اعتمادسازی؛ لازمه مذاکرات مفید ایران و آمریکا
ری تاکی، عضو شورای روابط خارجی آمریکا, عنوان:" اگر قرار باشد که نتیجه بخش باشد, نیاز به زمان است. بسیار طولانی خواهد بود. به هیچعنوان اتفاق نیفتد، نیاز به صرف زمان زیادی خواهد داشت. اما وقت طلاست و نباید آن را از دست داد."
دیپلماتهای ایران و آمریکا در مجمع عمومی سازمان ملل مستقر در نیویورک با هم رو برو شدند، اما فاصله ایجاد شده بین دو کشور کاملا آشکار است. مقامات و تحلیلگران اظهار داشتند که تا 1 اکتبر هنگامی که این دو کشور برای گفتگو در مورد برنامه هستهای تهران به دیگر کشورها بپیوندند، تغییراتی ایجاد خواهد شد. به گزارش سرویس بینالملل «فردا» و به نقل از روزنامه "واشنگتنپست"، این دو کشور در رابطه با گفتگوهای در پیشرو هیچ هدف و نقطه مشترکی با یکدیگر ندارند، سخنرانی های باراک اوباما و محمود احمدینژاد در روز چهارشنبه فاصله دو طرف را بهتر نمایان کرد. همان روز، هیلاری کلینتون وزیر امور خارجه آمریکا با همتایان خود در اتحادیه اروپا، روسیه و چین گفتگوهای سطح بالایی در مورد چگونگی رسیدن به توافق در مورد گفتگوهای 1 اکتبر، که احتمالاً در ترکیه برگزار میشود، برگزار کرد. آمریکا و ایران دیدگاه سرسختانهای نسبت به مسایل بینالمللی دارند. و هیچ کدام از دو کشورتمایل ندارد به عنوان مسبب عدم موفقیت گفتگوها شناخته شوند. بنابراین مقامات هر دو کشور قاطعانه عنوان میکنند که در این موضوع کاملا جدی هستند و طرف مقابل باید صداقت گفتار خود را ثابت کند. جیمز بی. اشتاینبرگ معاون وزیر امور خارجه آمریکا میگوید:" صریحاً اعلام خواهیدم کرد که اگر ایرانیها در این مورد جدی هستند، باید به توافقات بیشتری دست یابیم. این میتواند شروعی برای بسیاری از رخدادها باشد." کاظم جلالی در تهران، یکی از اعضای کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس نیز به همین نکته اشاره کرده و میگوید: "جمهوری اسلامی ایران، در مورد این گفتگوها کاملاً جدی است. ما به این گفتگوها به عنوان یک حرکت تاکتیکی نگاه نمیکنیم." در نشست اول اکتبر، یک دیپلمات ارشد از آمریکا به دیپلماتهایی از انگلیس، فرانسه، آلمان، روسیه و چین خواهد پیوست تا به ایران فشار بیاورند که با کنترلهای گستردهتر در مورد برنامه هستهایش موافقت کند. این شش کشور مشوق های سیاسی و اقتصادی را پیشنهاد کنند تا در مقابل ایران در برنامه هستهای مرزهایی را بپذیرد. ایران نیز طرحی برای تغییر ساختار توزیع قدرت در جهان ارائه داده است که در آن ایران نقشی کلیدی دارد. اما در این طرح هیچ صحبتی از فعالیتهای هستهای به میان نیامده است. آمریکا با نمایندگی ویلیام جی. برنز، معاون وزیر امور خارجه حضور خواهد یافت و نماینده ایران نیز سعید جلیلی، دبیر شورای عالی امنیت ملی خواهد بود. شورای فوق در چهارچوب سیاستهای امنیت ملی و دفاعی مشخص شده توسط رهبر ایران آیتالله علی خامنهای, عمل می کند. این دو نماینده در آخرین نشست در جولای 2008 شرکت کردهبودند. اما به دلیل محدودیت های معین شده توسط دولت بوش, برنز تنها توانسته بود حضور کوتاهی داشته باشد. اینبار او چنین محدودیتی نخواهد داشت. مقامات دولت اوباما تصمیم نگرفتهاند که آیا او با جلیلی دیدار دو نفره داشته باشد یا نه. برای آمریکاییها، بحث زمان بسیار مهم است. اوباما برای ارزیابی و سنجش صداقت ایران پیش از اینکه سعی کند با اعمال تحریمهای بیشترعلیه ایران به این کشور فشار بیاورد, ضربالعجلی تا پایان سال تعیین کرده بود. اما دولت وی نیز سعی دارد نشان دهد که تمام تلاشهای دیپلماتیک ممکن را انجام داده است، به این امید که بتواند مخالفان تحریم مانند، روسیه را که نسبت به ایران نرمش نشان میدهند را متقاعد کند. اشتاینبرگ در ادامه میگوید:" موقعیت را برنده- برنده می دانیم. یا اینکه به پاسخ مثبتی دست می یابید و از مواهب آن برخوردار می شوید. یا اینکه اگر شما مجبور شوید که تصمیمات سختگیرانهتری اتخاذ کنید؛ دیگر مردم در موقعیتی نیستند که به شما بگویند شما مصمم به راه انداختن جنگ یا اتخاذ تحریمهای بیشتر هستید. شما میتوانید بگویید، ما واقعا و کاملا جدی به دنبال رویکرد متفاوتی برای رسیدن به هدف بودیم." برای ایرانیها بهتر است که زمان طولانیتر شود. همزمان با گفتگوهایی که از سال 2003 در ابتدا با اروپایی ها و سپس با افزوده شدن کشورهای دیگر انجام شد, دولت ایران گامهای بلندی در زمینه برنامه هستهای برداشته است. در حالی که ایرانیها از مواضع خود عقب نشینی نکرده اند, دیگر کشورها مداوم در حال بهتر کردن پیشنهادات خود بودند و علاوه بر این حتی حاضر شدند که از پیش شرط تعلیق غنی سازی قبل از انجام مذاکرات منصرف شدند. اما با این وجود تحریمهایی علیه ایران به تصویب رساندند. جلیلی نیز گفتگوهای خود را در راستای پیشنهادات 9 سپتامبر ایران که در پاسخ به بیانیه پایانی مذاکرات ماه آوریل دیگر کشورها بود, در پیش خواهد گرفت. دیپلماتهای اروپایی و آمریکایی نیز پیشنهادات پنج صفحهای ایران را تاکتیکی برای وقتکشی ایران دانسته اند تا از نتیجه بخش بودن مذاکرات دیپلماتیک علیه ایران در سازمان ملل جلوگیری کنند، اما مقامات ایرانی منکر چنین مساله ای هستند. مقامات آمریکایی خواستار محدود کردن گفتگوها به بحث هستهای هستند اما ایران خواهان گفتگوهایی گسترده تر به منظور یافتن راهی برای همکاری, هستند. جلیلی تاکید کرده است که موضوع هستهای نباید از مسائل دیگری همچون قاچاق مواد مخدر، تروریسم و امنیت منطقهای جدا در نظر گرفته شود. وی می گوید:" اینها موضوعاتی هستند که ما میتوانیم در آنها با یکدیگر همکاری داشتهباشیم و پایه هایی برای گفتگوباشد." در پیشنهادی که مورد حمایت آمریکاست, زمینههایی برای چنین گفتگوهایی وجود دارد. در سال 2006، یک بسته ابتدایی تشویقی که توسط شش کشور ارائه شد, تنها اشارهای مبهم به نگرانیهای امنیتی ایران داشت زیرا دولت بوش بر بی اهمیت بودن این بخش اصرار میورزید. بسته بازبینی شده در سال 2008 ارائه شد که توسط دولت اوباما نیز تایید شده است، شامل مذاکرات بر سر تضمین های امنیتی گسترده تر از جمله حمایت از ایران در "بازی کردن یک نقش مهم و سازنده در مسائل بینالمللی"، ارائه شده بود. اما مقامات ایرانی دوباره تاکید می کنند با وجود اینکه در سه قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل چنین درخواستی شده است، اما آنها حاضر به پذیرش تعلیق غنیسازی نیستند. جلیلی اظهار داشت که تا زمانی که قوانین بین المللی به صورت یکسان برای همه اعمال شود, راههایی برای کنترل فعالیت ایرانیها وجود دارد. وی گفت: "روشن است که اجازه دادن به کشوری مانند اسرائیل که حتی بمب هستهای بسازد و از سوی دیگر ممانعت از غنیسازی اورانیوم حتی با درصد پایین, نشان از یک استاندارد دوگانه است." ری تاکی، که تا چند وقت پیش یکی از مشاوران ارشد سیاست خارجی آمریکا در موضوع ایران بوده است، عنوان کرد گفتگوهای ثمربخش, نیازمند پیش مذاکراتی جهت اعتمادسازی است. سپس مذاکره کننده گان بصورت مکرر همدیگر را ملاقات می کنند و به یک نتیجه مشترک دست می یابند. وی گفت:" اگر قرار باشد که نتیجه بخش باشد, نیاز به زمان است. بسیار طولانی خواهد بود. به هیچعنوان اتفاق نیفتد، نیاز به صرف زمان زیادی خواهد داشت. اما وقت طلاست و نباید آن را از دست داد."