همنوایی پکن و مسکو با غرب و دستگاه دیپلماسی ما
ابراهیم بهشتی
شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی بعد از 4 سال، یک بار دیگر قطعنامه ای را البته نه با اجماع علیه فعالیت های هسته ای ایران تصویب کرد. این قطعنامه از زوایای گوناگون در رسانه ها و توسط مسئولان و کارشناسان تحلیل شده، اما آنچه در این نوشتار محل بحث است، نوع رفتار سیاسی پکن و مسکو با ایران است. بر اساس گزارش های رسمی، چین و روسیه در کنار آمریکا، فرانسه و آلمان و انگلیس تدوین کنندگان پیش نویس قطعنامه شورای حکام بوده اند. این در حالی است که دو کشور یاد شده همواره خود را مدافع برنامه های صلح آمیز هسته ای ایران معرفی کرده و هر گونه اظهار نظر حمایتی آنها در رسانه های داخلی و بخصوص رسانه های نزدیک به دولت بازتاب گسترده ای می یابد. عمده تحلیلی که در خصوص نوع مناسبات چین و روسیه با ایران و ارتباط آنها با آمریکا می شود، سیاست دوگانه یا بازی همزمان در دو زمین است. پکن و مسکو به اعتراف آمار رسمی، بیشترین مناسبات اقتصادی را با واشنگتن دارند و در یک انتخاب منطقی و مبتنی بر منافع ملی خود، بی شک میان تهران و واشنگتن، دومی را بر می گزینند. اما این باعث نمی شود که از مناسبات تجاری- اقتصادی خود با تهران هم چشم بپوشند. تا اینجای کار به نظر نمی رسد رفتار غیر منطقی صورت گرفته باشد چرا که « تامین منافع ملی» اصلی پذیرفته شده در مناسبات بین کشورهاست و خود کشورها ذیصلاح ترین مراجع برای تشخیص منافع ملی خود هستند. در حقیقت اشکالی اگر وجود ارد، در نوع نگاه دستگاه دیپلماسی ما به این کشورهاست. به نظر می رسد دستگاه دیپلماسی کشور ما هنوز در همان چارچوب تقسیم جهان به غرب و شرق سیر می کند و هر شعار علیه دنیای غرب را، در جبهه خودی تعریف می کند. بیراه نیست که ونزوئلای هوگو چاوز، بولیوی مورالس دوستان ایران می شوند و چین و روسیه به تصور اینکه همان نظام کمونیستی در آنها حاکم است، شرکای تجاری- سیاسی ما می شوند. فارغ از اینکه تقسیم بندی جهان به شمال -جنوب یا غرب و شرق سال هاست که از بین رفته و مشخصا مناسبات اقتصادی چین و آمریکا آمار و ارقام در خور توجه و تاملی است. دستگاه دیپلماسی دولت نهم که کار خود را با «نگاه به شرق» آغاز کرد و در ادامه راه به « دیپلماسی عمومی» رسید، در طول چند ساله حیات خود، نه شاهد متحد استراتژیک در شرق بود و نه دیپلماسی عمومی اش خلاء ارتباط با کشورهای تاثیر گذار در مناسبات جهانی را پر کرد. محمود احمدی نژاد که در دولت دوم خود حساب ویژه ای روی ارتباط با آمریکا باز کرده است، به نظر می رسد در رقابت دیپلماتیک با رئیس جمهور این کشور، عقب مانده و این باراک اوباماست که می تواند مدعی پیروزی بر همتای ایرانی خود باشد. اوباما اخیرا دیدارهایی جداگانه با رئیس جمهور روسیه و چین داشت که در هر دوی آنها پیرامون موضوع هسته ای تهران گفتگو کرد. با تصویب قطعنامه شورای حکام، به نظر می رسد وعده های اوباما به سران چین و روسیه، برای همنوایی آنها با آمریکا، فرانسه، انگلیس و آلمان مثمر ثمر بوده است. در حقیقت در یک تقارن همزمان در حالی که محمود احمدی نژاد با سفر به آمریکای لاتین و بخصوص برزیل قدرت خود را در حیات خلوت آمریکا به رخ می کشد، اوباما نیز با همگام کردن روسیه و چین با غرب نیز قدرت نمایی می کند. با این وصف آنچه ضروری است تجدید نظر دستگاه دیپلماسی کشور در نوع نگاه و سیاست های خود در قبال چین و روسیه است. امتیازات اقتصادی بی شماری که به دلیل غیبت کشورهای بزرگ غربی در ایران، نصیب این دو کشور شده، با رویکرد و سیاست پکن و مسکو در برابر تهران قابل توجیه نیست. روس ها سال هاست که منافع زیادی را از قبل نیروگاه بوشهر و فروش تسلیحات به ایران عاید خود کرده اند و چین هم بازار 70 میلیونی ایران را به قیمت آسیب به تولیدات داخلی، در انحصار کالاهای بی کیفیت خود می بیند. اما آنچه از خروجی دستگاه دیپلماسی این دو کشور بیرون می آید، چیزی نیست که مورد انتظار ملت ایران باشد.