درگیریهای یمن و رقابت ریزقدرتها
مهدی مطهرنیا
یکی از مهمترین عوامل موثر در وضعیت نظام کنونی بینالملل، رقابتهای شدید "ریز قدرت"های نظام بین الملل در ابعاد مهم منطقهای است. در مناطق جغرافیایی استراتژیک، قدرتهایی در رقابت با یکدیگر قرار میگیرند که گرچه در مقام مقایسه با قدرتهای بزرگ جهانی در ساحت عینی و مادی مانند قدرت نظامی، سیاسی و اقتصادی در ردههای پایینتری قرار میگیرند و در مقام قیاس با قدرتهاي بزرگ از وزن چندانی برخوردار نیستند، اما در تأثیرگذاری، به دلیل موقعیت جغرافیایی سیاسی خود، میتوانند به عنوان مؤلفههای تأثیرگذار در نظام بینالملل وارد عمل شوند. کشورها از یک سو در سطح منطقهای در چارچوب منافع تعریف شده خود در حال رقابت هستند و از سوی دیگر به سبب تأثیرگذاری مضاعف جایگاه منطقهای بر معادلات جهانی، وارد عمل میشوند. بسیاری از درگیریهای منطقهای تحت نفوذ سه لایه مؤثر شکل و محتوا میگیرند(دروني، منطقه اي يا بروني و مياني). لایه درونی به منازعات قومی مذهبی با ریشههای تاریخی تعامل گروههای منازع با یکدیگر بر می گردد. در لایه منطقهای تأثیرات فرامنطقهای در پیوند با منافع قدرتهای فرامنطقهای تشدید میشود که یمن هم از این معنا مستثنا نیست. لایه میانی، رقابت شدید قدرتهای منطقهای با هم است که حد فاصل لایه درونی و برونی و تاحدودی تشدید کننده آن نیز است. عوامل شکلگیری درگیریها در یمن قدرتهای منطقهای است که برای قدرتهای برون از منطقه از جایگاه تعریفشدهای برخوردارند. بنابراین به طور کلی میتوان گفت که ریشه منازعات یمن را باید در دو لایه ابتدایی جستجو کرد. قدرتهای منطقهای با ورود به این منازعات آن هم به صورت آشکار، سطح تعارضات میان قدرتهای منطقهای را در یک منازعه تعریف شده در یک واحد ملی افزایش میبخشند و به نوعی در سطح کشور هدف (مانند یمن) سبب پیامدهای متفاوتی میشوند. در اين صورت درگیری میان قدرتهای منطقهای بر سر منافع تعریف شده در کشور هدف (مثلا يمن) افزایش مییابد. ورود عربستان به صورت آشکار به منازعات یمن، نه تنها سبب حل بحران نخواهد شد بلکه در لایههای زیرین تحرکهای اجتماعی و مذهبی یمن عمق بیشتری خواهد داشت و این امر نه امروز، ولی در روزگاری دیگر به شدت بروز خواهد کرد. دخالت آشكار نظامي عربستان سطح اصطكاك اين كشور با کشورهایی چون ایران که رسماً حمایت معنوی خود را از شیعیان یمن بدون دخالت در امور داخلی آنها مورد توجه قرار میدهد، افزایش خواهد داد. ایران در قضیه یمن باید به مواضع برخواسته از گفتمان حاکم بر سیاست خارجی خود و با تأکید بر منافع ملی و نیز با رعايت مسائل دینی امت اسلامی وارد عمل شود؛ به طور كلي بايد گفت ایران باید ادبیاتی مدبرانه، رفتاری هوشمندانه و اقداماتی هوشیارانه به عمل آورد. سازمان ملل هم باید در چارچوب مأموریتها و وظایف خود، در مسیر حفظ امنیت ملی یمن گام بردارد و اقدامات شایستهای در چارچوب حفظ تمامیت ارزی آنها داشته باشد. سازمان ملل متحد باید برمبنای بند 2 ماده 7 منشور سازمان که حاکمیت دولتها بر مرزهای ملی خود را مورد اشاره قرار داده است، حرکت کند.