شطرنج سريع ايران وآمريكا
آمريكا ميتواند بهجاي اينکه منطقه بحران جديدي را در ايران باز کند از ظرفيتهاي اين کشور که در هر سه منطقه بحراني داراي نفوذ قابل توجه است بهره بگيرد. کما اينکه در گذشته نيز ايران با آمريكا همکاري محدود و غيررسمي براي حل مشکلات عراق و افغانستان داشت.
تهرانامروز: تحولات در موضوع هستهاي ايران و نيز روابط تهران- واشنگتن با سرعتي باور نکردني در حال وقوع است. ايران در نشست ژنو انعطاف زيادي به خرج ميدهد و حتي از اعلام آمادگي خود براي انتقال بخشي از غني سازي به خاک روسيه سخن به ميان ميآورد. براي اولين بار بين مقامات ارشد ايران و آمريكا تماس مستقيم صورت ميگيرد و سعيد جليلي دبير شورايعالي امنيت ملي با برنز معاون وزارت خارجه آمريكا 45 دقيقه مذاکره اختصاصي انجام ميدهد. در همين زمان منوچهر متکي وزير خارجه به واشنگتن سفر ميکند و در شوراي روابط خارجي آمريكا شرکت ميکند. و در همين اثنا هم محمود احمدينژاد، رئيسجمهوري ايران از اشتياق خود براي تشکيل نشست سران ايران با گروه 1 + 5 سخن ميگويد و از آن سو سران غرب از جمله اوباما از نشست ژنو ابراز رضايت ميکنند و اين در حالي است که اعلام خبر غيرمنتظره تاسيس دومين مرکز غني سازي اورانيوم در نزديکي قم با واکنش نهچندان تند غرب مواجه ميشود و آنان با فرستادن محمد البرادعي به تهران از مقامات ايران تضمين ميگيرند که اجازه بازرسي از اين تاسيسات را دريافت کنند و ايران هم بلافاصله سوم آبانماه را بهعنوان تاريخ اجازه بازرسي کارشناسان آژانس از تاسيسات هستهاي قم تعيين ميکند. تمام اين تحولات تنها ظرف کمتر از دوهفته رخ داده و سرعت تحولات در روابط ايران با آژانس انرژي اتمي، غرب و بهويژه آمريكا به قدري بالا بوده است که تعجب همگان را برانگيخته و در عين حال همين کارشناسان از تحليل به موقع و فوري اين تحولات تا حدود زيادي جا ماندهاند اما همگان در يک نکته به اجماع رسيدهاند: آيا تحولي عميق و غير منتظره در روابط تهران- واشنگتن رخ داده است؟ ظاهرا شواهد همين مساله را نشان ميدهد و دو کشور پس از 30سال درصدد استقبال از روابط دوستانه بر آمدهاند. البته برخي کارشناسان و مقامات غربي و حتي روسها با احتياط با اين موضوع يعني حل مساله هستهاي ايران و از سرگيري روابط ديپلماتيک بين تهران- و اشنگتن برخورد کردهاند و گفتهاند نبايد عجله کرد و منتظر نتايج و پايبندي عملي اعضا به توافقات نشست ژنو و حوادث بعدي آن بود. هيلاري کلينتون، وزير خارجه آمريكا از تعهد عملي ايران به توافق ژنو بهعنوان شرط موفقيتهاي بعدي سخن به ميان آورده و سرگئي لاوروف، وزير خارجه روسيه هم خوش بيني صددرصد به نشست ژنو و اينکه پرونده مهم هستهاي ايران تنها با يک گفت و گو حل شود را منطقي ندانسته است. سران انگليس، فرانسه و آلمان هم مواضع کم و بيش مشابهي اتخاذ کردهاند و گفتهاند در انتظار پايبندي ايران به توافق ژنو مينشينند. البته ايران هم موضع مشابهي اتخاذ کرده و گفته که نميشود تنها در انتظار ماند تا ايران در عمل تعهداتش را اجرا کند اما در همان حال از حقوقي که ايران بر اساس پروتکلهاي آژانس هستهاي برخوردار است، بهرهاي نبرد. با اين وجود ميتوان گفت نفس تحولات ماهوي در روابط ايران با غرب بهويژه آمريكا قابل انکار نيست. شايد يکي از دلايل برخوردهاي احتياط آميز با تحولات جديد هم به دليل روابط تيره تهران- واشنگتن در 30سال گذشته و ناکام ماندن تلاشها براي شکستن قفل بسته روابط بين دو کشور باشد که با اضافه شدن پرونده هستهاي به اين مساله، روابط دو کشور پيچيده تر هم شد. اين روابط طي چند سال گذشته متلاطم تر هم شد. اما با رسيدن باراک اوباما به رياستجمهوري آمريكا و ابراز تمايل او براي گفت و گوي مستقيم با مقامات ايران و نيز ارسال چند نامه از سوي وي به مقامات ارشد ايران زمينه تحول بزرگ در روابط دو کشور شد که نتايج اين تحول هم در نشست ژنو و نيز ابراز تمايل احمدينژاد براي ديدار با سران 5+1 بهخصوص آمريكا ديده شد. شايد بتوان انعطاف هستهاي ايران را هم بازتاب ديگري از همين تحولات دانست. برخي تمايل دارند از گرفتاريهايي که آمريكا در منطقه خاورميانه يعني در عراق، افغانستان و اسرائيل دارد بهعنوان دليل آمريكا براي برقراري رابطه با ايران ياد کنند. آمريكا ميتواند بهجاي اينکه منطقه بحران جديدي را در ايران باز کند از ظرفيتهاي اين کشور که در هر سه منطقه بحراني داراي نفوذ قابل توجه است بهره بگيرد. کما اينکه در گذشته نيز ايران با آمريكا همکاري محدود و غيررسمي براي حل مشکلات عراق و افغانستان داشت، هر چند معتقد است که آمريكا قدر همکاري ايران را ندانست. البته در مقابل ايران نيز براي ايجاد تغيير در روابط خود با غرب بهويژه آمريكا از انگيزههاي کافي برخوردار است گو اينکه ايران با تحريمهاي اقتصادياي مواجه است که تا حدود زيادي بر وضعيت اقتصادي و سرمايهگذاري خارجي ايران تاثير ميگذارد درچنين اوضاع و احوالي بهترين راهکار براي ايران اين است که مشکلات سياست خارجي خود از جمله پرونده هستهاي و رابطه با آمريكا را حل کند تا در حل چنين مشکلاتي با فراغ خاطر بيشتري به مسائل داخلياش بپردازد. ايران با جمعيت جوان با گرفتاريهاي اقتصادي نظير تورم و بيکاري مواجه که هر کدام از اين مشکلات ميتواند نطفه بحرانهاي بزرگي را ببندد. از آنسو آمريكا هم به خاطر بحران جهاني اقتصاد چارهاي جز آرام کردن منطقه بحراني خاورميانه ندارد و يکي از راههاي حل بحران هم به هماهنگي تمام کشورهاي منطقه از جمله ايران ارتباط دارد. به نظر ميرسد ايران و آمريكا پس از 30 سال بهنقطهاي رسيدهاند که ناچار از تفاهم و توافق هستند. شايد بتوان سرعت بيش از حد در تعديل روابط دو کشور را ناشي از همين شرايط سختي دانست که هردوکشور با آن دست به گريبانند. اين همان نقطهاي است که پيشتر برخي کارشناسان از آن بهعنوان فرصت بزرگ براي حل روابط غيردوستانه ايران و آمريكا ياد کردهاند فرصتي که اگر از آن خوب بهرهبرداري نشود شايد به يک تهديد بزرگ تبديل شود. اکنون ميتوان گفت تحول بزر گ با نتايج نامعلوم در روابط تهران- واشنگتن در حال تحقق است. اين تحول به هر نتيجهاي که منجر شود، يک چيز مسلم است و آن اينکه ديگر شاهد تداوم وضعيت فعلي در روابط ايران و آمريكا نخواهيم بود.