رابطه ایران و آمریکا؛ از اشتیاق دولت تا موضع رسمی نظام
ابراهیم بهشتی
در جریان مذاکرات 5+1 با ایران در ژنو، موضوع گفتگوی سعید جلیلی سرپرست تیم مذاکره کننده هسته ای ایران با ویلیام برنز نماینده آمریکا، بازتاب گسترده ای در رسانه ها یافت. گذشته از تحلیل ها مختلفی که حول این دیدار صورت گرفت، جلیلی بلافاصله دیدار 45 دقیقه ای با نماینده آمریکا را تکذیب کرد و آن را یک دیدار ساده و معمولی که به هنگام صرف ناهار صورت گرفته، دانست. اما حال نماینده آمریکا جزئیاتی از این دیدار تکذیب شده را رسانه ای کرده و بر خلاف آقای جلیلی، مدعی شده، در مذاکرات 45 دقيقهاي خود با نماينده ارشد کشورمان در ويلاي «بندت» در نزديکي شهر ژنو، درباره رعايت حقوق بشر در جمهوري اسلامي ايران سخن گفته است. او همچنين گفته است که در مورد چند زنداني آمريکايي که شامل خبرنگاران آمريکايي هم ميشود، با سعيد جليلي مذاکره کرده و علاوه بر موضوعات هستهاي در زمينههاي گوناگون ديگر نيز گفتوگو و تبادل نظر کردهاست. این در حالی است که، منابع آمريکايي ادعا کردهاند در مذاکرات جليلي و ويليام برنز، توافقات ديگري به جز موارد هستهاي بين دو طرف به عمل آمده است که هنوز از محتويات آن اطلاعي در دست نيست. دیدار جلیلی با نماینده آمریکا، از جمله سلسله اقداماتی است که طی چند ماه گذشته از طرف احمدی نژاد در دولت نهم و دهم انجام شده و برخی رسانه ها و کارشناسان، از آن به عنوان« چراغ سبز» به آمریکا تعبیر کرده اند. حضور نسبتا متفاوت هیات ایرانی در مجمع عمومی سازمان ملل و بخصوص تغییر لحن دکتر احمدی نژاد در مواجه با رسانه های خارجی و البته مهمتر از همه، ترک نکردن محل سخنرانی به هنگام سخنرانی همتای آمریکایی خود، در کنار اظهار تمایل و آمادگی احمدی نژاد برای دیدار و گفتگو یا مناظره با باراک اوباما، نیز از نمونه های دیگری است که گمانه اشتیاق دولت احمدی نژاد برای برقراری ارتباط با آمریکا را تقویت می کرد. در آخرین نمونه از این قبیل اظهارات مشتاقانه، اعلام آمادگی ایران برای خرید سوخت هسته ای از ایالات متحده آمریکاست که دکتر احمدی نژاد هفته گذشته در حاشیه جلسه هیات دولت به آن اشاره کرد. بدین ترتیب به نظر می رسد اشتیاق دولت اصول گرای احمدی نژاد برای برقراری ارتباط با آمریکا، موضوعی نیست که قابل انکار باشد. اما در این میان بحثی که همواره در برابر موضوع ارتباط دو طرف وجود داشته، به میان می آید. «برقراری ارتباط با چه کیفیتی و در چه شرایطی؟» آیا رفتار مسئولان کاخ سفید در مقابل جمهوری اسلامی تغییر یافته و باراک اوباما، شعار تغییر خواهی خود را محقق ساخته است؟ قبل از پاسخ به این سوال از زبان یک مسئول عالی رتبه نظام، یادآوری این نکته نیز ضروری است؛ موضوع ارتباط با آمریکا، از آن قبیل تصمیم هایی است که دولت و دستگاه دیپلماسی، به تنهایی اختیار اتخاذ آن را ندارند و نظر رهبر معظم انقلاب در این خصوص تعیین کننده است. این مهم، پس از گذشت چندین سال آنقدر بدیهی هست که حتی رئیس جمهور آمریکا هم می داند نامه خود را به رهبر انقلاب و نه رئیس جمهور بفرستد. آنچه مشخص است اینکه رهبر معظم انقلاب اخیرا فرمایشاتی که دال بر تغییر سیاست ایران در قبال آمریکا باشد، نداشته اند. این بدان معنی است که سیاست واشنگتن هم در قبال تهران تغییر محسوسی نیافته است. لذا طبیعی است که همان فرمایشات سابق رهبر انقلاب یا شرط های ایران برای هر گونه گفتگو و ارتباط با آمریکا را به عنوان موضع نظام قلمداد شود. در چنین شرایطی که دولت خود را مشتاق به ارتباط و گفتگو نشان می دهد، علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، تصریح کرده که سیاست آمریکا درمقابل ایران تغییر نکرده و ضرورت مرزبندی تهران با واشنگتن در حال حاضر بیشتر از گذشته است! رئیس قوه مقننه تاکید کرده:« اين ساده انديشي است که ما تصور کنيم استراتژي آمريکا تغيير يافته، بلکه اين تغيير(ادعاهای اوباما) بخشي از تئوري قدرت نرم آمريکا است. اين ساده انديشي است که ما تصور کنيم مرزبندي ما با آمريکا تغيير يافته است. آمريکا از اول با ما دشمن بوده و ضرورت اين مرزبندي در حال حاضر بيشتر است.» سخنان لاریجانی به عنوان رئیس قوه مقننه در حقیقت نقطه مقابل اشتیاق قوه مجریه برای برقراری ارتباط با آمریکاست. حال فارغ از هر گونه قضاوت سیاسی و جانبدارانه، این سوال پیش می آید که موضع دولت، به موضع کلی نظام در خصوص آمریکا نزدیک تر است یا نظر مجلس؟ با نگاهی واقع بینانه و بدور از قضاوت سیاسی"، به نظر می رسد سخنان لاریجانی سنخیت بیشتری با مواضع رسمی نظام داشته باشد تا اظهارات و اقدامات احمدی نژاد. بر اساس اعلام منابع رسمی داخلی، آمریکا استراتژی خود در قبال ایران را تغییر نداده بلکه تغییر تاکتیک داده و به جای چنگ سخت، «جنگ نرم» را در پیش گرفته است. اصطلاح جنگ نرم در طول دو سه ماه گذشته به مراتب از زبان مسئولان قضایی، امنیتی و سیاسی کشور شنیده شده و هم اکنون هم تعدادی از فعالان سیاسی به اتهام تلاش برای انقلاب رنگین در بازداشت به سر می برند که از نهادها و سازمان های آمریکایی به عنوان طراح آن یاد می شود. بدین ترتیب سیاست آمریکا در قبال ایران تغییر محسوسی نکرده و در قبال چراغ سبزهای دولت ایران، تنها به بیان ادعاهایی بسنده کرده و در عمل همچنان چراغ قرمز را روشن نگه داشته است. خروج باراک اوباما از محل سخنرانی احمدی نژاد در مجمع عمومی سازمان ملل، به رغم اینکه رئیس جمهور ایران سخنان اوباما را شنید، از جمله رفتارهای متناقض آمریکا است. بنابر این بدون هر گونه قضاوتی درباره درستی یا نادرستی سیاست های دولت دهم درخصوص رابطه با آمریکا، بر اساس مواضع رسمی نهادهای امنیتی و قضایی، به نظر نمی رسد مواضع آمریکا در قبال ایران تغییر کرده باشد.