از آگوست تا اکتبر، قصه یک دیوار

آرمان خورسند

کد خبر : 92482

بامداد یک شنبه سیزدهم آگوست یک هزار و نهصدو شصت و یک میلادی (1961) ، یونیفرم پوشان آلمان شرقی در معیت کارگران ساختمانی و پس از محاصره بخش شرقی برلین ، سنگ بنای دیواری را بر زمین های سرد این شهر گذاشتند که هر چند در بادی امر ، واکنش دولت شرق گرا به رفت و آمدهای وسیع شهروندانش به بخش غربی به نظر می آمد ، در باطن خود حامل معنایی به گستردگی جنگ دو اندیشه مارکسیسم و لیبرالیسم بود . دیوار مخوف برلین ، یعنی همان جایی که آرزوهای بزرگی در دو سویش دفن ، جان انسان های پرشماری برای گذشتن از آن فدا ، مهم ترین منبع الهام بخش فیلم های جاسوسی و نماد دوران تاریک و دهشت زای جنگ سرد ، هراس از جنگ اتمی و پایان جهان شد هر چند تا سوم اکتبر هزارو نهصد و نود ، بیشتر دوام نیافت اما تجربه این جنون سیاسی نشان داد واقعیتی به نام تمایل به دیوار حایل کشی میان انسان ها به بهانه : نژاد ، عقیده ، ملیت و ... وجود دارد و این تمایل ضد بشری می تواند با پدیدار کردن خود در قالب یک واقعیت مادی چون دیوار ، تلخی خود را به جان انسان ها بریزد . آلمان در دل قاره سبز، سرزمین محوری و به نوعی هارتلند اروپایی است . قرار گرفتن در مدخل دریای پر اهمیت سیاه با همه ویژگی های ژئواستراتژیکی اش ، وسعت فراوان خاک و عمق استراتژیک بسیار زیاد به نسبت سرزمین های عمدتاً کوچک اروپایی ، جایگاه خاص ژئوکالچری (Geo-culture) به گونه ای که بخش مهمی از اروپا به طور مستقیم تحت نفوذ زبان و فرهنگ آلمانی بوده و نمادهای مهم فرهنگی - علمی اروپا نیز در تعداد زیاد متعلق به این کشور هستند ، ایفای نقش دروازه غرب و شرق اروپا به گونه ای که از یک سو بر چک و لهستان تکیه زده و از غرب به فرانسه ، بلژیک و هلند ختم می شود همه و همه موجب شده به ویژه در تاریخ معاصر اروپا از جنگ های ناپلئون تا کنگره وین ، جنگ جهانی اول و معاهدات وستفالیا و ورسای ، جنگ جهانی دوم و کنفرانس های صلح ، همیشه و همیشه آلمان یک طرف مهم و تاثیرگذار تحولات معاصر اروپا بوده باشد . امپراطوری قدیمی پروس ، آنگاه که در قامت حکومت رایش سوم ، پرچم صلیب شکسته خود را از شرق دور تا شاخ آفریقا و از پاریس تا دل آب های سرد اقیانوس اطلس بر دوش کشید و دامنه بلند پروازی هایش را به همه جای کره خاکی کشاند ، در برابر دول متفق شکست را پذیرفت و در ماه مه هزارو نهصد و چهل و پنج (1945) نیروهای ارتش سرخ به عنوان اولین ارتش فاتح ، بیرق داس و چکش را بر فراز آشیانه عقاب افراشتند و از همین مبداء ، آلمان میان چهار دولت فاتح : انگلستان ، فرانسه ، شوروی و آمریکا تقسیم گردید . هر چند از 1949 و چهار سال پس از اشغال ، در دو بخش شرقی و غربی دو دولت مستقل سر برافراشتند اما دو قدرت بزرگ سر آن داشتند تا میز قمار مارکسیسم و کاپیتالیسم را در شهر تاریخی برلین قرار دهند . ساخت دیوار حایل میان دو بخش شرقی غربی آنگاه برای سرخ ها اهمیت دو چندان یافت که در مقابل چپاول ارتش سرخ که آلمان نابود شده از جنگ را تا جایی که ممکن بود تاراج کردند ، در بخش غربی ، سیل هواپیماهای کمک رسان ، وضع مردم را در بخش غربی روز به روز بهتر می کرد و نشر این اخبار سبب می شد ، مهاجرت گسترده ای به سوی بخش غربی آغاز شود . سرخ های آلمانی ، انگیزه خود را حفظ جامعه از نشر میکرب فاشیسم و امپریالیسم غربی بیان می کردند اما که بود که نداند ، آن سوی پرده آهنین شرایطی فراهم بود که اقتصاد های لرزان مارکسیستی حتی در خیال هم نمی توانستند با آن رقابت کنند و چاره ای نبود جز آنکه از سنگ و سیمان برای محو این واقعیت کمک بگیرند . دیوار برلین هر چه بود و هر چه کرد ، از نظرگاه نگارنده که با عینک حقوق بین الملل به تاریخ می نگرد ، تعرضی گسترده و مستقیم به حقوق بنیادی بشر محسوب می شد . هر چند در آن زمان ، نظام دو قطبی ، ناکارامدی نظام ها و نهادهای حقوق بین المللی در برابر تفوق این نظام و ملاحظات سیاسی ناشی از آن ، رای مشخصی در خصوص احداث دیوار برلین وجود ندارد اما اگر به مبانی استنباطی دیوان بین المللی دادگستری در خصوص احداث دیوار حائل در سرزمین های اشغالی دقت نماییم ، می شود نیک دریافت که موضع حقوق بین الملل در خصوص چنین عملی ، چیست . مجمع عمومی سازمان ملل متحد، در تاريخ 8 دسامبر 2003، براساس ماده 96 منشور، طی قطعنامه ای خواستار صدور رأی مشورتی از سوی ديوان بين المللی دادگستری به قرار زير شد: «آثار حقوقی ايجاد ديوار توسط اسرائيل، به عنوان قدرت اشغالگر، در سرزمينهای فلسطينی اشغال شده، که طبق گزارش دبيرکل، داخل و گرداگرد قدس شرقی را شامل گشته، براساسِ قواعد و اصول حقوق بين الملل، به ويژه کنوانسيون چهارم ژنو 1949 و قطعنامه های شورای امنيت و مجمع عمومی در اين خصوص، چيست؟» رأی مشورتی ديوان از جنبه های متعددی حاوی نکات قابل توجه بود. يکی از اين نکات، توجه ويژه ديوان به آثار حقوقی نقض تعهدات بين المللی اسرائيل در قبال مردم فلسطين بود. در واقع دیوان در این پرونده ، ایجاد دیوار حایل را نقض حقوق بشر و حقوق مصرحه در میثاقین حقوق اجتماعی سیاسی و حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی دانست . با توجه به اين سابقه، ديوان با چهارده رأی موافق در مقابل يک رأی مخالف، ايجاد ديوار و نظام حاصل از آنرا، «مغاير با حقوق بين الملل» معرفی کرد و به بيان نتايج حقوقی ناشی از اين عمل غيرقانونی برای اسرائيل پرداخت. رای دیوان از آنجا که متضمن حق بر جبران خسارت ناشی از جرایم حقوق مشترک بین المللی و توجه به قاعده آمره بودن حقوقی مانند : ممنوعيت استفاده از خشونت، ممنوعيت انضمام سرزمينی به سرزمين خود، حق داشتن حکومت خودگردان، قواعد بنيادين حقوق بين المللی بشردوستانه و حقوق بشر نیز بود ، مبین این مطلب است که امروز و پس از گذشت بیست سال از فروپاشی دیوار ، و با وجود از میان رفتن نمادهای سیاسی و دولت های آن زمان ، حق مطالبه خسارت های ناشی از این تعرض به حقوق بنیادین بشری برای مردمی که از وجود دیوار صدمه دیدند وجود دارد . بر اساس ماده 37 مصوبه کميسيون حقوق بين الملل، «1- دولتِ مسؤول در اعمال بين المللی غيرقانونی، چنانچه قادر به اعاده وضع به سابق و يا جبران خسارات نباشد، می بايست اقدامات لازم را در جهت جلب رضايت متضرر به عمل آورد. 2- جلب رضايت می تواند عبارت باشد از پذيرفتن تخطی، ابراز تأسف، معذرت خواهی، و يا هر اقدام مناسب ديگر» در اتحاد مجدد دو آلمان هر چند موارد حقوق بین المللی فراوانی مانند : جانشيني كشورها با شقوقی مانند : جانشيني بر اموال ، اعم از : اموال دولتي و عمومي ، اموال خصوصي ، اسناد و مدارك دولتي ، ديون و مطالبات خارجي دولتي ، هم چنین جانشيني در معاهدات ، تابعيت و عضویت در سازمان های بین المللی می شود اما به نظر می آید پس از گذر سالیان و از دست رفتن اهمیت و فوریت این مسائل ، آنچه به مثابه یک تجربه از دیوار برلین برای انسان ها به جا مانده باشدهمان جنبه های حقوق بشری است . از همان روزی که مردم بخش شرقی آلمان در برابر رژیم توتالیتر اریش هونکر ، حاکمی که از 1971 عنان قدرت را در برلین شرقی در دست داشت شوریدند و از همان گاهی که در انتخاباتی آزاد اگون کرنتس را به قدرت رسانده و با بازگشایی مرزها ، مذاکرات اتحاد مجدد آغاز شد ، انسان ها در یافتند عصر جدیدی آغاز شده ، عصری که در آن کابوس جاسوس بازی ، موشک های قاره پیما ، کلاهک های اتمی ، تانک های صف کشیده در دو سوی دیوار همه و همه یا از میان رفته یا کم رنگ می شود . اتحاد دوباره دو آلمان ، همچنین نخستین تجربه ادغام بلاواسطه دو سیستم اقتصادی کمونیستی و سرمایه داری بود که با وجود مشقات بسیار برای طرفین ، تجربه ای موفق را به جهانیان عرضه نمود ، اتحاد دوباره دو آلمان پیام قدرت خواست ملت ها ، پایداری حقوق بنیادین انسان و تقدس حق تعیین سرنوشت بود که مردم جهان به این خاطر ، بدهی معنوی بزرگی به آلمانی ها دارند . هر چند در این عصر جدید نیز ، شبح هایی ترسناک چون : تروریسم ، بحران های اقتصادی ، نژاد پرستی های جدید ، آلودگی محیط زیست و گرم شدن زمین و ... بشر را می ترساند اما از سوم اکتبر نود ، مردمان کره زمین فهمیدند که اراده ملت ها به نتیجه می رسد و این درسی است که تا سرزمین های اشغالی فلسطین نیز ، پایه های دیوار حائل را می لرزاند .

لینک کوتاه :

با دوستان خود به اشتراک بگذارید: