند داشته باشيم. شما نمي توانيد از کارگران کشاورزي در صنعت استفاده کنيد، بنابراين بايد آنها را آموزش دهيد. الان حتي مهندسان فارغ التحصيل ما از دانشگاه ها، توانايي کار کردن با سيستم هاي صنعتي را ندارند چرا که اگر هم چند واحدي را در دانشگاه ها بگذرانند جامعه سيستم صنعتي ندارد، بنابراين بايد با هم حرکت کنند و اين زماني تحقق پيدا مي کند که هدف هاي بلندمدت هدف هاي کوتاه مدت را پوشش دهد، وگرنه دو سال پيش گفتند صنعتي سازي بايد نهضت شود که نه تنها نشد بلکه جلوي کارهاي کوچکي که انجام مي شد هم گرفته شد و سود تسهيلاتي که به صنعتي سازي مي دادند به مسکن مهر برده شد. -مسکن مهر تا چه حد بر ساخت و ساز انبوه سازان تاثير گذاشت؟ مسکن مهر مي توانست فرصت طلايي باشد در جهت صنعتي کردن کار ساختمان. وقتي ما 10 هزار واحد از طريق صنعتي سازي در ونزوئلا ساختيم و توانستيم مسکن آن کشور را نسبت به جمعيت خودش متحول کنيم، بنابراين قطعاً انبوه سازي به هر اسمي چون مسکن مهر از جمله پروژه هايي است که بايد به صورت انبوه ساخته شود. جهتي که مسکن مهر پيش مي رود، معضلي است که در اوايل انقلاب با تعاوني ها داشتيم چون نه دانش آن را داشتند و نه سرمايه آن، و نتيجه چنين ساخت و سازي چيزي جز بافت هاي فرسوده زمان حال نيست. الان هم ساخت و سازهايي که طي چند سال توسط تعاوني ها ساخته شد، چه از نظر کيفي و چه از نظر کمي، کم دچار معضل نيست. فکر مي کنم بايد اين مشکل در اوايل انقلاب تجربه مي شد که ما حداقل آن را به اين صورت تجربه نکنيم چرا که تقسيم زمين بين چند نفر و واگذاري ساخت آن به افراد چيزي جز از بين بردن سرمايه هاي مملکت نيست. من فکر مي کنم فرصت مناسبي بود هم در جهت رونق صنعتي سازي و هم بالا بردن کيفيت ساخت و ساز. البته اگر توسط متخصصان ساخته مي شد حتي مي توانستيم بخش هايي از بافت هاي فرسوده شهري را در قالب مسکن مهر بازسازي کنيم. مسکن مهر فرصتي بود براي اينکه درباره مسائل ساخت و ساز تغيير نگرش دهيم. البته جزء وظايف دولت است که طبق قانون اساسي صورت مساله را درست پيش ببرد. -ولي آقاي وزير گفتند دولت در مورد مسکن مهر پاسخگو نيست. شايد از دريچه ديگر نگاه کردند چراکه منابع بانکي در اختيار دولت نيست. کيفيت ساخت و ساز ربطي به دولت ندارد ولي نظارت وظيفه دولت است، و بايد دستگاه هاي نظارتي اش را افزايش دهد، مثل اينکه هر کسي نتواند هر سيستم صنعتي را در کشور وارد کند. همين امروز چيزي بسازند که 10 سال ديگر فرسوده نشود و خود من طرفدار چنين طرحي هستم. اما چه شد که مسکن مهر دچار کم مهري شد؟ زماني شعاري را مطرح کردند که انبوه سازي آري، انبوه ساز نه، ولي مگر مي شود انبوه سازي را غيرانبوه ساز انجام دهد؟ وقتي شعار ساخت يک و نيم ميليون واحد را مي دهيم بايد به انبوه سازي برسيم. در يک پروژه انبوه سازي بسياري از منابع را حفظ مي کنيم، ضمن اينکه از زمين حداکثر استفاده را مي کنيم. -اگر قرار باشد نقدي به کار آقاي وزير مسکن دولت نهم در زمينه مديريت ايشان داشته باشيد، آن نقد چيست؟ من مطمئن نيستم شخص ديگري هم مي توانست بدون اشکال باشد. -چرا؟ چون دولت يکي است. يکپارچه است. برنامه ها، خواست ها و سياست ها يکپارچه اعمال مي شوند. شما بهترين شخص يا وزير را در مقامي بگذاريد که همخواني نداشته باشد، دچار نقص مي شود. فرض کنيد آقاي وزير مي خواهد وضعيت مسکن را سروسامان دهد و تسهيلات را در مسکن وارد کند اما بانک ها به دلايل خاص و نرخ کارمزد متغير به کار سرمايه گذاري رغبتي نشان نمي دهند. پس از دست وزير مسکن خارج است چون دولت فاقد يک برنامه ريزي بلندمدت است و سيستم ها بدون اعمال سليقه شخص کار نمي کند. وقتي تعيين مي کنند در سال 92 بايد به توليد پنج ميليون واحد مسکوني برسند همه ساز و کارها بايد در جهت آن باشد و وزير فقط به آن کار رونق مي دهد، اگر خوب کار کند. اگر بخواهيم نقدي منصفانه بکنيم گاهي فکر مي کنم اگر جاي ايشان بودم چه کار مي کردم. شايد آقاي وزير چند کار را نبايد انجام مي داد، البته ما نمي دانيم شايد ايشان تحت فشار بعضي از کارها را انجام داد ولي ظاهراً اين بود که مسوول يک دستگاه است. -چه کارهايي را نبايد انجام مي داد؟ اولاً قول به مردم بدون آنکه امکانات کشوري و سازماني را فراهم کند، اشتباه بود. دولت هاي قبلي اگر کاري نمي کردند حداقل به مردم قول نمي دادند؛ قول هايي که تحت فشار و بدون تفکر داده مي شود مثل مساله صنعتي سازي ساختمان که واقعاً انرژي بر است. مردم حتي نمي دانند صنعتي سازي چيست، حتي انبوه سازان هم نمي دانند. گفتند يک ميليون واحد به مردم مي دهيم. روي کاغذ و با حرف خيلي از کارها راحت است. بعد ديدند نمي شود، گفتند منظور ما واحد نبود؛ منظور ما استعداد بود. «به استعداد يک ميليون واحد مسکوني مي سازيم.» کلمه استعداد چهار سال است که همه را به دنبال خود مي کشاند. دوم آنکه خط اعتباري را در نظر گرفتند. چيزي که مشخص است اين است که بانک ها چنين پولي را نمي توانند تامين کنند. ظاهراً گفته مي شود چنين خط اعتباري هست ولي به بانک ها که مراجعه مي کنند، گفته مي شود چنين چيزي به ما ابلاغ نشده است چون پولي در بانک ها نيست. از طرف ديگر مسوولان را در مقابل مردم قرار مي دهند چرا که مردم آقاي وزير را مي بينند و کسي که بايد ابلاغ کند، اوست. و مساله بعد اينکه به خاطر مساله مسکن از مساله معماري و شهرسازي به کلي فارغ شديم به همين علت است که معماري ما هويت ندارد اما همه راجع به آن حرف مي زنند. حرف آخر آنکه سياست منسجمي نداريم و فقط شعار مي دهيم. با توجه به هويت شهري مان خودمان قوانيني را وضع مي کنيم که به اين بي هويتي دامن مي زند. مثلاً نظام مهندسان اعلام مي کند مهندسان عمران اجازه دارند تا چهار طبقه طرح معماري دهند، که نه درس آن را خوانده اند، نه مي دانند معماري چيست. نظام مهندسي هم زير نظر وزارت مسکن است. ممکن است وزارت مسکن بگويد به من مربوط نيست اما وزارت است که رئيس آن را انتخاب مي کند. يا حداقل اگر کارشناساني در وزارت بودند که به اين مساله معترض مي شدند وضعيت به اينجا نمي رسيد. بنابراين بدون آنکه زيرساخت هاي يک ايده را فراهم کنيم مسووليتي را مي پذيريم چرا که جوابگو نيستيم. تا به حال چند تن از وزرايي که رفتند، جواب دادند؟ اگر بگوييم مجلس نظارت داشته است بايد ببينيم واقعاً نظارت اعمال شده است يا چون جناح ها همگرا بودند به همديگر کاري نداشتند. متاسفانه تخصص حرف اول را نمي زند. وقتي گفتند معاون ميراث فرهنگي عوض شده است، پرسيديم رشته ايشان چيست؟ رشته يي را گفتند که اصلاً ربطي به پستي که داشتند، نداشت، پس به همان فرد اول راضي شديم که بماند. وقتي شما مي گوييد آقاي وزير چه اشکالي داشت، من فکر مي کنم آيا وزير بعدي اين اشکال را نخواهد داشت يا وزير قبلي اشکال بيشتري نداشته است؟ من فکر مي کنم افراد نيستند که سازمان را مي چرخانند بلکه گاهي اوقات سازمان ها افراد را مي چرخانند به همين دليل من مي گويم اگر قرار است سازماني درست شود ابتدا بايد بدنه آن را اصلاح کرد. -اين خانه از پاي بست ويران است. (مي خندد) حالا يا اين طور است يا احتياج به مرمت دارد. اگر بگوييم ويران است خيلي نااميدانه گفته ايم. -اگر قرار باشد به وزير بعدي پيشنهادي بدهيد، آن پيشنهاد چيست؟ کاش آقاي وزير فعلي هم پيشنهادهاي ما را قبول مي کرد، کاش نظرات کارشناسي را بيشتر پذيرا بود، کاش در جلساتي که مي گذاشتند، بخش خصوصي را بيشتر دخالت مي داد و کاش تصميمات در اتاق هاي دربسته گرفته نمي شد. اينها همان هايي است که ما فکر مي کنيم؛ هر وزيري چه اين وزير در ادامه وزارت باشد و چه نباشد. ما با فرد کاري نداريم. ما مي خواهيم در جهت پيشرفت يک قدم به جلو برداريم و پيشرفت آن نيست که چيزي اضافه بسازيم بلکه بايد يک چيز خوب بسازيم وگرنه فقط اضافه ساختن و آمار دادن درباره اينکه ما اينقدر رشد مسکن داشتيم، جوابگو نيست. اگر توانستيم آمار کيفيت کارمان را بدهيم، آن وقت مي توانيم بگوييم موفق بوده ايم. مساله کميت را چه ما باشيم، چه نباشيم بالاخره فشار تقاضاها باعث مي شود چيزي ساخته شود. اما مسکني که ما الان مي سازيم چون بي کيفيت است در واقع بافت هاي فرسوده 25 سال بعد را مي سازيم. بنابراين مي توان اين سوال را از خود آقاي وزير پرسيد که شما چه کاستي هايي داشتيد و چه کارهايي را مي توانستيد انجام دهيد و نداديد؟ اتفاقاً آقاي وزير مسکن شيخ الوزرا بود. ما توقعي که از اين وزير داشتيم شايد از خيلي از وزراي جوان نداشتيم ولي ايشان هميشه در اين پست و سطح بوده، پس خودش بهترين شخص است. من فکر مي کنم اگر با وجدان خودش فکر کند قطعاً جواب هاي خوبي به شما مي دهد. قطعاً به شما نمي گويد بيش از اين نمي توانستم کار کنم مگر اينکه به عادت ما ايراني ها جواب دهد که بگويد فلاني نگذاشت.