محسن هاشمی و اعتبارات بی اعتبار
گفتگو با محسن هاشمی
محسن هاشمی مدیر 11 ساله متروی تهران در گفتگویی با روزنامه تهران امروز ضمن بیان مشکلات و چالش های توسعه و مدیریت متروی تهران ٰ بسیاری از ناگفته ها در خصوص عملکرد دولت ، برنامه های مترو و حتی خودکشی در ایستگاه ها را به زبان آورده است . با توجه به اينكه 11 سال است شما مديريت مترو را برعهده داريد و اين سيستم حملونقل شهري همواره با مشكلات و موانع متعددي مواجه بوده و هست بفرماييد الان چالش عمده چيست و موضوع واگنها در گمرك به كجا رسيده؟ اگر يادتان باشد و به گذشته برگرديم زماني كه آقاي قاليباف شهردار شدند تقريبا همين موقعها بود و در جلسهاي كه خدمتشان رفتم اولين سوالي كه از من پرسيد، اين بود كه گفتند اولين چالش مترو تهران چيست و من همان چهار سال پيش گفتم تامين واگن براي خط تهران- كرج و هنوز هم ميگويم تامين واگن بزرگترين چالش ماست. با اين توضيح كه ما مدتي واگن را از خارج وارد ميكرديم و بعد از مدتي بر اساس قوانين توانمندسازي ساخت داخل، ما بايد برنامهريزي جدياي ميكرديم و قرار بود پيگيري جدي بكنيم براي اينكه واگنها را داخل كشور بسازيم البته يك مقداري از قبل تامين شده بود ولي چالش اصلي در سيستم بهرهبرداري و مردم تامين واگن مورد نياز براي خطوط فعلي بود و هنوز هم اين مشكل به قوت خود باقي است. قبل از توسعه مترو، تامين واگن مورد نياز مطرح است و اهميت دارد چون ما برقمان موجود است، كل تجهيزات وجود دارند و زيربناها براي استفاده 5 /2 تا 3 ميليون شهروند از مترو آمادهاند اما به علت نداشتن واگن نميتوانيم از اين ظرفيت استفاده كنيم و نتيجهاش اين ميشود كه ما به جاي اينكه مردم را راضي نگه داريم، آنها را ناراضي كردهايم. ما در آن موقع نامهنگاريهايي به شوراي شهر و دولت داشتيم كه دولت در آن زمان تازه مستقر شده بود و سياست جديدي را در زمينه مترو ميخواستند اعمال كنند. بحث فاينانس مطرح شد. يكي از سياستها اين بود كه به موازات آن، بحثها هم به اين سمت رفت شركتي در وزارت كشور تاسيس شود و به صورت متمركز واگن تامين كند. مدتي وقتمان صرف اين شد كه دولت با چه سياستي ميخواهد واگن را تامين كند و به اين ترتيب يك سال از وقتمان هم تلف شد و بعد از آن با يكي از شركتهاي داخلي مثل واگنسازي پارس قرارداد ساخت و تهيه 455 واگن مترو تهران و 38 لكوموتيو كه معادل 19 قطار براي تهران- كرج است بستيم كه اينجا نيز با مشكل تامين اعتبار مواجه شديم. چگونه اين مشكل حل شد، آيا كمكي از سوي دولت يا نهادهاي ديگر صورت گرفت؟ حل كه نشد ولي اتفاقات ديگري در اين فرآيند افتاد. طوري كه واگنسازي توانست خودش را تجهيز كند و اقلام مورد نياز براي مونتاژ واگن را بخرد ولي باز ما مشكل اعتبارات را داشتيم كه براي تامين آن از دولت و مجلس كمك خواستيم و در متمم بودجهاي كه در سال 85 دولت درخواست كرده بود 160 ميليارد تومان آن در اختيار مترو قرار گرفت تا بتواند واگنهاي مورد نياز را تامين كند و توانستيم بر اساس آن اعتبار اسنادي، از اواخر سال 86 سفارش تجهيزات بدهيم. كار در يك مسير خوب پيش ميرفت و تجهيزات در خارج ساخته ميشد كه بخشي از آنها وارد شدند و 25 واگن دو طبقه از جمله اين واردات بود كه در اختيار شهروندان كرج و تهران قرار گرفت تا باز هم با مشكل اعتبار مواجه شديم. اين بار علت چه بود؟ اين بار مشكل ما با بانك بود. به خاطر عدم پرداخت به موقع وام به سيستم بانكي، بانك ديگر به ما اطمينان نداشت و همين عدم اطمينان در سيستم بانكي باعث شد كه تامين اعتبار اسنادي 18 ماه طول بكشد و چون ما نتوانسته بوديم منابع خود را تامين كنيم واگنها در گمرك بندرعباس ماند. الان هم كه همين اتفاق افتاده، واگنها از گمرك ترخيص نشدهاند و شما ميگوييد كه اعتبار نداريد، براي اين مشكل چه راهحلي انديشيدهايد؟ خواسته اصلي شركت مترو اين است كه اعتبار اسنادي تمديد شود و بحث 50 - 40 ميليارد تومان نقدينگي مطرح است و همانطور كه بارها گفتهام نقدينگي مهمترين مشكل ماست و اگر ما اقساط خود را بهموقع به سيستم بانكي پرداخت كنيم تا حدودي مشكل ما حل ميشود. از صحبتهاي شما چنين نتيجه ميگيرم كه مشكل اعتبارات كماكان به قوت خود باقي است هر چند مجلس هم وارد اين قضيه شده و طرحي را هم ارائه داده است ولي با اين حال اين مشكل وجود دارد. و به طور طبيعي پروژههاي شما را در مورد توسعه مترو تحت تاثير قرار ميدهد. كمااينكه مترو هنوز از اهداف پيشبيني شده در توسعه حملونقل عمومي نيز عقب بوده و برخي واگنها نيز فرسودهاند. چه برنامهريزياي براي رفع اين مشكل كردهايد؟ اولويتهاي بعدي در مورد توسعه مترو، راهاندازي و تكميل هفت خط مترو است كه تصويب شدهاند، شش خط آن داخلي و يكي مترو كرج است. از اين تعداد، سه خط تكميل شده و برنامه دوم مترو، خط 3، 4 و توسعه خط 1 و 4 است كه اين برنامه در حال اجرا بوده و بخشي از آنها به زودي اجرايي خواهد شد. در خط تجريش بيش از 50 درصد كار افتتاح شده و در بخش شرقي بيش از 70 درصد فعاليتهاي عمراني را انجام دادهايم. در خط 4، 33 درصد آن را راهاندازي كردهايم. اما بايد بگويم كه در راهاندازي خط 3 تاخير داشتهايم كه علت آن طبق معمول كمبود اعتبارات است و چنانچه اين اعتبارات تامين شود، اين تاخير جبران خواهد شد.. باز در اين ارتباط ميتوان به توسعه مترو در جنوب تهران اشاره كرد كه به دليل مشكلات نقدينگي كند پيش ميرود و در مورد برنامه سوم مترو صحبت از خط 6 و 7 است كه قرار بود تامين اعتبار شود كه به دليل مشكلات فاينانس اعتبارات آن تامين نشده و اين دو خط در نوبت تامين اعتبارات هستند كه پيشنهاد دادهايم از حساب ذخيره ارزي تامين شود. از تاخيرهاي اخير در مترو بگوييد، اين روزها اخباري مبني بر تاخير در برخي ايستگاههاي مترو منتشر ميشود و اغلب نقص فني را دليل آن ميدانند. آيا اين موضوع صحت دارد و عملا واگنها با مشكل فرسودگي مواجه شدهاند و اگر صحت ندارد مشكل كجاست؟ در خود مترو داخل تهران تاخيرها كم است و ما به آن صورت مشكل نداريم. آن چيزي كه براي شهروندان مشكل ايجاد كرده و ما نارضايتيهايي در اين زمينه داشتهايم، خط تهران - كرج است كه به دليل نرسيدن لكوموتيوها اتفاق ميافتد. بايد 38 واگن و لكوموتيو را براي اين خط فراهم كنيم كه قرار بوده اين لكوموتيوها اواخر تابستان و اوايل پاييز تحويل داده شود كه اعتبارات اسنادي هنوز تزريق نشدهاند و اگر اعتبار اسنادي تامين نشود، ممكن است شركت طرف قرارداد آنها را نسازد. . در واقع فرسودگي عامل تاخيرها بود؟ بله، ما در حال حاضر 24 لكوموتيو داريم كه 70، 80 درصدشان بيش از 10 سال عمر كردهاند و اگر لكوموتيوها نرسند با مشكل مواجه ميشويم و بارها گفتهام حل مشكلات مسير تهران - كرج در گرو تمديد اعتبارات اسنادي است. متوسط تاخيرات در ايستگاههاي تهران و كرج چقدر است. بعضي وقتها در اخبار ميخوانيم كه تا نيم ساعت هم قطارهاي مترو تاخير داشتهاند و گاه اين موضوع باعث ميشود مسافران مترو را ترك كنند، در اين ارتباط چه آمار و ارقامي داريد؟ متوسط تاخيرها چيزي در حد 5 تا 20 ثانيه است كه در خط تهران - كرج اين ميزان از 20 ثانيه گذشته كه شايد براي بعضيها اين سوال پيش بيايد كه 20 ثانيه كه چيزي نيست يا ما آمار اشتباه ميدهيم كه در اين ارتباط بايد بگويم اين 20 ثانيه تقسيم ميشود به كل قطارها. البته اين موضوع صرفا به نقص فني باز نميگردد و در اين زمينه ما ابزار داخل لكوموتيو را هم در نظر ميگيريم. طوريكه بعضي وقتها سيستم سرمايش آنها با مشكل مواجه ميشود و ما زمانيكه قطار گرمي داشته باشيم به طور طبيعي نارضايتي پيش ميآيد و قطعا تامين خدمات داخلآن هم زمان ميبرد كه اين موضوع به تاخير در حركت قطارها ميانجامد. بعضي مسئولان شهري يكي از دلايل تاخير در حركت قطارهاي مترو را برخي جوسازيها در ايستگاههاي مترو ميدانند و در جريان اغتشاشات اخير اين موضوع مطرح بود كه عدهاي به صورت برنامهريزي شده دست به حركاتي ميزنند كه حركت مترو را با تاخير مواجه ميسازند، آيا شما اين ادعا را قبول ميكنيد و اگر چنين اتفاقي در مترو افتاده، ميتوانيد جزئيات آن را توضيح دهيد؟ نه، قضيه به اين صورت كه ميگويند نيست ما فقط يكبار شاهد چنين حادثهاي در مترو بوديم و آن هم در خط تهران- كرج اتفاق افتاد كه در آن مسافري كه از تاخير قطار مترو عصبي شده بود حركتي انجام ميدهد كه حركت قطار را با اختلال مواجه ميسازد. علاوه بر اين موارد، خودكشيهايي كه در مترو صورت ميگيرد چقدر در تاخير حركت قطارها تاثير دارد؟ بههر حال تا فرد را بيرون بياورند و راه را براي حركت قطار باز كنند 10 تا 15 دقيقهاي زمان ميبرد و با توجه به اينكه دوربينها حادثه خودكشي را ثبت ميكنند و ميدانيم خودكشي اتفاق افتاده و در اين ارتباط با پليس و مسئولان قضايي هم هماهنگ هستيم در فاصله زماني كوتاه ميتوانيم اقدامات لازم را در اين زمينه انجام دهيم . اما كلاً و در دنيا يك دستور امنيتي داريم كه اخبار خودكشي در مترو را منتشر نميكنند و اين موضوع بهشدت مراعات ميشود و بهرغم اينكه سالانه دهها نفر در مترو كشورهاي اروپايي خودكشي ميكنند شما رسانهاي را نميبينيد كه خبر آن را انتشار دهد و همانطور كه گفتم همين انتشار اخبار آن جرات افراد را براي خودكشي در مترو بيشتر ميكند و ما ميبينيم كسي كه ميخواسته از پشتبام خانهاش خودش را پرت كند ميآيد مترو و در آنجا خودكشي ميكند. مشكل ما هم در اين زمينه اين است كه رسانهها تمايل خاصي براي انتشار اخبار مربوط به خودكشي در مترو نشان ميدهند و حتي من يكبار ديدم كه تلويزيون هم اقدام به انتشار اخبار و گزارش از حادثه خودكشي در مترو كرده است درحالي كه در فرانسه سالانه 150 تا 200 نفر در مترو خودكشي ميكنند و كسي خبرش را منتشر نميكند. برگرديم به مشكلات و موانع توسعه مترو، الان ما سالهايي را براي توسعه مترو از دست دادهايم و باز داريم بهخاطر اعتبارات زمان را از دست ميدهيم. با اين اوضاع چطور ميتوانيد ادعا كنيد كه از برنامهها عقب نماندهايد و نسبت به برخي كشورها وضعيت خوبي داريد؟ من هنوز هم ميگويم ما وضعيت بدي نسبت به كشورهاي درحال توسعه كه با هم مترو را راهاندازي كردهايم، نداريم و در پارهاي موارد جلو هم هستيم ولي بايد توجه كنيد كه ما فقط چند سال است كه بهطور جدي توسعه مترو را در برنامههايمان قرار دادهايم و از 30 سال عمر مترو، 20 سالش را از دست داده بوديم و وقتي پروژه مترو را در زمان جنگ شروع كرديم به ما اعتبار ندادهاند و عملا نميتوانستيم كاري انجام دهيم و بين سياسيون و برنامهريزان هم رغبتي براي راهاندازي مترو وجود نداشت و آنها مترو را جزو پروژههاي اولويتدار حملونقل شهري نميدانستند و ما بهخاطر اين ديدگاه مسئولان يك زمان طولاني را از دست داديم و مترو نتوانست خودش را در سيستم حملونقل شهري جا بيندازد و بعد از جنگ تحميلي هم اين ديدگاه به صورتهاي ديگر خودش را نشان داد طوري كه سياسيون وقتي ميبينند با تزريق پول به يك پروژه زودتر به نتيجه ميرسند و مطرح ميشوند كمتر درمورد مترو سرمايهگذاري ميكنند چون راهاندازي خطوط مترو هم زمان زيادي ميبرد و هم هزينه بالايي ميطلبد و دولتها ترجيح ميدهند روي پروژههايي سرمايهگذاري كنند كه زودتر جواب بدهد و مثل مترو طوري نباشد كه بهرههايش را دولت بعدي ببيند و اين مساله متاسفانه ما را با يك عقبماندگي در توسعه مترو مواجه كرد و درحال حاضر هم اعتبارات به موقع و مطابق نياز ما پرداخت نميشود و درحالي كه نياز حداقلي ما در سال يكهزار ميليارد تومان است تنها 50 درصد آن به ما تزريق ميشود و عملا ميبينيم كه سياسيون براي ساخت مترو هزينه نميكنند . احداث يك خط مترو چقدر اعتبارات ميطلبد و بعد از اعتبارات مشكلات بعدي كدامها هستند؟ هر خط مترو، يك هزار ميليارد تومان اعتبار ميطلبد و بعد از اعتبارات بحث زمينهاي تملكي مطرح است كه به طور عمده با نقدينگي حل ميشود و در نهايت مسائل مديريتي را داريم كه سعي ميكنيم به حداقل برسانيم و البته قبلا مشكلات فني هم داشتيم كه امروزه اين مشكل را حل كردهايم و خيلي كم پيش ميآيد كه با مشكل فني مواجه شويم . برنامههاي آتي شما براي توسعه مترو چيست؟ يكي از برنامههاي ما احداث مترو در مسير خيابان وليعصر است كه تا پنج، شش سال ديگر اين كار را انجام ميدهيم و خط تجريش هم از ديگر برنامهها بوده كه از خيابان شريعتي ميرود و خط 4 هم جزو برنامههاي كاريمان است كه البته الان ما خط 4، 6 و 7 را داريم و حالا سعي ميكنيم اين عقبافتادگي را جبران كنيم و از آنجا كه برخي خطوط تا پنج سال هم زمان ميبرند آنها را مرحله به مرحله افتتاح كرده و بهعنوان نمونه نميگذاريم خط 4 را پنج سال بگذرد و بعد مورد بهرهبرداري قرار دهيم . در مورد فعاليتهاي فرهنگي كه در مترو صورت ميگيرد بگوييد و اينكه چه تسهيلاتي براي هنرمندان فراهم ميكنيد؟ ما نگاهي كه به مترو داريم علاوه بر توسعه حملونقل شهري، نگاه فرهنگي است و از آن به عنوان موزه پنهان نام ميبريم و در اين راستا تصميم گرفتيم از هنرمندان براي خلق آثار هنري در ديوارهاي مترو كه فضاي قابلتوجهي نيز هست استفاده كنيم و البته هنرمندان هم از اين ايده استقبال كردند و تاكنون نزديك به 500 كار هنري در مترو انجام شده و بهجز آن دو، سه مركز فرهنگي در مترو راهاندازي كرديم كه درحالحاضر مشغولند و فعاليت ميكنند و يكي از كارهاي فرهنگي كه جالب بوده و مورد توجه مسافران و شهروندان هم قرار گرفته نمايشگاه ويژه در مترو است كه نمايشگاههاي كتاب از جمله مهمترين آنها بهحساب ميآيد و به اين ترتيب سعي داريم مترو را به يك موزه پنهان تبديل كنيم و مسافران ضمن استفاده از اين سيستم حملونقل شهري از امكانات فرهنگي هم بهرهمند شوند . براي دستفروشي در مترو چهكار كردهايد يا ميخواهيد انجام دهيد چون بسياري با اين موضوع مخالف بوده و بحث ساماندهي آن را مطرح ميكنند؟ مترو از نظر مسائل اجتماعي مثل كف خيابان است و اگر فعاليتي به اين شكل در آن صورت ميگيرد بايد مطابق با قانون با آن برخورد كرد و ساماندهي آن هم از وظايف سازمانهاي اجتماعي شهرداري است و اگر قرار است با اين افراد برخورد شود بايد مطابق با حكم قضايي باشد و ماموران ما كه در مترو نميتوانند طرف را بگيرند و برخورد هم بكنند. چون وقتي ميگيريمشان فقط ميتوانيم در محدوده مترو با او برخورد كنيم و در بيرون از مترو فقط با حكم قضايي ميتوان آنها را نگه داشت يا برخورد ديگري كرد . بهعنوان آخرين سوال، اگر آقاي مديرعامل قدرت سياستگذاري هم داشتند چهكار ميكردند؟ معلوم است، مترو را توسعه ميدادم. البته شايد هم فكر ديگري ميكردم.