دوران ريشسفيدها گذشتهاست
گفتگو با حميدرضا ترقی
كيهان آذروش: حميدرضا ترقي چهره قديمي موتلفه، معروف است كه اهل گفتوگوهاي صريح نيست اما در گفتوگويي كه با «تهرانامروز» داشت حرفهاي جدي در مورد چارچوبهاي اصولگرايي مطرح شد، او همان قدر كه مطمئن است عصر اصلاح طلبي در كشور به پايان رسيده به همان نسبت هم ميگويد اصولگراها بايد براي چهار سال بعد به فكر يك چهره جديد و نو باشند. او از پايان عصر ريش سفيدي هم ميگويد ؛ اينكه ديگر دوران، دوران ريش سفيدي مهدوي كني و ناطق نوري نيست؛ رايحه خوشخدمتيها را پوپوليستهايي مينامد كه به كار حزبي اعتقاد ندارند و به همين دليل هم خوب توانستند ميان مردم راي جمع كنند؛ برخلاف دوستان ديگر اصولگرا كه وقتي حرفهاي احمدينژاد مبني بر وامدار نبودن به احزاب اصولگرا را شنيدند اخم ميكردند، ترقي ميگويد احمدينژاد راست ميگويد و ما اصولگراها 10 درصد براي او راي آورديم؛ اما از حلقه اول احمدينژاد گلهمند است؛ ميگويد خودشيفته شدند و فكر ميكنند به آن آرمانهاي بلندي كه براي خودشان تصور كردند هيچ كس توانايي دست يافتن ندارد؛ معتقد است اينها معذوريتهاي اخلاقي را نيمبند دارند و اگر اصولگراها هم ميتوانستند مثل احمدينژاد رفتار كنند و رابطه شان با اخلاق اين طور باشد، حكايت فرق داشت؛ در آخر هم ميگويد اصولگرايي فعلا خيلي فاصله دارد با كار حزبي كردن و البته يك اعتراف جالب هم در مورد موتلفه ميكند «موتلفه ديگر بازار را در دست ندارد.» زماني شاهد بوديم كه موتلفه يكي از احزاب اصلي كشور بود؛ اما در شرايط كنوني بسياري معتقد هستند نقش موتلفه در سياست كشور بسيار كم رنگ شده، چرا؟ اگر اصل را حضور نيروهايمان در دستگاههاي اجرايي بگذاريم اين حرف درست است و موتلفه كمتر در دستگاههاي اجرايي نقش داشته است؛ اما اصولا ما هيچ گاه به دنبال به دست گرفتن قدرت نبوديم كه حال موتلفه بخواهد قدرتش را با حضور در قدرت نشان دهد. منظور از كمرنگ شدن نقش موتلفه در بازي گرداني فضاي سياسي است؛ در دهه 70 و دوره حضور اصلاحطلبان موتلفه در جناح اصولگرا تاثيرگذاريهاي ويژه داشت. مشي ما بر اين بوده كه از فعاليتهايي كه جنبه تكروي در جبهه اصولگرايي دارد،پرهيز كنيم حتي اگر به قيمت كم رنگ شدن بين اصولگراها باشد.تلاش داريم كه محوري براي ايجاد وحدت بين اصولگرايان باشيم و از افراط و تفريطها جلوگيري كنيم البته تاثيرگذاريمان افزايش يافته و حتي تعداد نيروهاي عضومان در مجلس قابل مقايسه با 10 سال پيش نيست و تقريبا الان حدود 50 نفر عضو رسمي حزب داريم كه نماينده مجلس هستند. اما همين الان هم بسياري از اصولگرايان اعتقاد دارند كه حتي موتلفه در تصميمها و لابيهاي مجلس اثرگذاري چنداني ندارد. تاثيرات موتلفه در مجلس تاكنون تاثيرگذاريهاي مهمي بوده منتهي اين حركتها چون در قالب تصميمهاي كلان اصولگرايي انجام ميشود نمود حزب موتلفه را پيدا نميكند اما آنهايي كه از نزديك در جريان هستند خودشان از تاثيرهاي موتلفه به خوبي آگاهي دارند. معتقد هستيم بايد اصولگراها اقناع شوند و به همين دليل طوري رفتار نميكنيم كه گفته شود يك حزب نظر خودش را تحميل ميكند. يك دهه قبل كه اصلاحطلبها روي كار بودند اصولگراها انسجام بيشتري داشتند و ريشسفيديها در اختلافهاي احتمالي جواب ميداد؛ اما الان نه ريشسفيدي ناطق نوري را ميپذيرند و نه به وساطتهاي مهدويكني در روزهاي اختلاف توجه ميكنند. آيا ريشسفيدي در حال كمرنگ شدن است؟ بهنظر ميرسد الان در كشور از شخصيتها عبور ميكنيم و به شاخصها ميرسيم كه نوعي از بلوغ سياسي اصولگراها هست. يعني شما عبور از ريشسفيدي را براي احزاب اصولگرا مفيد ميدانيد؟ احزابي كه در اين مسير حركت ميكنند از آويزان بودن به شخصيتها دور شده و به اصول و معيارهايي كه تشكيلات براي آنها ترسيم ميكنند، تكيه ميكنند. بستر كار حزبي در تكيه به شاخصهاست نه اشخاص؛ اين اتفاق يك عامل رشد است؛ احزاب به يك خودباوري خواهند رسيد كه ناشي از برنامه و عملكرد و تاثيرگذاريشان در مسائل سياسي است نه تكيه به شهدايشان و شخصيتها و عناصر اعتباري. اما زماني ريشسفيدي و كدخدايي سران جناح اصولگرا از ويژگيهاي شاخص اين جناح بود. وقتي از عناصر اعتباري و شخصيتهايي كه براي آنها موجب اعتبار بوده جدا شوند به برنامه و شاخصها ميرسند، احزاب هويت واقعي خود را براي مردم اثبات ميكنند و در اين مرحله نقش عناصري كه چهره نيستند اما فكور و تئوريسين حزب هستند تاثيرگذارتر ميشود. اگر اصولگراها بخواهند از اين چهرهها عبور كنند آيا جايگزيني براي نقش افرادي مانند مهدوي كني و ناطق نوري پيدا كردند؟ همين ريشسفيديها هم از انحراف تشكلهاي دروني جلوگيري ميكرد و هم در مناسبات سياسي با طيف مقابل نقشآفريني ميكرد. بايد اصولگراها براي جايگزين شخصيتها اهرم موثري پيدا كنند اما به نظر من اين اهرم همان پايبندي به خرد جمعي است.طبيعتا اين شخصيتهايي كه تاكنون چنين نقشي را ايفا كردند از چند ابزار و ويژگي خاص خود استفاده ميكردند؛ نخست اينكه گروه مرجع بودند، از طرفي جامعه نسبت به آنها سمپاتي داشت حتي رابطه خيلي از افراد با اين چهرهها حالت تقليدي بود يعني بدون اينكه فكر كنند، هر حرفي را كه ميگفتند به آن عمل ميكردند اما اين رفتارها ديگر به روز نيست به همين دليل بايد به جاي اهرم استفاده از اين شخصيتها به سمت دموكراسي درون جبههاي پيش برويم. واقعا چنين ابزار جايگزيني را داريد؟ مثلا در مواجهه با رايحه خوش خدمت اصولگراها هيچ گاه نتوانستند اين طيف را قانع كنند از تصميمهاي جمعي اصولگراها پيروي كنند. رايحه خوشيها از اول تحزب پذير نبودند؛ اصلا از همان ابتدا مبنا را عدم توجه به تصميمهاي حزبي گذاشتند و اعتقاد دارند زمان استفاده از احزاب در انتخابات گذشته است؛ خب طبيعي است مجموعهاي كه اصلا نگاه مثبتي به كار حزبي ندارد بشود آن را در درون اصولگرايي قرار داد و منضبط كرد و تابع نظرهاي جمع، كار بسيار مشكلي است. اما همين جريان وقتي در انتخابات شوراي سوم شكست خورد، احساس كرد كه بايد با جمع بيشتر حركت كند. البته آنها ميگويند احزابي مثل موتلفه و جامعه اسلامي مهندسين از سرعت مردم جا ماندند و شيوههاي شما ديگر جوابگوي جذب مردم نيست. آنها اعتقاد دارند كه شيوههاي ما ديگر در شرايط كنوني جوابگو نيست و بايد نوآوري جديد داشت و طبيعتا در نوع ساختار و پايگاه اجتماعي كه ميخواهند نفوذ كنند متفاوت از ما هستند. كار تشكيلاتي رايحه خوش خدمتيها شباهتي به كار سياسي و حزبي اصلاحطلبها دارد؟ مانند اصلاحطلبها دين را از سياست جدا نميدانند اما از شيوههاي پوپوليستي استفاده ميكنند و تمايلي به شيوههاي حزبي و غير پوپوليستي ندارند. چطور شده كه موتلفه به رايحه خوش خدمت ميگويد پوپوليست؟مگر اين طور نبود كه موتلفه هم زماني در ميان لايههاي مختلف جامعه به ويژه بخش سنتي و مذهبي جامعه نفوذ داشت؟ الان بسياري از احزاب ما صنفي هستند؛ مثل جامعه اسلامي مهندسين، اصناف، معلمين، پزشكان و تنها موتلفه است كه اقشار مختلف هنوز در آن عضو هستند. البته ما ديگر مانند گذشته بازار را در اختيار نداريم. در حال حاضر از اعضاي شوراي مركزي موتلفه تنها سه تا چهار نفر بازاري هستند در واقع ارتباط موتلفه با بازار از طريق جامعه اسلامي اصناف است. يعني شما حرف رايحه خوش خدمتيها را كه معتقد هستند موتلفه جايگاهش را بين مردم از دست داده تاييد ميكنيد؟ اين تحليل واقع بينانهاي نيست؛ از قدرت موتلفه نه تنها كم نشده بلكه به تاثيرگذارياش افزوده شده چون هيچ وقت ما موتلفه ايها دنبال تحميل نظريمان نبوديم. در انتخابات شوراها تنها پروين احمدينژاد بين رايحه خوش خدمتيها راي آورد؛ البته ممكن است يك حزب جديدي بيايد و شعارهاي جديد بدهد و قشر جوان جذب كند، اما ما آنها را تنگ كننده جاي خودمان نميدانيم؛ بلكه از هر تشكيلاتي كه بتواند افراد جديدي را جذب اصولگرايي كند استقبال ميكنيم. اينطور كه شما از نقشهايتان ميگوييد بايد نتيجه بگيريم كه شما در پيروزي احمدينژاد هم در كنار جامعه اسلامي مهندسين و ساير طيفهاي جبهه پيروان نقش كليدي داشتيد اما چهرههاي رايحه خوش اين را قبول ندارند مثلا آقاي كوثري به صراحت ميگويد نقشي نداشتيد. چه اتفاقي افتاده؟ احزاب اصولگرا توهم تاثيرگذاري دارند يا طرف مقابل پس از پيروزي منكر نقش به اين طيفها شده؟ بخشي از اين حرفها را به حساب غرور پس از پيروزي بگذاريم. موفقيت احمدينژاد را به حساب خدا بايد بگذاريم. ايشان هم اگر فكر ميكند حرفها و مناظرههايش باعث پيروزي شده اشتباه ميكند. در سطح پايين تر چطور؟ خود آقاي احمدينژاد بارها اصرار كرده كه به هيچ يك از احزاب راست وامدار نيست؟ در سطح پايينتر، اين حرف را قبول داريم كه تاثيرگذاري احزاب اصولگرا در پيروزي احمدينژاد از 10 درصد جامعه بيشتر نبود. به قول شما 90 درصد آرا نتيجه فعاليتهاي پوپوليستي رايحه خوش خدمت بود. به هر حال صداوسيما، سفرهاي استاني و برخوردهاي چهره به چهره و اعطاي كمكهاي دولت نقش داشت. پس احمدينژاددرست ميگويد كه وامدار احزاب اصولگرا نيست؟ بله همينطور است. وقتي پاي حساب و كتاب بيايد به ميدان آنچه ميتوانيم طبق نظرسنجيها موفقيت احمدينژاد را پاي احزاب اصولگرا بگذاريم نهايت 10 تا 15 درصد است. اگر اصولگراها حمايتشان را از احمدينژاد پس ميگرفتند هم تاثيرش همين 10 درصد بود؟ حكايت همان تيراژ روزنامه را دارد. تاثيرگذاري روزنامه خيلي بيشتر از 100 هزار نسخه است، هزاران نفر تيترها را ديدند و تاثيرش را در ذهن مردم گذاشته، احزاب اصولگرا هم با حمايت از احمدينژاد به او اعتبار دادند. اگر اصولگراها ميگفتند احمدينژاد را قبول نداريم و حمايت نميكردند موجب ترديد علما ميشد و ترديد بسياري از اقشار جامعه و آن وقت تاثير خودش را ميگذاشت. از اين بعد آقاي احمدينژاد نبايد اشتباه كند و بايد بداند كه مديون حمايت ما اصولگراهاست. تجربه نشان داده كه عملكرد احمدينژاد ميتواند نتايجي متناقض داشته باشد. همانقدر كه ميتواند رواج گفتمان اصولگرايي بين مردم نقش داشته باشد در مقابل ميتواند اصولگرايي را به جايي برساند كه اصلاحطلبها در سال 84 به آن رسيدند، چه كار ميكنيد كه اين حركت مردم را به اصولگرايي جذب كند نه دفع؟ نكته خيلي مهمي است. ما اعتقاد داريم كه احمدينژاد بايد بداند كه عملكردش به حساب تمام اصولگرايان گذاشته ميشود، مسئوليت وي به ويژه با حمايتهاي رهبري زياد شده است. آلترناتيوي داريد يا نه؟ اصولگرايان چند بار مجبور شدند براي اينكه برخي از كارهاي احمدينژاد را مردم به حساب اصولگرايي نگذارند با اين اقدامات مغاير شاخصهايمان مخالفت كنند. اما بازتاب زيادي در افكار عمومي نداشت؟ چرا تاثير خودش را داشت، مثلا سردمدار همه جنجالهايي كه در كابينه و دولت ايجاد شد اصولگراها بودند؛ اصولگراها به اين سمت رفتند كه طوري با احمدينژاد رفتار كنند كه اگر نقصي در عملكردش بود به مردم نشان داده شود كه اين ايراد و نقص احمدينژاد است نه اصولگرايي. تمام اتفاقات اخير و اختلافهايي كه رخ داد هوشمندانه از سوي اصولگراها بود؟ بله، كاملا هوشمندانه و مبتني بر يك تصميم و خردجمعي ما بود و هدفمان اين بود كه عملكردهايي كه مغاير اصولگرايي است را براي مردم مشخص و اعلام كنيم كه راه ما از اين راه جداست. شما در سه ماه اخير چند بار مجبور به اتخاذ چنين واكنشهايي شديد و اين نشان ميدهد كه رفتارهاي دولت چندان هم كمخطر نيست. البته اميدواريم با حرفها و نصيحتهايي كه رهبري به دولت كرد، اين اقدامات كاهش يابد. به هر حال رهبري با اين حرفهايشان نشان دادند كه ميخواهند همين تنشها درون اصولگرايان هم كاهش يابد، مثلا وقتي ميگويند معرفي فلان كس ميتواند باعث تفرقه بين اصولگرايان شود... يعني راهكارها و ابزارهاي كنترلي شما همينهاست؟ اينطور نيست كه اصولگراها اهرمي براي كنترل نداشته باشند البته اميدواريم احمدينژاد هم مسيري را برود كه به ادامه حضور اصولگراها در قدرت بينجامد وگرنه به خروج اصولگراها از قدرت ميانجامد. بسياري از رفتارهاي احمدينژاد متاثر از حلقه اولش است. نظر شما در مورد جنس اين حلقه چيست؟ اصولگراي واقعي هستند؟ من تعبيراتي نظير تعبيرات آقاي مطهري را قبول ندارم و آن را بدبينانه و افراطي ميدانم. جنس حلقه اول احمدينژاد متدين است اما نگاهشان به آينده خيلي آرماني است و دچار خودشيفتگي شدهاند، اين نگاه آرماني آنها را حتي حوزه و سياسيون و چهرهاي اصولگرا هم تاييد نميكنند، آنها يك آرمان كلاني را در فرآيند انقلاب در نظر گرفتند و تصور ميكنند منحصرا خودشان ميتوانند به آن برسند. منظورتان از اين انحصارگرايي چيست؟ آنها تصور ميكنند ديگران براي تحقق آرمانهاي انقلاب صالح نيستند. ميگويند اگر بقيه ميتوانستند اين كارها را طي اين سالها ميكردند. خب چرا در طول اين سالها نكردند. درست ميگويند؟ نه اصولگراها تا اين دوره اصلا در راس قدرت نبودند يا اصلاحطلبها بودند يا ليبرالها بودند و سوسيالها و... ما معتقد هستيم تاريخ مصرف اصولگراهاي سنتي هنوز پايان نيافته البته در ميان اصولگراها چهرههاي قدر اصولگرا كه هم نوآور باشند و هم پرنشاط براي كار و فعاليت زياد نيستند، مثل احمدينژاد و قاليباف در ميان اصولگرايان كم داريم؛ درست است كه الان احمدينژاد، آقاي قاليباف را اصولگرا نميداند اما اعتقاد ما اين نيست و معتقد هستيم كه قاليباف هم كاملا در مسير اصولگرايي حركت ميكند منتها جايي كه الان قرار دارد نميتواند نماد كامل اصولگرايياش باشد. پس اين ديدگاه آنها كه ميگويند عصر، عصر ماست را قبول داريد؟ به هر حال اين درست است كه ما نيروهايي كه شهامت ورود به اين نوع گودها را داشته باشند، نداشتيم و عمدتا هم شخصيت گرا بودند و هميشه در انتخابات دنبال چهرههاي خاص بودند اما به اين معنا نيست كه اين جريان فاقد چنين چهرههايي است. به هر حال احمدينژاد و تيمش چنين جسارتي را به خرج داد. بله، اما آنها تصور ميكنند چون توانستند طلسم بشكنند و وارد صحنه شوند كس ديگري نميتواند اما ديگران هم ميتوانستند چنين جسارتهايي كنند اما محذوريت اخلاقي داشتند. اگر در مرحلهاي محذوريتهاي اخلاقي را از اصولگرايان بگيريم ممكن است امثال احمدينژاد در ميان اصولگراها خيلي بروز پيدا كنند منتها يكسري پايبنديهاي اخلاقي وجود دارد كه تا الان مانع شده است. شما ميگوييد اين طيف كمتر محذوريتهاي اخلاقي را در نظر ميگيرند. اين حلقهها هميشه دور قدرت پديد ميآيند و هر وقت بخواهند به طرف راديكاليسم بروند با نظام اصطكاك پيدا ميكنند.همان طور كه الانش هم پيدا كردند و تندوريهايي كه در جريان اصولگرا به وجود آمده با موضعگيريهاي رهبري جلويش گرفته ميشود و رهبري اجازه نميدهد اصولگراها به سمت راديكاليسم بروند.رهبري با راديكاليسم اصولگرايي برخورد ميكند چه برسد به راديكاليسم اصلاحطلبي. رهبري زماني با راديكاليسم كارگزاران هم برخورد كرد و گفت شما حق نداريد حزب دولتي تشكيل دهيد.آقاي احمدينژاد ميگويد هنوز زود است به فكر چهار سال بعد باشيم، آنطور كه رهبري در نماز جمعه صحبت كردند و گفتند مردم خواهند ديد در انتخابات آينده اين جرياني كه چنين آزمون بدي داد جايي براي حضور در صحنه سياسي ندارد، به شكلي رهبري كليد حركت و فعاليت اصولگراها را براي انتخابات آينده زدند. يعني چي؟ پايان اصلاحطلبي. ايشان به نوعي نشان دادند جرياني كه دنبال انقلاب مخملي است ديگر جايي در آينده قدرت نخواهد داشت. ما هم خيلي خوشحاليم و خدا را شكر ميكنيم كه اصلاحطلبها چهار سال زودتر وارد عمل شدند و اگر همين فرمول را چهار سال آينده اجرا ميكردند معلوم نبود سرنوشت كشور چه ميشد اما ما خيلي خوشحاليم كه اينها عجله كردند و چهار سال زودتر وارد عمل شدند، حكايت ميوه نارسي بود كه چهار سال زودتر كندند و نه به درد آنها ميخورد و نه به درد خودشان و ما استفاده خودمان را از اين شرايط بايد بكنيم. ...چه استفادهاي؟ به هر حال پرونده اصلاحطلبي بسته شده مگر اينكه با حزب جديد و شعار جديد و افراد جديد بخواهند وارد صحنه شوند كه آن را هم بايد ديد چقدر فرصت دارند.حالا اصولگراها با ميدان بازتري در صحنه سياسي كشور حضور دارند و يقينا بايد از الان برنامهريزيكننده براي انتخابات شورا و هم مجلس و بعد رياست جمهوري يازدهم. با كدام چهره اصولگرايي؟ نميشود شيوه احمدينژادي ادامه يابد. اصولگرايان بايد بهدنبال مهره و نيروي جديدي باشند كه هم خواسته رهبري را در مورد اصولگرايي محقق كنند و فاصله دولت را با ديدگاه رهبري كم كنيم و ديگر ايجاب نميكند كه طيف آقاي احمدينژاد ادامه يابد. در تشكلهاي راست به كار حزبي اعتقاد داريم يا نه؟ چرا هنوز اصولگراها به اين نتيجه نرسيدهاند كه بايد احزاب قوي داشته باشيم، صورت مساله پاك ميشود و ابا داريم از اينكه به صراحت بگوييم اين نظر موتلفه هست. كار حزبي در اصولگرايي اجرايي نشده است. وقتي اصولگراها ميتوانند كار حزبي كنند كه ساختار قدرت در نظام هم كار حزبي را قبول داشته باشد.ما الان در قانون اساسي هيچ مشوقي براي فعاليت حزبي نداريم. قانون اساسي تنها كار حزبي را منع نكرده اما هيچ گاه تشويق هم نكرده تا افراد هزينه كارهاي سياسيشان كاهش پيدا كند. با وجود همين نقيصههاي قانون، شاهد هستيم اصلاحطلبها كار حزبي را شروع كردند و تا حدودي هم موفق بودند. بيشتر از نقص قانون نگاه سنتي چهرههاي اصولگرا به سياست مانع از كار حزبي نشده؟ اين ضعف را ميتوان پذيرفت اما ريشه قضيه اين نيست. اصلاحطلبها چون به جدايي دين از سياست معتقد هستند ميتوانند به راحتي كار حزبي كنند اما اصولگراها چون پايبند به كنار هم بودن دين و سياست هستند معذوريتهايي را در كار سياسي دارند. شما ميگوييد دين مانع از كار حزبي ميشود؟ مانع نيست اما محدودكننده است. وقتي سياست مبناي دينياش را از دست ميدهد مكر و حيله و سياسيكاري و... ميدانش باز ميشود. مگر نميشود كار حزبي كرد و مكر و حيله به خرج نداد؟ اصلاحطلبها را ببينيد، احزابي كه شكل دادند شبيه احزاب غربي است، اين جور مسائل برايش راحت است، مثلا آقاي كروبي به خاطر كار حزبي مجبور شود آن شائبهها را مطرح كند. آيا اين موضوع را قبول داريد كه در اصولگراها بدنه تشكيلات در بسياري از موارد حاضر نيست به تصميم راس هرم تمكين كند و به همين دليل هم نميتوانند كار حزبي كنند. اين موضوع به خاطر رفتار سنتي نيست.ما اصولگراها معتقد هستيم كه حزب نميتواند احساس تكليف انسانها را تغيير دهد و تحت تاثير تشكيلات قرار دهد. درست است كه افراد عنصر حزب هستند اما اگر در تكليف شخصي به چيزي رسيدند كه حزب نرسيده بود حزب نميتواند به آنها نظر خودش را تحميل كند اما در حزب غربي اين طور نيست و افراد حزب نيازي به رسيدن به تكليف شرعي ندارند، اينجا تكليف تشكيلاتي را به تكيف حزبي نميتوان ارجح دانست و دستمان در فعاليت حزبي بسته ميشود و اين دست بسته شدن جلوي حركتهاي پرشتاب حزبي را كه در غرب وجود دارد، ميگيرد. تهران امروز