محمد خاتمی: نقاد برانداز نيست
« همه مطالبي که در اين جلسه بيان شد مطالبي خوب؛ پخته و مبتني بر تحليل درست بود، همچنانکه از محيط دانشگاهي انتظار ميرود همه بحثها به نحوي ناظر بر اين بود که چگونه ميشود از اين وضعيت بيرون رفت و وضعيت بهتري داشت.»
ایسنا: رييس موسسه بينالمللي گفتوگوي فرهنگها و تمدنها گفت:« بايد به خاطر داشت کسي که نقد ميکند برانداز نيست، بلكه دلسوز انقلاب و جامعه است.» حجت الاسلام سيدمحمد خاتمي در ديدار و گفتوگو با جمعي از اعضاي هيات علمي دانشگاه علموصنعت ايران با اشاره به مباحث مطرح شده از سوي استادان در ابتداي اين نشست؛ اظهار كرد: « همه مطالبي که در اين جلسه بيان شد مطالبي خوب؛ پخته و مبتني بر تحليل درست بود، همچنانکه از محيط دانشگاهي انتظار ميرود همه بحثها به نحوي ناظر بر اين بود که چگونه ميشود از اين وضعيت بيرون رفت و وضعيت بهتري داشت.» وي با بيان اينکه «خوشبختانه جامعه دانشگاهي ما هم درد را ميشناسد و هم تلاش ميکند راهحلي را براي رفع درد ارائه دهد» ادامه داد:« يکي از مشکلاتي که در جامعه ما وجود دارد، عدم درک جايگاه دانشگاه و دانشگاهيان و عدم بهرهگيري از آنهاست. علل پيش آمدن اين وضع محدوديتهاست و متاسفانه زياني که از اين ناحيه، مملکت دچار آن ميشود زيان غيرقابل جبراني است.» وي درباره تواناييهاي دانشگاه در بهبود وضع کشور و پيشبرد همهجانبه گفت:« از اين ظرفيت دانشگاه کمتر استفاده شده است، البته در يکي دو مورد عکس اين اتفاق افتاد؛ يکي در تدوين برنامه چهارم توسعه اقتصادي و اجتماعي کشور که مرحوم دکتر عظيمي محور کار قرار گرفت. در جريان تدوين اين برنامه هزاران ساعت نفر از نيروهاي مختلف دانشگاهي از دانشگاههاي مختلف بحث و صحبت کردند، به طوريکه تقريبا کمتر نظر علمي و دانشگاهي بود که در حد امکان شنيده نشده باشد و براساس آن برنامه چهارم تدوين شد که به نظر من علميترين و واقع بينترين برنامهاي بود که تنظيم شد ولي در عمل متاسفانه بر خلاف آنچه بايد انجام شود، انجام گرفت.» رييس بنياد باران مورد ديگر توجه و تکيه بر ظرفيت دانشگاه را در جريان تدوين برنامه چشمانداز بيستساله عنوان کرد و گفت: « در اين برنامه که در دولت اول اصلاحات مورد بحث قرار گرفت از نيروهاي مختلف کارشناسي از دانشگاههاي مختلف استفاده شد و سرانجام نيز با بحث درمجمع تشخيص مصلحت با نظر رهبري تدوين، نهايي و ابلاغ شد.» وي با تاکيد بر ضرورت استقلال دانشگاه يادآور شد:« در دولت اصلاحات هموغم دولت بر اين بود که دانشگاه روي پاي خود بايستد و مورد احترام باشد و تلاش کنيم نيروهاي خارج از دانشگاه اجازه و توان دخالت و اعمال نظر به هر صورت را نداشته باشند. اختيارات هياتهاي امنا در اداره دانشگاهها و انتخابي شدن مديريتهاي دانشگاهي از جمله ضرورتهاي مشارکت دانشگاهيان در تصميمسازي هاي کشور است که دولت در دوران اصلاحات توانست تنها گامهاي اوليه در آن مسير بردارد.» وي استقلال دانشگاه و رعايت حقوق و حرمت دانشگاهيان و دانشجويان را در هر شرايطي ضروري و لطمه مداخلههاي سياسي و امنيتي را مخل ايفاي نقش هاي واقعي دانشگاه دانست. خاتمي انتظارات جامعه را از دانشگاه و دانشگاهيان در تامين سه هدف خلاصه کرد و گفت:« دراولين هدف علماندوزي و پژوهش است که بدون دستيابي به آن هيچ گامي را نميتوان برداشت و حتي حيات اجتماعي، تاريخي، سياسي و مدني با مشکلات مختلف مواجه و بلکه نابود خواهد شد. دومين هدف کارآمدي بدين معنا که افراد چگونه ميتوانند علم را به کار گيرند و کشور و جامعه را با اين علم اداره کنند؛ کارآمدي فقط تربيت نيروي علمي و انساني کارآمد نيست، بلکه اين است که دانشگاه عالم به مديران ما کمک کند که کارآمد شوند، يعني راه مديريت علمي و منطقي را به آنها بياموزند و اگرتصميمسازان ما عالمان ما باشند آنوقت مديريت کارآمدي در کشور داريم و تصميمگيران نيز درست عمل ميکنند.» وي تصريح کرد: « هدف سوم روشنفکري است و روشنفکر يعني کسي که از خود بيرون آمده و به سرنوشت جامعه ميانديشد و اهل نقد و نظر است وعظمت، پيشرفت، آزادي و اعتلاي جامعه خود را ميخواهد. روشنفکر کارآمد بايد دو خصوصيت داشته باشد که دانشگاههاي ما بايد و ميتوانند در اين زمينه کار کنند، يکي اينکه چون وجود انسان تاريخي است کسي روشنفکر خواهد شد و ميتواند در جامعه اثر مثبت بگذارد که با سنت آشنا و مانوس باشد. در کشور ما اسلام به طور خاص در شکلدهي اين سنت و ساختن هويت تاريخي و فرهنگي جامعه ما موثر است و وقتي ميگوييم اسلام، اسلامي را ميگوييم که غير مسلمان هم در آن امکان رشد پيدا بکند.» وي خصوصيت ديگر روشنفکر را « آشنا بودن به اقتضائات زمان» عنوان کرد و گفت:« کسي که زمان خودش را نميشناسد، تاثير و تاثرعوامل، خواستها و توقعات تاريخي جامعه را نميشناسد و در زمان خودش نيست، نميتواند زبان مناسب براي جامعه خود پيدا کند و جامعه هم حرف او را نميشنود و راه حلهايي که ارائه ميدهد به جاي انديشه بر توهم استوار است.» رييس موسسه بينالمللي گفتگوي فرهنگها و تمدنها تصريح کرد:« روشنفکر کسي است که با سنت و اقتضائات زمان خود آشنا باشد و بداند او در اين زمان دارد زندگي ميکند و چگونه ميتواند از سنت که پايه اجتماعي اوست بهرهبرداري و حتي نوآوري کند تا بتواند گذشتهاش براي آيندهاش معنا داشته باشد و پيش برود.» وي تاکيد کرد: « روشنفکر کسي است که از امکانات عظيم موجود، بتواند استفاده کند و براي ملت سربلندي،استقلال و عظمت بيافريند تا همه احساس حرمت بکنند. روشنفکر کسي است که توقع زمانش را بشناسد و من بارها گفتهام زمانه ما زماني است که در آن ديگر هيچ انساني در وجدان خودش هيچ نوع حکومت استبدادي و ديکتاتوري را بر نميتابد و رد ميکند. از جمله دلايل آن هم همين است که امروز ديکتاتورهاي زمان نيز ادعاي مردميبودن ميکنند؛ اينها مساله زمان ماست و متعلق به شرق و غرب نيست و انتقاد و بيان آزاد عقايد و انديشهها امروز ديگر به عنوان يک حق شناخته شده است.» وي با تاکيد بر نقش دانشگاهيان در اين زمينه گفت:« متاسفانه ما گرفتار بحران تفکر هستيم که بايد با استمداد از سنت و روح زمانه بتوانيم اين بحران را حل کنيم و به يک جمعبندي درستي برسيم و دانشگاهها و محافل علمي ميتوانند در اين زمينه نقش بسزايي داشته باشند.» به گزارش ايسنا به نقل از روابط عمومي دفتر سيدمحمد خاتمي، وي لازمه تحقق اين نقش را وجود امنيت اجتماعي و احساس رضايت همه افراد جامعه و نخبگان به خصوص جامعه دانشگاهي دانست و گفت: « رضايت مبناي رشد اجتماعي و نقد به تعبير اميرالمومنين علي(ع) وظيفه جامعه و حق واليان است پس ايجاد محدوديت در مسير نقد قدرت موجب کاهش رضايت عمومي و محروم کردن جامعه و حکومت از يک حق اساسي است.» رييس بنياد باران در اينباره اظهار كرد:« نظام اسلامي چنانکه در منابع ديني و تاريخي ما آمده است و در انقلاب و انديشه حضرت امام نيز ريشه دارد، نظامي است انساني و اخلاقي که بايد همه شهروندان را در بر بگيرد و محدود به سليقهها، افراد و گروههاي خاص نشود و جلب رضايت نخبگان و آحاد جامعه را مد نظر داشته باشد.» او خشونت را مضر به حال جامعه، دين و نظام دانست و گفت:« خشونت تندروي و نارضايتي در جامعه به دنبال ميآورد و اگر در جامعه نارضايتي و بياعتمادي بود و روزبه روز گسترش پيدا کرد، اولين ضربه به اسلام و نظامي که نام اسلام را دارد ميخورد. اگر خداي نکرده رفتارها و برنامهها طوري باشد که در ذهن جامعه القاء شود که خشونت و ارعاب و تهديد رسميت دارد و دشمنان هم از اين زمينه استفاده کنند بيش از همه خود نظام زيان ميبيند.» وي اظهار كرد:« امروزسوال اين است که به خصوص در جريان حوادث اخير، رضايت جامعه و به خصوص نخبگان آن افزايش پيدا کرده است؟ اگر نکرده است بايد فهميد که مشکل وجود دارد و عاملان اين وضع تضعيفکنندگان نظام در اينجا کساني هستند که سبب نارضايتي بيشتر در جامعه شدهاند.» خاتمي تصريح کرد:« اين جامعه متعلق به ماست،اما چرا اينقدر فضا تنگ شده است؟ چرا اينقدر نيروهاي ارزندهاي که انتقاد يا حرف دارند؛ نه تنها حذف ميشوند، بلکه مورد هرگونه اهانت و فشاري قرار ميگيرند؟ وقتي به دانشجو، استاد،عالم، هنرمند، نيروهاي اهل فکر و سابقهدار و جبهه رفته و نيروهايي که ميگويند قانون اساسي را قبول داريم البته انتقاد هم داريم، هرگونه ناسزا و نسبتي به آنها ميدهند، متاسفانه شعارهايي در جامعه مطرح ميشود که هيچ کدام از ما نميپسنديم، نظام تضعيف ميشود و ايران چه در عرصه داخلي و چه در عرصه خارجي آسيب ميبيند.» وي گفت:« اينها به اين دليل است که به مردم احترام نميشود، اعتراض و انتقاد براندازي به حساب ميآيد، رسانههاي رسمي ما هرچه توانستند ناسزا و دروغ به افرادي ميگويند که مورد توجه مردم هستند و همه اينها به نظام لطمه ميزند.» وي براي حل اين مسائل گفت:« همه بايد به قانون اساسي بازگرديم و در چارچوب قانون اساسي و معيارهاي اسلامي حرکت کنيم؛ بايد پذيرفت که نميتوان به صورت پادگاني جامعه و دانشگاه را اداره کرد؛ اين نحوه مديريت به زيان مادي و معنوي و حيثيتي جمهوري اسلامي است.» رييسجمهور سابق کشورمان افزود:« انتظار اين بود که کمکم فضا غيرامنيتي شود، نه اينکه انتقاد و نقد کردن اينهمه هزينه براي جامعه داشته باشد، بايد به خاطر داشت کسي که نقد ميکند برانداز نيست بلکه دلسوز انقلاب و جامعه است. اما آيا امروز انتقاد منطقي هزينه ندارد؟ آيا منتقد متهم به انواع اتهاماتي که شايسته بدترين دشمنان کشور و ملت است، نميشود؟ اگر جواب اين سوالات مثبت است؛ اينها نشاندهنده انحرافي است که بايد اصلاح شود و به راه درست بازگردد.» وي تصريح کرد: « مبناي حرکت قانون اساسي است؛ ما ايران سربلند را ميخواهيم، ما ميخواهيم مردم حکومت را از خود بدانند و حکومت مردم را از خود بداند و همچنين انتقاد از خود را نعمت بداند، همانگونهاي که امام راحل فرمود انتقاد، بلکه تخطئه يک هديه الهي است.»