رهنمود رهگشا
محمدرضا غلامي
سالهاست که ذاکران و مداحان گرانقدر اهل بيت (عليهم السلام) در راه احياي اسلام و پاسداشت ارزش هاي معنوي، حماسي و اخلاقي عاشورا، لباس جهاد تبليغي را بر تن کرده و با زمزمه هاي عارفانه، مرثيه هاي عاشقانه، ذکر واقعه ها و بيان اثر بخش خود، جان هاي مشتاق و عاطفه هاي هر نسل را به واقعه عظيم حماسه حسيني و سير و سلوک ولايي پيوند داده اند. مبلغاني که در هر شرايط و موقعيت، پرچمدار فرهنگ حسيني و نواگر نوحه هاي حماسي و محزون عاشورايي و تبيين کننده زندگي ائمه(عليهم السلام) و مصيبت ها و رنج هاي آن اسوه ايمان، صبر، تقوا و شجاعت شدند. ذاکران اهل بيت(عليهم السلام) در هر دوره، زمان و مکاني وظيفه پاسداري از فرهنگ علوي و زنده نگه داشتن معرفت عاشورايي را متقبل شدند و با بيان شيوا و منظوم خود و مدح خوبي ها و ذم بدي ها، جهاد با ظالم و ظلم را سرمنشا اهداف خود قرار داده اند. آنان مخاطبان خود را از هر سن و سال با اهداف قيام حسيني و اقامه عدل علوي و زندگي و مجاهدت هاي امامان معصوم (عليهم السلام) آشنا کرده اند تا جامعه اسلامي هميشه آماده جهاد و شهادت در راه اسلام عزيز و برافراشتن پرچم اقتدار، سربلندي و عزت الهي باشد. با نبود اين همت و تلاش ارزشمند و اين بيان احساسي و عاطفي آنان، چه بسا که بسياري از معارف ديني و روح شهادت طلبي و آشنايي با سيره علوي و محبت به اهل بيت (عليهم السلام) در پرده فراموشي قرار مي گرفت. بنابراين نبايد نقش مهم و موثر اين ذاکران اهل بيت (عليهم السلام) را ناديده انگاشت و از کنار آن بي توجه گذشته؛ که بايد به اين اهتمام ارزشمند ارج نهاد و از آن تجليل کرد. اما آنچه امروز مي تواند نقش بارزتر و موثرتري را- با توجه به نيازهاي موجود، شرايط مخاطب، موقعيت حساس اجتماعي- ايفا کند همانا بازنگري، تدبر، تامل در روش، بيان، کلام، محتواي مطلب، روش انتقال مفاهيم و مضامين بلند و متعالي، شناخت و معرفت بيشتر و توجه به جوانب اين موضوع و کنکاش در زواياي انجام اين رسالت ارزشمند تبليغي است، لذا در راستاي اين امر مهم که در ايام اربعين سالار و سيد شهيدان حضرت اباعبدالله الحسين(ع) قرار گرفته ايم شايسته است تا با کلام نوراني مقام معظم رهبري- حضرت آيت الله خامنه اي- که با بيانات زيبايي در سخنراني هاي مختلفي مطرح گرديده آشنا گرديم تا راهگشاي ذاکران عزيز و محبان معصومين(ع) در اين ايام خاص قرار بگيرد؛ 1- امام خميني(ره) روضه خواني و ذکر مصيبت را احيا کردند: امام (ره) با ظرافت، آن تصور غلط روشنفکر مآبانه قبل از پيروزي انقلاب را که در برهه اي از زمان رايج بود از بين بردند. ايشان جهت گيري سياسي مترقي انقلابي را با جهت گيري عاطفي در قضيه عاشورا پيوند و گره زدند و روضه خواني و ذکر مصيبت را احيا کردند و فهماندند که اين يک کار زائد و تجملاتي و قديمي و منسوخ در جامعه ما نيست؛ بلکه لازم است ياد امام حسين(ع) و ذکر مصيبت و بيان فضايل آن بزرگوار- چه به صورت روضه خواني و چه به شکل مراسم عزاداري گوناگون- بايد به شکل رايج و معمول و گريه آور و عاطفه برانگيز و تکان دهنده دلها، در بين مردم ما باشد و از آنچه که هست، قوي تر هم بشود. ايشان بارها براين مطلب تاکيد مي کردند و عملا هم خودشان وارد مي شدند.(1) 2- توجه به حرکت هاي عاطفي و استدلالي در ذکر حادثه عاشورا: بيان ماجراي عاشورا، فقط بيان يک خاطره نيست. بلکه بيان حادثه اي است که- همان طور که در آغاز سخن عرض شد- داراي ابعاد بي شمار است. مبادا کسي خيال کند که در زمينه فکر و منطق و استدلال ديگر چه جايي براي گريه کردن و اين بحث هاي قديمي است! نه! اين خيال باطل است. عاطفه به جاي خود و منطق واستدلال هم به جاي خود، هر يک سهمي در بناي شخصيت انسان دارد. خيلي مسائل است که بايد آنها را با عاطفه و محبت حل کرد و در آنها جاي منطق و استدلال نيست، نبي وقتي مي خواهد دعوت خود را شروع کند، استدلال فلسفي مطرح نمي سازد؛ بلکه احساس و عاطفه صادق را مطرح مي کند. در حرکت هاي معنوي، عاطفه سهم و جاي خود را دارد. نه عاطفه جاي استدلال را مي گيرد و نه استدلال مي تواند به جاي عواطف بنشيند.(2) 3- نقش عزاداري سنتي در مراسم عاشورا: من واقعا مي ترسم از اينکه خداي ناکرده، در اين دوران که دوران ظهور اسلام، بروز اسلام، تجلي اسلام و تجلي فکر اهل بيت عليهم الصلاه و السلام است، نتوانيم وظيفه مان را انجام دهيم. برخي کارهاست که پرداختن به آنها مردم را به خدا و دين نزديک مي کند. يکي از آن کارها همين عزاداري هاي سنتي است که باعث تقرب بيشتر مردم به دين مي شود. اينکه امام فرمودند: "عزاداري سنتي بکنيد" به خاطر همين تقريب است. در مجالس عزاداري نشستن، روضه خواندن، گريه کردن، به سر و سينه زدن و مواکب عزا و دسته هاي عزاداري به راه انداختن، از اموري است که عواطف عمومي را نسبت به خاندان پيغمبر پرجوش مي کند و بسيار خوب است. در مقابل، برخي کارها هم هست که پرداختن به آنها کساني را از دين بر مي گرداند.(3) 4- نفي بدعت هايي که به اسلام ضربه وارد مي کند: بنده خيلي متاسفم که بگويم در اين سه چهار سال اخير، برخي کارها در ارتباط با مراسم عزاداري ماه محرم ديده شده است که دست هايي به غلط آن را در جامعه ما ترويج کرده اند، کارهايي باب مي کنند و رواج مي دهند که هر کس ناظر آن باشد، برايش سوال به وجود مي آيد. به عنوان مثال در قديم الايام بين طبقه عوام الناس معمول بود که در روزهاي عزاداري، به بدن خودشان قفل مي زدند! البته پس از مدتي بزرگان و علما آن را منع کردند و اين رسم غلط برافتاد. اما باز مجددا شروع به ترويج اين رسم کرده اند و شنيدم که بعضي افراد در گوشه و کنار اين کشور به بدن خودشان قفل مي زنند! اين چه کار غلطي است که بعضي افراد انجام مي دهند؟ قمه زدن نيز همين طور است. قمه زدن هم از کارهاي خلاف است. قمه زدن، سنتي جعلي است. از اموري است که مربوط به دين نيست و بلاشک خدا هم از انجام آن راضي نيست. علماي سلف دستشان بسته بود و نمي توانستند بگويند "اين کار، غلط و خلاف است." امروز روز حاکميت اسلام و روز جلوه اسلام است. نبايد کاري کنيم که آحاد جامعه اسلامي برتر، يعني جامعه محب اهل بيت(ع) که به نام مقدس ولي عصر ارواحناه فداه، به نام حسين بن علي(ع) و به نام اميرالمومنين(ع) مفتخرند در نظر مسلمانان و غيرمسلمانان عالم به عنوان يک گروه آدم هاي خرافي بي منطق معرفي شوند. امام بزرگوار خط شکني بود که هرجا انحرافي در نکته اي مشاهده مي کرد، با کمال قدرت و بدون هيچ ملاحظه اي بيان مي فرمود.(4) 5- توجه به معارف اسلامي: امروز جوانان ما با ذهن سيال خودشان سوال هايي دارند. اين سوالها را نبايد حمل بر ايرادگيري کنيد. روحاني بايد به انديشه ناب اسلامي از بهترينش، مستدل ترينش و قوي ترينش مجهز باشد. يک نفر مثل شهيد مطهري(ره) يک جامعه دانشگاهي را در مقابل خود به قبول و اذعان و تسليم وا مي داشت. در همان دانشکده اي که آن بزرگوار تدريس مي کرد، کساني بود که به طور صريح، ضد دين تبليغات مي کردند و درس مي گفتند. آن بزرگوار نرفت با آنها دعوا کند و دست به يقه شود. حرف زد، فکر داد، حقايق را گفت؛ از ذهنيت صحيح استفاده نمود و قضا را قبضه کرد. روضه خواني هم شرايط دارد. مداحي هم شرايط دارد. نوحه سينه زني خواندن هم شرايط دارد. بايد کساني که اينها را تهيه مي کنند، مي سرايند و مي خوانند مواظب باشند که درست بر طبق معارف اسلامي حرف بزنند تا اين سينه زني اين روضه خواني و اين نوحه خواني قدمي در راه عروج مردم به اوج قله افکار اسلامي باشد. بايد سعي کنند که از اباطيل و مطالب خلاف و کارهاي ناشايسته و بعضي از کارها که وهن مذهب است و حقيقتا شايسته دستگاه حسين بن علي(ع) نيست، اجتناب شود.(5) 6- سياست ديني، عبادت ديني: وقتي که دولت و نظام اجتماعي براساس دين است، مسئوليت مبلغان دين مضاعف مي شود. سياستي که از دين جدا باشد، آلوده است؛ اما سياست ديني به همان اندازه مقدس است که عبادت ديني. اين قضيه "عدم انفکاک دين از سياست"، در شکستن هيمنه قدرت هاي ظالم و ناحق، چقدر نقش عظيمي دارد که رهايش نمي کنند! روز به روز عليه قضيه "عدم انفکاک دين از سياست" حرف گفته مي شود، مطلب نوشته مي شود. البته عده اي هم در داخل، گاهي مثل طوطي- که بي توجه چيزهايي را تکرار مي کند- مانند همان حرفها را تکرار مي کنند. البته بعضي هم اصلا دلشان با بيگانگان است و دين را با کليت خودش قبول ندارند. وقتي که به عدم تفکيک دين از سياست قائل هستيد، پس اهل دين بايد سياست را بشناسند و آن را بفهمند و در آن جايي که ميدان کار سياسي است، فعال باشند و در آن جايي که ميدان بيان احکام ديني محض است آگاه از امر سياسي و وضع سياسي آن را اعلام کنند. سياست موجب نمي شود که انسان حکمي را کتمان کند. سياست نبايد موجب کتمان احکام الهي شود. نخير؛ به عکس سياست موجب مي شود که انسان، احکام و معارف الهي را طوري بيان کند که در نفوس موثر واقع شود و با توجه به همه جوانب ادا گردد. اين معناي آگاهي از سياست براي امر تبليغ است. پي نوشتها: 1- 11/5/1368 2- 17/3/1373 3- 17/3/1373 4- 17/3/1373 5- 26/3/1372