آيا مترو،ترافيك و آلودگی برای مجلس فوريت دارد؟
شايد خيلي عجيب باشد كه طراح اصلي طرح يك فوريتي برداشت متروي تهران از حساب ذخيره ارزي نه يك نماينده تهراني بلكه يك نماينده لنگرودي است.
تهران امروز: امروز يا سهشنبه، چندان هم فرقي ندارد. قرار است همين روزها با يك فوريت طرحي در مجلس بررسي شود كه در صورت تصويب، دو ميليارد دلار از حساب ذخيره ارزي برداشت شده؛ يك ميليارد آن به متروي تهران اختصاص پيدا كرده و يك ميليارد دلار ديگر براي توسعه مترو در اختيار 10 كلانشهر كشور قرار ميگيرد. اين يكي از مهمترين طرحهاي در دستور كار نمايندگان ظرف اين هفته است و تصويب يا عدمتصويب آن بر زندگي روزمره بسياري از شهروندان تاثير مستقيم دارد.بر اساس اخبار منتشر شده به احتمال زياد رويارويي موافقان و مخالفان اين طرح سهشنبه خواهد بود. با اين حال شواهد و قرائن حكايت از اين دارد كه طرح ارائه شده مشكل جدي براي تصويب در صحن علني ندارد. مشكلات مترو تهران و كندي محسوس در توسعه مترو كلانشهرها در چند سال اخير آنقدر دردسرساز شده كه حالا يك ششم نمايندگان مجلس امضاي خود را پاي طرحي براي حل مشكل مترو گذاشتهاند؛ طرحي كه نه براي دولت مشكلي ميآفريند و نه اقتصاد كشور را با آسيب رو به رو ميكند. اين طرح از حمايت بسياري از نمايندگان مجلس برخوردار است. رئيس فراكسيون مديريت خدمات شهري، اعضاي كميسيون عمران و اكثر نمايندگان شهر تهران، جزو حاميان اين طرح محسوب ميشوند. تا به حال چهره شناختهشدهاي حاضر نشده در مخالفت با اين طرح سخن بگويد. تنها برخي ابهامها از طرف نمايندگان مطرح شده كه اين ابهامها هم در بررسي مواد قابل حل است. در هر صورت آنچه مشخص است اينكه اگر نمايندگان مجلس اين طرح را به تصويب برسانند، بخش قابل توجهي از مشكلات اعتباري مترو تهران براي خريد قطعات خارجي و نيز توسعه خطوط مترو رفع شده و شوراي شهر هم براي بازپرداخت تسهيلات حساب ذخيره ارزي برنامهريزي خواهد كرد چرا كه مشكلات اصلي مترو تهران، كمبود اعتبارات است و طرح برداشت يك ميليارد دلاري از حساب ذخيره ارزي ميتواند گرهگشا باشد. طرحي بدون ملاحظات قومي شايد خيلي عجيب باشد كه طراح اصلي طرح يك فوريتي برداشت متروي تهران از حساب ذخيره ارزي نه يك نماينده تهراني بلكه يك نماينده لنگرودي است. مهرداد لاهوتي كه مدتي است پيگيريهاي زيادي براي تصويب اين طرح دارد كاملا با ديدي ملي به ماجرا نگاه ميكند، چرا كه در صورت تصويب حتي يك ريال به شهرش لنگرود اختصاص پيدا نميكند و منافع آن به كلانشهرها ميرسد. اين در حالي است كه اساسا هنگام بررسي بسياري از طرح ها، نمايندگان با نگاه قومي و محلي به مخالفت يا موافقت پرداخته و منافع شهر خود را لحاظ ميكنند. با همه اين احوال تصويب اين طرح، ميتواند نشانهاي از بلوغ فكري مجموعه نمايندگان مجلس تلقي شود، چرا كه برداشت از حساب ذخيره ارزي براي كلانشهرها اولويتي ملي محسوب ميشود.لاهوتي در گفتوگو با «تهران امروز» هشدار ميدهد اگر فكري اساسي به حال مترو نشود و پيشرفت مترو مانند دو دهه گذشته باشد، در خوشبينانهترين حالت 30 سال ديگر طول ميكشد تا مترو تكميل شود. اين در حالي است كه با اختصاص دو ميليارد دلار به مترو ميتوان مشكلات مترو را چهار ساله حل كرد.محسن نريمان، محمدحسين مقيمي و اسماعيل كوثري ديگر نمايندگاني هستند كه حمايت قاطعي از اختصاص تسهيلات به مترو به عمل آوردهاند. استدلالهاي همه آنها هم حل مشكلات شهري است. به عنوان نمونه مقيمي به عنوان رئيس فراكسيون مديريت شهري حمايت قاطع خود را از اين طرح به عمل آورده و ابراز عقيده ميكند: اگر بخواهيم بر اساس قانون حمل و نقل عمومي و بهينهسازي مصرف سوخت عمل كنيم و به سهم 30 درصدي مترو در حمل و نقل درونشهري بپردازيم نياز به سرمايهگذاري كلان در بخش مترو داريم كه امكان برداشت از اعتبارات صندوق ذخيره ارزي ميتواند يكي از مهمترين منابع توسعه مترو باشد.استدلال محسن نريمان عضو كميسيون عمران هم در نوع خود جالب توجه است: «تنها راهكار اجراي اصلاح الگوي مصرف اين است كه دولت با اجراي قوانين و مصوبات، صندوق ذخيره ارزي را با سعه صدر در اختيار شركت مترو بگذارد و از طرفي يارانههاي متعهد شده را به شركت مترو بپردازد. اگر يارانه نپردازد انبار لوازم يدكي خالي شده و فاصله ميان دو قطار كه دو تا سه دقيقه است طولاني ميشود؛ علاوه بر اينكه توسعه مترو با مشكل مواجه ميشود و در نهايت سبب نارضايتي مردم خواهد شد.» حمايت قاطع و دليل ويژه علت حمايت قاطع نمايندگان از اختصاص تسهيلات به مترو چيست؟ اين موضوع ممكن است دلايل متفاوتي داشته باشد. با اين حال نبايد فراموش كرد كه نمايندگان مجلس از معدود مسئولان كشور هستند كه گاهي اوقات از مترو استفاده ميكنند. دليل استفاده نمايندگان از مترو نيز مشخص است. به فاصله چند متر از ساختمان مجلس، مترو بهارستان قرار دارد و خيلي اوقات با استفاده از مترو راحتتر ميتوان به مقصد رسيد. به همين خاطر اكثر نمايندگان با مشكلات متروسواران آشنايي دارند و شلوغي و ازدحام مترو را از نزديك ديدهاند. شايد به خاطر همين موضوع است كه نمايندگان شهر تهران هم با وجود آنكه اكثرا جزو حاميان دولت بوده و قاعدتا بايد مونوريل را به مترو ترجيح دهند نگاه مثبتي به توسعه مترو داشته و از تخصيص اعتبار براي مترو دفاع ميكنند.شاخصترين نماينده حامي دولت كه از اين طرح حمايت ميكند، اسماعيل كوثري است. وي اظهار ميدارد: «هم دولت و هم نمايندگان مجلس ميدانند متروي تهران و ساير كلانشهرها به كمكهاي ارزي نياز دارند و اين نيازها بايد برآورده شود. اگر اين طرح تصويب شود دولت هم به يقين همكاري لازم را براي اجراي سريعتر آن در ماههاي آينده خواهد داشت تا متروي تهران بتواند براي خريد قطعات خارجي امسال از حساب ذخيره ارزي برداشت داشته باشد.» چرا فوريت؟ بعيد است كسي مشكل ترافيك تهران را لمس كرده باشد و بپرسد چه لزومي دارد براي طرح برداشت از ذخيره ارزي براي مترو تقاضاي يك فوريت مطرح شود. موضوع ترافيك، آلودگي هوا و مصرف سوخت آنقدر موضوع مهم و تاثيرگذاري است كه برخي نمايندگان معتقدند حتي جا دارد براي اين طرح درخواست دو فوريت شود. به هر صورت هماكنون يك فوريت طرح مطرح بوده و در اولين بحث رسمي در صحن علني، مدافعان بايد براي مجلس استدلال بياورند كه به چه دليل اختصاص بودجه براي مترو بايد در اولويت قرار گيرد. يكي از نمايندگاني كه علاقهاي به ذكر نامش ندارد به «تهران امروز» ميگويد: «اثبات فوريت براي كمك به مترو مانند اين است كه ساعت 12 شب كسي بخواهد اثبات كند كه خورشيد در آسمان نيست. نمايندگان مخالف فوريت اين طرح اگر يك روز سرزده و بدون تشريفات وارد مترو شوند و مشكلات شهروندان را از نزديك لمس كنند بدون فوت وقت، خودشان درخواست دو فوريت خواهند داد. فقط كافي است كمي به مشكلات شهري نگاه دقيقي شود تا فوريت طرح مثل روز برايشان روشن شود.»به هر صورت در نخستين گام فوريت طرح برداشت از حساب ذخيره ارزي در معرض رايگيري نمايندگان قرار دارد. آيا كسي هست كه غرولند مسافران مترو را شنيده و حاضر باشد در مخالفت با فوريت اين طرح در مجلس موضعگيري كند؟ پاسخي به مهمترين انتقاد برخي نمايندگان مجلس كه بيشتر نگاه اقتصادي دارند اساسا مخالف برداشت از صندوق ذخيره ارزي بوده و در نتيجه با طرح برداشت متروي تهران از حساب ذخيره ارزي مخالف هستند. با اين حال برداشت از حساب ذخيره ارزي اين بار چندان جاي نگراني ندارد. دليل آن را اسماعيل كوثري توضيح ميدهد: «بين بلاعوض بودن پرداخت از حساب ذخيره ارزي و تسهيلات از اين منبع تفاوت وجود دارد. پيشنهاد اين طرح اعطاي تسهيلات است و شهرداري تهران هم قبول دارد كه اين تسهيلات اعطايي را بازپرداخت كند»اگر پاسخهاي كوثري هنوز قانعكننده نيست، توضيحات لاهوتي تكميلكننده اين بحث است: «چهرههاي اقتصادي مجلس وقتي با برداشت از حساب ذخيره ارزي مخالفت ميكنند كه قرار باشد اين برداشت بلاعوض باشد، اما نفس تشكيل حساب ذخيره ارزي يك حساب پشتوانهاي براي سرمايهگذاريهاي كلان است و وقتي قرار باشد از اين حساب پرداختي براي سرمايهگذاري در كشور صورت گيرد نه تنها چهرههاي اقتصادي مجلس مخالفت نميكنند بلكه به خاطر تقويت سرمايهگذاريهاي كلان و پربازده مانند توسعه مترو از آن استقبال هم خواهند كرد.»به اين ترتيب در صورت تصويب اين طرح، مشكلي به وجود نخواهد آمد و با توجه به بازپرداخت تسهيلات، دولت نيز قاعدتا نبايد مشكلي داشته باشد. آزموني براي سلايق مختلف آيا نمايندگان حامي دولت مخالف اين طرح هستند؟ به نظر نميرسد مسائل سياسي ارتباط زيادي در تصويب طرح مجلس داشته باشد. اين طرح هم ميان اصلاح طلبان طرفدار دارد و هم ميان حاميان دولت. هم ميان فراكسيون اقليت مخالف دارد و هم ميان فراكسيون انقلاب اسلامي. وقتي اسماعيل كوثري و فاطمه آليا چهرههاي شناخته شده حامي دولت از طرح برداشت از حساب ذخيره ارزي استقبال ميكنند و محمدرضا خباز عضو برجسته فراكسيون اقليت با اين طرح مخالفت ميكند، ميتوان دريافت كه موضوع خيلي سياسي نبوده و سلايق خاص نمايندگان در ميان است. با اين وجود از هماكنون اين سوالها در مورد طرح جديد مطرح است كه آيا طرح مجلس در صورت تصويب به سرنوشت مصوبات قبلي دچار خواهد شد و آيا باز هم دولت از پرداخت سهم مترو خودداري خواهد كرد يا خير. پاسخ نمايندگان مجلس به اين سوال منفي است. به گفته آنها در طرح جديد، برداشت مترو از حساب ذخيره ارزي به صورت صريح آمده و از طرفي وقتي اين طرح در مجلس تصويب شود و به صورت قانون در بيايد، هيچ كس نميتواند از قانون تخطي كند. اين در حالي بود كه در موارد قبلي به صراحت برداشت از حساب ذخيره براي مترو ذكر نشده بود. مهرداد لاهوتي اين مساله را روشن تر شرح ميدهد: «در بودجه سال 87 آمده بود كه شهرداريها ميتوانند از حساب ذخيره ارزي استفاده كنند و الزام قانوني براي دولت وجود نداشت؛ اما در طرح جديد كلمه «ميتوانند» حذف شده و دولت «مكلف» شده و از سوي ديگر به طور روشن محل خرج اين تسهيلات مترو اعلام شده است.» پيشنهادي براي بازپرداخت با توجه به اين كه تسهيلات پرداختي به مترو تهران بايد دوباره به صندوق ذخيره ارزي برگردد اين مساله هماكنون بين نمايندگان مطرح است كه بازپرداخت آن به چه صورت بايد باشد. اين موضوع البته پس از تصويب يك فوريت و نيز كليات آن مورد بررسي قرار خواهد گرفت اما از هم اكنون نيز پيشنهادهايي در اين زمينه مطرح است. يكي از پيشنهادات اين است كه نمايندگان در مورد بازپرداخت اين اعتبارات به نحوي تصميم بگيرند كه نيمي از بازپرداخت يك ميليارد دلار بر عهده شهرداري تهران و نيمي ديگر بر عهده دولت باشد، چراكه بر اساس قوانين مالي مترو تهران، دولت و شهرداري در پرداخت ديون مترو به صورت 50 درصد سهيم هستند و اين شراكت ايجاب ميكند كه در بازپرداخت نيز مورد لحاظ قرار گيرد. تا زمان بحث در مورد شيوه بازپرداخت به اندازه كافي زمان هست. فعلا نمايندگان در برابر آزموني قرار دارند و نتيجه آزمون هم با فشار دادن عدد دو يا چهار مشخص ميشود. آزمون اصلي در زمان بررسي طرح برداشت از حساب ذخيره ارزي براي مترو اين است كه مشكلات حمل و نقل، آلودگي و مصرف سوخت شهروندان براي نمايندگان چقدر اولويت دارد و آيا همه مترو را به عنوان به صرفه ترين وسيله حمل و نقل عمومي پذيرفتهاند يا خير؟