رییسجمهور وزیری هماهنگتر میخواست
گفتگو با محمدمهدی زاهدی
هادی کافی - محمد حسین بدری: محمدمهدی زاهدی درسال 1333 در شهر کرمان متولد شد. زمانیکه در سال 1358 در مقطع کارشناسی فارغالتحصیل ریاضی شد، حایز رتبه اول شد. در سال 1365 دوره کارشناسی ارشد ریاضی را در دانشگاه تربیت مدرس سپری کرد و بازهم اول بودن خود را حفظ کرد و در سال 1369 اولین فارغالتحصیل دکترای ریاضی در کشور، از دانشگاه شهید باهنر کرمان شد. او عضویت در هیئت علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان و دانشگاه تربیت مدرس را در کارنامه دارد. زاهدی در بیستوسوم مرداد 1384 از سوی محمود احمدی نژاد برای تصدی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به مجلس معرفی شد و با کسب صدوچهلوچهار موافق، صدویک مخالف و سیوپنج ممتنع، موفق به کسب رأی اعتماد مجلس شد. همین معرفی، آغاز دردسرهای او و مخالفان در مجلس بود و تا پایان وزارتش رسانهها بهویژه روزنامههای جریان اصلاحطلب او را تحت تعقیب قرار دادند. رأی اعتماد به زاهدی که بهصورت ناپلئونی محقق شده بود، مورد اعتراض نمایندگان مجلس قرار گرفت؛ بهطوری که تعدادی از نمایندگان در جلسه علنی ششم شهریور ماه سال 1384 در تذکرات آییننامهای، آرای وزیر علوم را مخدوش دانسته و خواستار بازبینی فیلم رأیگیری برای وی در روز رأی اعتماد شدند. علاوه بر نحوه رأی آوردن او، مرد ریاضی شدن زاهدی نیز در روزهای شهریور 84 حرف و حدیثهای زیادی درست کرده بود. حرف و حدیثهایی که در طول چهار سال فعالیت زاهدی ادامه داشت. زاهدی با همه حاشیهها وزیر شد و دوران فعالیتش نیز حاشیههای بسیاری را بههمراه داشت. محمدمهدی زاهدی وزیر علوم دولت نهم، پس از چهار سال فعالیت پر فراز و نشیب، سه هفته پیش ساختمان وزارت علوم را ترک کرد. حالا دکتر زاهدی به شغل اصلی و تقریبا بیدردسر استادی برگشته و فرصتی پیدا شده تا گفتوگویی مفصل درباره وزارت علوم دولت نهم، وزیرش و حاشیههای او داشته باشیم. شما از طرف چه کسی یا کسانی به آقای احمدینژاد برای وزارت علوم معرفی شدید؟ من نامزد بسیج اساتید برای وزارت علوم بودم. در زمان معرفی به مجلس برای تصدی پست وزارت علوم افرادی در مجلس با شما بهشدت مخالف بودند. آیا ادامه این مخالفتها باعث شد تا در دولت دهم حضور نداشته باشید؟ نه، خوشبختانه خیلی از این عزیزان به این نتیجه رسیدند که آنطور که راجع به من فکر میکردند، درست نبوده. حتی شخصی که از بزرگان مجلس هم بود، یک روز نامهای به من داد و از من خواست که از او بگذرم. نوشته بود که مجلس در حق من جفا کرده و طلب عفو داشت. وزیران، بهویژه کسانی که سابقه تدریس دارند، دوره قبل و بعد از وزارت برایشان آسانتر بوده و با اشتیاق میگویند که من به تدریس برمیگردم. شما هم همین تصمیم را دارید؟ من همیشه معلم بودهام. اوایل انقلاب هم که من فارغالتحصیل شده بودم، فرصتهای زیادی در کارهای اجرایی مانند فرمانداری، کارداری و استانداری بود، اما من کار معلمی را انتخاب کردم. چرا فکر کردید معلمی بهترین است و بر بقیه کارها ترجیح دارد؟ چون به معلمی علاقه داشتم و همیشه فکر میکردم معلم خوبی میتوانم باشم. در دوران انقلاب فرهنگی در آموزش و پرورش فعال بودم و زمانی هم که دانشگاهها باز شد، در دانشگاه معلمی میکردم و حتی در دوران وزارتم هم معلمی را کنار نگذاشتم. معمولا معلمی، چه در آموزش و پرورش و چه در دانشگاه، با شرایط معیشتی سختی همراه است. این موضوع شما و خانوادهتان را اذیت نکرد؟ یقینا وضعیت معیشتی معلمان و بهخصوص کسانی که Phd دارند، نسبت به همترازان خود حتی در ادارات دولتی دیگر متناسب نیست، اما شیرینی و لذت معلمی باعث میشود که وضعیت معیشت خیلی آزاردهنده نباشد، هرچندکه ممکن است بچهها قدری اذیت شوند. بچههای شما چطور؟ بچههای من به این مسئله واقفند هستند که پدرشان یک معلم دانشگاه است، لذا قانع هستند. چند فرزند دارید، چه کار میکنند؟ سه فرزند دارم؛ دو پسر و یک دختر. پسر بزرگ من دانشجوی دکتری مهندسی نرمافزار رایانه است و مشغول نوشتن رساله دکتری خودش است. دخترم سال آخر رشته نرمافزار رایانه را میخواند و پسر کوچکم هم سال اول دبیرستان را پشت سر میگذارد. برای شخص شما حاشیههایی هم از آغاز وزارتتان به وجود آمد. مانند عضویت در انجمن ریاضی ژاپن یا معرفی شما بهعنوان مرد ریاضی سال که توسط برخی رسانهها به تمسخر کشیده شد و حتی متهم به جعل و دروغگویی شدید. اصل ماجرا چه بود؟ متأسفانه برخی آدمهای غیر علمی و سیاستباز گاهی حرفهایی میزنند که باعث تعجب است. من عضو انجمن ریاضی ژاپن و یا انجمنهای دیگری بوده و هستم و برای عضویت در این انجمنها حق عضویت پرداخت میکردم. این عضویت بهخاطر استفاده از مزایای علمی آنهاست و هیچ سود دیگری ندارد. بهعنوان مثال، انجمنهای علمی، نشریات معتبر تخصصی منتشر میکنند و برای اعضای خود میفرستند. یکی از این انجمنها انجمن ریاضی ژاپن است که نشریاتش برای من هم که عضو آن هستم ارسال میشود. من سالهاست که عضو انجمن ریاضی ژاپن هستم و عضویت در این مجامع علمی یک امر عادی است. مدرک نیست که راجع به آن کلی بحث و حاشیهسازی شود. اما در مورد مرد ریاضی سال باید بگویم که مقالات علمی من موجود است. زندگینامه علمی من هم موجود است. سوابق علمی من نشان میدهد من در حوزه تخصصی خودم حرفهایی برای گفتن دارم. مؤسسهای من را به این عنوان معرفی کرده است، ولی اصلا برایم مهم نبود که این عنوان وجود داشته باشد یا نه. به همین دلیل هیچگاه به جستوجوی این نرفتم که ببینم این مؤسسه معتبر است یا خیر. من در کشور زمانیکه دانشیار بودم، استاد نمونه شدهام. میدانید وقتی دانشیار باشید کسب افتخار استاد نمونه آسان نیست. علاوه بر آن، بارها پژوهشگر نمونه در دانشگاه شهید باهنر کرمان و استان کرمان شدهام. دانشجویان فوق لیسانس و دکتری زیادی را فارغالتحصیل کردهام. اصلا نیازی ندارم که وجاهت علمی خود را بهخاطر مسایل فرعی زیر سؤال ببرم. آقای زاهدی! شما از چه زمانی مطلع شدید که بهعنوان وزیر در دولت دهم نیستید؟ شب آخر که قرار بود فردای آن روز، وزرا به مجلس معرفی شوند. یعنی تا شب آخر قرار بود وزیر علوم باقی بمانید؟ بالاخره در لیست نامزدهای وزارت علوم بودم. پس قبل از معرفی وزرا فکر نمیکردید که عضو کابینه نباشید؟ نه، اینطور نیست. من احتمال اینکه وزیر نمانم را میدادم و مشی آقای رییسجمهور این است و بارها گفتهاند که در انتخاب وزرا، دوی ماراتن را دنبال میکنند. وزارت را هم بهدست کسی میدهند که آمادگی بیشتری داشته باشد. یعنی شما مطابق مشی رییسجمهور نبودید؟ این را باید از رییسجمهور سؤال کنید. خوشبختانه وزارت علوم در چهار سال گذشته یکی از پرکارترین وزارتخانههای دولت نهم بود. دستاوردهایی هم که در ابعاد مختلف حاصل شد، حقیقتا بینظیر بود. برنامهای که من به مجلس دادم، صد و پنجاه درصد آن عملیاتی شد. معنی این عدد این است که ما پنجاه درصد بیش از آنچه که پیشبینی کرده بودیم کار کردیم و یادتان نرود فضایی که چهار سال پیش ما وزارت علوم را تحویل گرفتیم، دانشگاههایی بود با فضایی خاص و سیاستزده، اینکه بشود این فضا را تبدیل به محیطی کرد با گفتمان علمی، گفتمان نظام و انقلاب، خیلی کار سختی است و خوشبختانه اینها همه با موفقیت انجام شد. درست است، وزارت علوم نقطه ضعف دولت نهم نیست و از برنامه خود پنجاه درصد هم جلوتر حرکت کرده و اتفاقا این سؤال پیش میآید که نسبت جلوتر از برنامه بودن با عقب ماندن از دوی ماراتنی که میگویید، چیست؟ ببینید در مناظرههای انتخاباتی هم هیچ بحثی که مربوط به کارهای وزارت علوم باشد نبود. شیب رو به بالای منحنیهای آماری هم رشد وزارت علوم در این چهار سال را نشان میدهد و خوشبختانه موفقیتهایی که در این چهار سال در حوزه علم و فناوری به دست آمد و جهش علمی که صورت گرفت با سالهای قبل اصلا قابل مقایسه نیست. از نقطهای که ما وزارت علوم را تحویل گرفتیم تا نقطهای که آن را تحویل دادیم، خیلی فاصله است. بهطور مثال، اگر یادتان باشد یکی از دغدغههای جدی خانوادهها این بود که فرزندانشان وارد آموزش عالی شوند. هزینههای زیادی هم برای کلاسهای کنکور، حتی انتخاب رشته و... میکردند، اما همه اینها فرو ریخت. بهعبارتی سد کنکور شکسته شد و ظرفیت صندلیهای دانشگاهها و مراکز آموزش عالی بیشتر از داوطلبان شد. همه اینها که گفتید، سؤال ما را جدیتر میکند. بهنظر خودتان چرا وزیری که شیب منحنی آمارهایش روبه بالاست، در دولت دهم همراه کابینه نیست؟ قبول کنید که بالاخره رییسجمهور حق دارد وزیرش را انتخاب کند. رییسجمهور باید جواب نظام و انقلاب را بدهد. حتما آقای احمدینژاد فکر و مطالعه کردند و به نتیجه رسیدند که فرد دیگری وزیر علوم شود. آقای رییسجمهور در یک برنامه تلویزیونی که درباره کابینه دولت دهم صحبت میکردند، به نکتهای اشاره کردند و آن این بود که شاید برخی از وزرای دولت نهم از توان بالاتری نسبت به افرادی که معرفی شدهاند بهرهمند، باشند اما ما دولتی میخواهیم که کاملا هماهنگ باشد. همه اینها را کنار هم بگذاریم، آقای رییسجمهور به این نتیجه رسیدند که فرد دیگری وزیر علوم باشد. مشی من هم این است که باید از وزیری که معرفی شده حمایت کنیم، چراکه ما همه اعضای نظام هستیم. ولی شما در هیچ جایگاه دیگری هم در دولت دهم حضور ندارید. از شروع دولت دهم فقط یک هفته گذشته است. اما در همین یک هفته، مدیران بیشتر جایگاهها منسوب شدند. مطمئن باشید اگر من مسئولیت بخواهم، حتما برای من مسئولیت وجود دارد. یعنی اگر شما نخواهید پیشنهادی به شما نمیشود؟ جملهای که من گفتم به این معنی نیست که کسی پیشنهاد نمیکند. پس شما نمیخواهید. نه، میتواند به این معنی باشد که پیشنهادهایی شده و من در حال مطالعه و بررسی آنها هستم. آقای دکتر! پیش از این در موج تغییر وزرا در کابینه نهم، بحث تغییر شما هم مطرح بود. چه پیش آمد که تغییر شما مطرح شد و چه اتفاقی افتاد که سرانجام شما ماندید؟ این حرفها در داخل دولت مطرح نبود. بحث تغییر، بیرون از دولت مطرح شد و حدس و گمانهایی بود که در رسانهها زده میشد. برخی با نگاه به عملکرد شما در این چهار سال و سوابق وزیر جدید علوم این تلقی را میکنند که وزارت علوم سیاسیتر میشود. وزارت علوم و دانشگاههای ما در کنار گفتمان علمی حتما باید نگاه و گفتمان سیاسی داشته باشند، اما اصل باید نگاه علمی باشد. نگاه سیاسی غلبه پیدا نخواهد کرد؟ باید منتظر بمانیم تا ببینیم چه میشود. شما برنامههای وزیر جدید را دیدهاید؟ در مورد خودم سؤال کنید. آقای دکتر زاهدی! در دوره پیش از وزارت شما، فضای ملتهبی وجود داشت اما شرایطی بود که نمیدانم وزیر پیشین احتیاط میکرد یا مسئله دیگری بود. بههرحال، دانشجویان آرمانگرا و به قول آنها تندی بودند که معمولا مورد تهدید قرار نمیگرفتند. مثلا در دانشگاه همدان تشکلی بود که علیه جریان حاکم فعالیت میکرد و اتفاقا مطابق رسم مرسومی که در وزارت علوم بود، هزینههایشان را از خود دانشگاه میگرفتند. اما در دوره اخیر همان دانشجویان همدان و یا دانشجویان جنبش عدالتخواه دانشگاه اصفهان، بهشدت مورد تهدید قرار گرفتند تا جایی که آن تشکلها تعطیل شد. دولت همسو و برخورد با دانشجویان آرمانگرای اصولگرای مذهبی طرفدار آقای احمدینژاد. فکر میکنید این اتفاقها به چه دلیلی افتاد؟ من فکر میکنم این قیاس معالفارق است. شما حتما اطلاع دارید که در همان دانشگاه همدان، در زمان دولت اصلاحات، پرچم جمهوری اسلامی آتش زده شد و یا در حادثه کوی دانشگاه سال هفتادوهشت، مقابله با نظام اتفاق افتاد. چقدر در آن زمان با اینها برخورد شد؟ خیلی از کسانی که در آن دوران مسئولیت داشتند، از حالتی شبه اپوزیسیونی برخوردار بودند. وقتی که من بهعنوان وزیر به وزارت علوم رفتم. اعلام کردم که ملاک ما قانون است. در چارچوب قانون در خدمت همه هستیم، هم منتقدین دولت و هم طرفداران دولت و در این حالت، برخی تشکلها تحت عنوان اینکه آرمانگرا هستند، نمیتوانند به خودشان اجازه بدهند که بیقانونی کنند. در همان دانشگاه صنعتی اصفهان ما شاهد این بودیم که از واژههایی علیه رییس دانشگاه استفاده میشد که این واژهها حرفهای یک دانشجوی مسلمان نبود. برای من قانونگرایی خیلی مهم است و همه باید خودشان را ملزم به اجرای قانون بدانند. حالا با این ملاک آیا شما جایی را سراغ دارید که کار قانونی کرده باشند و خدای نکرده با آن برخورد شده باشد؟ پس چطور تشکل تحکیم طیف علامه که طبق نظر نهادهای رسمی غیرقانونی است، فعال بوده و همچنان فعال است. این چطور با تکیه بر قانونگرایی شما تطبیق میکند؟ اتفاقا همین هم در چارچوب قانون آمده است. ما از همه تشکلهای رسمی دانشجویی خواسته بودیم که در چارچوب قانون بهخصوص اساسنامه خودشان فعالیت کنند و به برخی تشکلها که خارج از اساسنامه خودشان کار میکردند، اخطار داده شد. اما برخی تشکلها بودند که مجوز آنها خارج از چارچوب دانشگاهها و وزارت علوم، براساس ماده ده احزاب از سوی وزارت کشور صادر شده بود؛ هرچند که اعضای آنها را دانشگاهیان تشکیل میدهند. نکته دیگری که وجود دارد این است که یک رییس دانشگاه یا یک مدیر دانشگاهی چقدر اصالت دارد و اگر یک اتفاقی مانند جریان دانشگاه زنجان بیفتد، چقدر باید برای این مدیر هزینه کرد، در حالیکه در آن جریان، پاسخی برای افکار عمومی وجود نداشت و نتیجه نهایی حتی برخورد با آن مدیر متخلف نبود. بهنظر میرسد گاهی در مجموعه آموزش عالی به یک مدیر دانشگاهی آنقدر اصالت داده میشود که از آبروی وزارت علوم که هیچ از آبروی نظام برای این مدیر هزینه میشود. بهعنوان مقدمه باید بگویم کسی که در دانشگاه دولتی بهعنوان رییس دانشگاه انتخاب میشود، پروسه قابلتوجهی را میگذراند. ابتدا بهعنوان سرپرست دانشگاه به او حکم داده میشود و بعد به شورای عالی انقلاب فرهنگی معرفی میشود که این شورا کانالهای ویژهای برای چک کردن شخص پیشنهادی دارد و در جلسه رأیگیری باید گزارشهای مربوط به او ارایه شود تا اعضای شورا شرعا و قانونا برای رأی به وی اقناع شوند. این پروسه انتخاب رؤسای دانشگاههاست، اما راجع به اشخاص همانطور که میدانیم و مقام معظم رهبری هم در خطبههای نماز جمعه فرمودند که جمهوری اسلامی با هیچکس تعارف ندارد. تخلف از هر کسی که سر بزند با او برخورد میشود. در ماجرای دانشگاه زنجان، نه تنها کوچکترین تخلفی از طرف رییس دانشگاه صورت نگرفته بود، بلکه رییس دانشگاه زنجان با یک تدبیر مناسب مسئله را به خوبی دنبال کرده بود. این مسئله را من کاملا در جریان هستم، چرا که من در دوران وزارتم هم برنامهریز بودم، هم سیاستگذار و هم آدم اجرایی. بنابراین من از تمام جزییات ماجرای دانشگاه زنجان مطلع هستم که برخی از آنها را نمیتوان گفت، اما اجمال قضیه این است که این ماجرا توطئه و سناریویی بود که توسط کسانی که با این دولت مخالف بودند طراحی شده بود؛ هرچند که البته هیچ خلاف شرعی توسط آن معاون دانشجویی دانشگاه صورت نگرفته بود، اما خلاف عرفی رخ داده بود و در شأن یک عضو هیئت علمی دانشگاه نبود. به خاطر همین هم ما با او برخورد کردیم و بلافاصله شش ماه حکم تعلیق برای او صادر شد که تمدید شد و با وجود مدارک دادگاه که نشان میداد این دو نفر محرم شرعی بودند، اما به جرم اینکه فضاسازی شده بود محکوم شد. اما آن خانم با اطلاع از یک سناریوی طراحی شده توسط یک تشکل دانشجویی که علیه آقای دکتر احمدینژاد و در حمایت از یک کاندیدای دیگر فعالیت میکردند، جلو آمده بوده که این مدیر متأسفانه در این دام گرفتار شده بود. اما اینکه فکر میکنید محل امنی برای رییس دانشگاه وجود دارد، اینطور نیست. چند تن از رؤسای دانشگاهها که خود من آنها را منصوب کرده بودم وقتی دیدیم کارآیی لازم را ندارند، از آنها خواستیم استعفا بدهند. نه فقط وزارت علوم بلکه کل نظام با هیچکس تعارف ندارد. طبق گفته خودتان شما هم سیاستگذار بودید هم برنامهریز و هم مجری و در جای دیگری نیز در اعتراض به موج تغییر رؤسای دانشگاهها گفته بودید که برای رسیدن به اهداف، نیازمند این تغییرات هستیم. حالا پس از این چهار سال به اهداف خود رسیدهاید؟ اگر هنوز نرسیدهاید، چه تحول دیگری در وزارت علوم نیاز است؟ خیلی از مسایل وزارت علوم مسایل بین دستگاهی است و اگر بین دستگاههای مختلف در فکر و عمل یکپارچگی نباشد، موفقیت حاصل نمیشود. هرچند که ما در دولت نهم توانستیم به کمک آقای احمدینژاد بسیاری از مشکلات را پشت سر بگذاریم، اما باز مشکلاتی وجود دارد؛ نظیر اختصاص یک درصد بودجه دستگاهها به پژوهش که اتفاق نیفتاد و وزارت علوم نمیتواند کاری کند و یا ارتباط بین صنعت و دانشگاه. البته ما توانستیم سال گذشته 500 میلیارد تومان با بخش صنعت قرارداد ببندیم و این عدد در حالی است که مجموع قراردادهای قبل از سال هشتادوچهار 75 میلیارد بوده. ممکن است 500 میلیارد عدد بالایی باشد، اما توان دانشگاههای ما خیلی بیشتر از اینهاست. مشکلات بین دستگاهی مانع از آن میشد که ما به آن هدف جدی که داشتیم برسیم، اما کارهایی که به خودمان مربوط میشد، خوشبختانه بهخوبی پیش رفت. آقای احمدینژاد چقدر مستقیما در امورمربوط به وزارت علوم دخالت میکردند؟ ایشان زیاد وارد مسایل وزارت نمیشدند. آیا پیش آمده بود که بر سر موضوعی اختلافنظر داشته باشید؟ طبیعی است. گاهی ایشان راجع به موضوعات و مسایل خاص نظراتی داشتند و من برای ایشان توضیح میدادم که فلان کار به این دلایل اینطور بهتر است و یا ایشان من را قانع میکردند. نتیجه ؟ غالبا ایشان میپذیرفتند. در این چهار سال، بهعنوان وزیر علوم دیدار خصوصی با رهبر معظم انقلاب داشتید؟ در یک دیدار نسبتا طولانی خدمت ایشان رسیدم و ایشان نقطه نظراتشان را درباره وزارت علوم فرمودند و من سعی کردم تمام نقطهنظرات حضرت آقا را عملیاتی کنم. محورهای اصلی نقطه نظرات رهبر معظم انقلاب درباره وزارت علوم چه بود؟ جدیترین بحثی که مد نظر ایشان بود، حاکم شدن گفتمان علمی است که تا سال هشتادوچهار خیلی ضعیف شده بود. یکی دیگر از محورها کرسیهای آزاداندیشی بود که شورای عالی انقلاب فرهنگی مأمور آن شد، اما ما همکاری تنگاتنگی داشتیم. حوزه علوم انسانی بومی و اسلامی دغدغه جدی ایشان بود که اگرچه همه آن عملیاتی نشد، اما تمام زیرساختهای آن فراهم شده که عملیاتی شدن آن زمان بیشتری میخواهد. و دغدغههای دیگری که ایشان در آن جلسه فرمودند. ایشان چند بار فرموده بودند کهISI را ملاک اصلی پیشرفت علمی کشور قرار ندهیم. این حرف با بدنه وزارت علوم چقدر اختلاف دارد؟ خوشبختانه ما همین دغدغه ایشان را تا حدودی عملیاتی کردیم و پايگاه استنادي علوم جهان اسلام (ISC) را راهاندازی کردیم و مقام معظم رهبری هم خیلی خوشحال شدند. این از افتخارات حقیر است که امیدوارم در آخرت به درد من بخورد. با توجه به اینکه شما معلم ریاضی هستید، چه نمرهای را به کابینه نهم و چه نمرهای را به کابینه دهم میدهید؟ هنوز زود است که قضاوت کنیم. باید منتظر عملکرد باشیم. بهنظر من، کابینه نهم کابینه خیلی خوبی بود. کابینهای بود که بالاخره اختلافنظر هم در آن وجود داشت. وزرا بدون تعارف حرفهای خودشان را میزدند و نتیجه این میشد که مصوبات پخته بود. ما باید منتظر باشیم و ببینیم که عملکرد دولت دهم چگونه خواهد بود. من هم آرزو میکنم دولت دهم خیلی موفقتر از دولت نهم شود. به ترکیب موجود در دولت دهم چقدر امیدوارید؟ اصولا من آدم امیدواری هستم. منبع: پنجره