شفافسازی مذاكرات ژنو
حسن وزيني
مذاكرات هفته گذشته دبير شوراي عالي امنيت ملي ايران كه نهاد تحت نظرش مسئوليت پرونده هستهاي كشور را نيز در اختيار دارد با نمايندگان عاليرتبه كشور عضو دائم شوراي امنيت سازمان ملل و آلمان بعد از حدود يك سال توقف صورت گرفت. كشورهاي غربي بعد از صدور يك بيانيه و سه قطعنامه عليه فعاليتهاي هستهاي ايران در دوران دولت نهم هرچند فشار سياسي و رواني سنگيني را در سالهاي 1385 و 1386 موجب شدند اما در نهايت به انتظار گشايش تازهاي از سوي تهران نشستند. اين انتظار با حضور اوباما در كاخ سفيد و نشان دادن عزم جدي در مذاكره با ايران و تقويت ايده اروپايي در ميز مذاكرات توام شد، تا پيش از آن ديدگاه آمريكا مبني بر بينتيجه بودن مذاكره با ايران و مخالفت روسيه و چين با آن مانع از شكلگيري وحدت رويه در برابر ايران از سوي 1 + 5 شده بود به گونهاي كه حتي بسته پيشنهادي آنها كه بعد از ماهها مذاكره حاصل شده بود در خرداد 1387 به ايران ارائه شد اما از سوي تهران پذيرفته نشد. اندكي بعد، ايران در ديپلماسي متقابل به گروه 1 + 5 بستهاي ارائه كرد كه بهرغم استقبال اوليه، به توافق و مذاكره بدل نشد. بدين ترتيب ديپلماسي بستهها به محاق رفت تا اينكه تهران در ميانه شهريورماه سال جاري بسته جديدي را به نمايندگان گروه 1 + 5 پيشنهاد داد و سعيد جليلي مسئول اين پرونده كه عليالقاعده نقش اصلي را در تعيين اين بسته داشته پيشاپيش اعلام كرد، ايران آماده مذاكره درباره اين بسته است اما آنچه در مذاكرات اخير ژنو اتفاق افتاد متفاوت از روايت اخير بود. در ژنو برخلاف بسته پيشنهادي ايران كه شامل سه محور امنيتي - سياسي، بينالملل و اقتصادي بود، مساله فعاليتهاي هستهاي ايران مورد توجه قرار گرفت. بنابر اعلام خاوير سولانا و نماينده فرانسه در اين مذاكرات، مساله بازديد از تاسيسات جديد هستهاي ايران، غنيسازي اورانيوم در روسيه مورد توافق ايران قرار گرفت. بهرغم اينكه برخي دولتمردان در فعاليتهاي هستهاي خود با غرب كه گاه از سوي آژانس بينالمللي انرژي اتمي نيز اذعان شد، بيش از حد لازم شفافسازي داشتهاند اما متاسفانه چنين رويكردي را در داخل نسبت به رسانهها و مردم در پيش نميگيرند. در حالي كه نمايندگان غرب بر حصول توافقاتي تاكيد داشته و از آن به عنوان يك پيروزي ياد كردند، هيات ايراني به طور غيررسمي به تكذيب اين ادعا بسنده كرد و آنها را جزئي از پيشنهادات پيشين ايران دانست كه برخي از سوي رئيسجمهور در نيويورك مطرح شده بود. در چنين شرايطي به نظر ميرسد با توجه به اهميت مساله فعاليتهاي هستهاي كه حق مسلم مردم ايران محسوب ميشود، شفافسازي افكار عمومي داخلي فراتر از ضرورت بلكه يك حق عمومي و ملي محسوب ميشود بنابراين ميتوان پرسيد كه: 1 - مذاكرات ژنو بر اساس چه طرح و برنامهاي صورت گرفت؟ 2 - آيا بسته پيشنهادي ايران همانطور كه جليلي در ميانه شهريور خواسته بود در متن مذاكرات قرار گرفت يا اينكه همه چيز بر اساس طرح طرف مقابل پيش رفت؟ 3 - آيا همانطور كه رسانه هاي غربي ياد ميكنند گروه 1 + 5 در اين مذاكره به خواسته بزرگي رسيده كه پيش از آن از سوي ايران پذيرفته نشده بود و علت سكوت نسبي طرف ايراني چيست؟ البته بر اساس اخبار منتشر شده از سوي رسانهها و منابع خبري محور و متن اصلي گفتوگوها مربوط به مساله هستهاي ايران بوده هرچند توافقات روشني حاصل نشده و آنچه نيز از سوي غربيها اعلام شده اقدامي يكجانبه و بدون تاييد ايران است. به هر حال طبيعي است كه مردم ايران بپرسند فرمول توافق چيست كه غربيها با خوشحالي به آن استناد ميكنند اما هيات ايراني در برابر آن سكوت يا آن را تكذيب ميكند. پاسخ به اين پرسشها به خصوص به دليل در پيش بودن مذاكرات وين كه حدود دو هفته ديگر برگزار ميشود دو اثر مهم دارد؛ اول اينكه صاحبان حق مسلم هستهاي نظارت عام و قابل تشخيص بر هرگونه تحول يا توافقي خواهند داشت و دوم اينكه ابتكار عمل را از دست غرب و رسانههاي آنها در جهت دادن به مسير مذاكرات خارج ميكند. منبع: تهران امروز