شاید تعداد پروژه های عمرانی در حوزه راه کشور که اجرای آنها نیازمند حوصله و دقت نظر خاصی است، به تعداد انگشتان دو دست نرسد. از جمله این قبیل پروژه های فنی و عمرانی می توان به دو پروژه احداث آزادراه تهران-شمال و تونل توحید اشاره کرد و آنها را از هر لحاظ مورد مقایسه فنی و کارشناسی قرار داد. به گزارش خبرنگار اجتماعی «فردا»، تونل توحید را بی شک می توان مهمترین طرح عمرانی تاریخ شهرداری تهران و آزادراه تهران شمال را نیز می توان شاه بیت پروژه های عمرانی دولت در حوزه راه و حمل و نقل نامید تا آنجا که بارها محمد باقر قالیباف را در ساعات های مختلف شبانه روز به عمق 30 متری
زمین کشانده و محمود آحمدی نزاد نیز در لباس رئیس جمهور شخصا از پروژه آزادراه تهران شمال بازدید کرده است. کار مطالعاتی احداث آزاد راه تهران-شمال از سال 1350 آغاز شد ولی به علت وقوع انقلاب و جنگ تحمیلی سالها، مطالعات احداث این آزادراه برای نخستین بار در سال 1356 به تصویب رسید و هزینه آن طبق نظر فرانسوی هایی که داوطلب اجرای آن بودند تا پایان زمان 10 ساله پس از بهره برداری حدود 750 میلیارد ریال برآورد شده بود اما نهایتا کلنگ آن در سال 1375 به زمین خورد و قرارداد مشارکت با بنیاد مستضعفان با برآورد 2500 میلیارد ریال و سهم الشرکه وزارت راه به مبلغ 150 میلیارد ریال به صورت مقطوع
جهت تملک اراضی به وسیله دولت و بقیه تعهدات و هزینههای تکمیل و بهره برداری توسط بنیاد منعقد شد. طول آزاد راه تهران-شمال 120 کیلومتر پیش بینی شده که از این میزان 60 کیلومتر تونل است. با بهره برداری از این آزادراه، مدت زمان سفر از تهران به چالوس به یک ساعت کاهش می یابد. ضمن اینکه با احداث این آزاد راه، ایمنی سفرها تضمین و در مصرف سوخت نیز صرفه جویی خواهد شد.
در سال 1380 به علت محدودیتهای مبتلا به واگذاری زمینهای تعهد شده مذاکرات برای تغییر قرارداد شروع و سرانجام در سال 83 متمم قرارداد منعقد و عملیات اجرایی در سال 84 با هزینه کرد 75
میلیارد ریال و تامین اعتبار بابت برگزاری جلسات، رفع مشکلات و سوءتفاهمات انتخاب بانک عامل و انجام کارهای بانکی اقدام و عملیات اجرایی با شرایط جدید آغاز شد. سال 1381 رئیس جمهوری وقت ایران پروژه ساخت آزادراه تهران - شمال را جزو پروژه های دارای اولویت برگزید ولی در تخصیص اعتبارهای این طرح در دولت گذشته تعلل صورت گرفت. دولت نهم نیز پس از استقرار، مصوباتی در این خصوص داشت، از جمله آنکه موافقت شورای اقتصاد با درخواست وزارت راه و ترابری برای اصلاح تامین منابع مالی فاز نخست آزادراه تهران- شمال بود. در اسفند 84 نیز بابت پیش پرداخت فاینانس تعهد شده مبلغ معادل 33 میلیون
دلار توسط بنیاد به بانک عامل پرداخت شد. بنابر تصمیم دیگری که در سال 85 گرفته شد درخواست وزارت راه درباره اصلاح مصوبه موضوع احداث و بهره برداری منطقه یک آزادراه تهران-شمال به طول 32 کیلومتر با استفاده از تسهیلات مالی خارجی توسط شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل ونقل کشور را به استناد بند ج ماده 13 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی ایران مورد بررسی قرار داد و ضمن موافقت با تمدید اعتبار و مهلت مصوبه به مدت یک سال با اصلاح آن موافقت کرد. در این میان، اخیرا قرارداد متمم ساخت فاز اول آزادراه تهران-شمال میان وزارت راه و ترابری و بنیاد مستضعفان با کنسرسیوم STA چین به امضا
رسیده است. کنسرسیوم چینی متعهد شده است ساخت قطعه نخست آزادراه تهران-شمال را در مدت سه سال انجام دهد، ضمن اینکه در صورت تاخیر بیش از 10 درصد در زمان تحویل طرح، مدیریت چینیها در این آزادراه خلع می شود. این در حالی است که فرانسوی ها از این پروژه کنار گذاشته شده اند و دولت دهم تصمیم گرفته است به منظور تسریع در احداث پروژه و رفع موانع موجود، کارگروهی را متشکل از وزیران راه، مسکن، جهاد کشاورزی، دادگستری و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست و مدیرعامل شرکت آزادراه تهران-شمال تشکیل دهد.
به گزارش "فردا"، با توجه به تمامی
تدابیر و راهکارهایی که به منظور تسریع در اجرای این پروژه ملی در نظرگرفته شده است اما آزادراه تهران-شمال در هفدهمین سال آغاز ساخت خود، کمتر از 10 درصد پیشرفت فیزیکی داشته است و همچنان موضوع سرمایه گذار و پیمانکاران آن، اصلی ترین مشکل و چالش پیش روی این پروژه است که منجر به تعویق و توقف در اجرای آن شده است. به طوری که طی این سالها، سرمایه گذاران خارجی متعددی برای این پروژه در نظر گرفته شده اند ولی بعد از مدت زمانی، خبر از فسخ همکاری به گوش می رسد و این در حالی است که این پروژه ملی را دولت حمایت می کند و نمی بایست در مسیر اجرا با مشکلات اعتباری مواجه شود!! در
مقابل، کلنگ احداث تونل توحید به عنوان بزرگترین تونل شهری کشور روز سوم اردیبهشت 1386 به زمین زده شد و امروز با گذشت 30 ماه از آغاز این پروژه، همان طور که شهردار تهران وعده داده بود به روزهای بهره برداری می رسد و این در حالی است که مشکلات اجرایی این پروژه با توجه به وضعیت شهر تهران، کمتر از ساخت آزادراه نیست. تونل توحید به طول 2000 متر حد فاصل خیابان باقرخان در بزرگراه چمران تا بعد از خیابان آذربایجان در بزرگراه نواب با 3 خط عبوری خودرو و دو مسیر عابر پیاده همراه با حاشیه ایمنی در طرفین احداث شده است که با ساخت آن دسترسی شهروندان به بزرگراه آزادگان، جاده قدیم
تهران، جاده قدیم قم، آزاد راه ساوه، جاده بهشت زهرا (س) و فرودگاه بین المللی امام خمینی آسانتر می شود. هزینه اجرای این پروژه نیز 1500 میلیارد ریال برآورد شده و در ساخت آن از تخصص و تجربه مهندسان ایرانی استفاده شده است که این خود، یکی از ویژگیهای بارز تونل توحید است. زیرا، همواره در ساخت چنین پروژه هایی از کمکهای خارجی بهره برده ایم و همین موضوع سبب شده که هر وقت آنها، میل و اراده ای به اجرای پروژه های واگذار شده نداشته اند، طرحها با توقف همراه شده و در نتیجه سرمایه ملی کشور هدر رفته است.
کارشناسان امر، معتقدند از
نظر حرفه ای سرعت احداث تونل توحید با این موقعیت مکانی ظرف مدت زمان 30 ماه یک رکورد کم نظیر جهانی محسوب می شود و اصلا قابل مقایسه با احداث تونل رسالت نیست که عملیات اجرایی آن در سال 76 آغاز شد و در نهایت 9 سال بعد به بهره برداری رسید. یکی دیگر از ویژگیهای ممتاز و بارز تونل توحید این است که با ایجاد ژنراتورهای اختصاصی برق در صورت قطع جریان برق شهری، برق این تونل قطع نخواهد شد و علاوه بر تامین روشنایی، کار تصفیه و تهویه هوای داخل تونل به طور عادی انجام می شود. همچنین سازه مقاوم آن در برابر زلزله های 7 و 8 ریشتری، باعث شده که این مکان به عنوان پناهگاهی برای اسکان مردم در
هنگام وقوع زلزله باشد. البته ، کار درعمق 40 متری زمین تنها به همین جا ختم نمی شود. بلکه با توجه به شرایط مکانی شهر تهران و عبور تاسیسات و همچنین احداث مترو، قدری دشوارتر از احداث آزاد راه است. شاید بهتر باشد برای پی بردن به اهمیت این پروژه ، به صحبت دکتر قالیباف، شهردار تهران اشاره کنیم که اظهارداشته است" از28 سال قبل تصمیم گرفته شده بود که تونل و یا پلی در محدوده کنونی تونل توحید احداث شود که تا چند سال پیش کسی تصمیم نگرفت کاری کند اما حدود 30 ماه قبل تصمیم به احداث این پروژه گرفتیم و باعث افتخار است که تاکنون بر اساس زمان بندی پیش رفتهایم و در زمان مشخص این
پروژه بزرگ که اهمیت آن را مردم، نخبگان و مجموعه مدیریت شهری میدانند مورد بهره برداری قرار خواهد گرفت." به گفته شهردار تهران، "روزی افتتاح یک پله برقی به عنوان یک پروژه مهم تشخیص داده میشد اما امروز پروژههای بزرگی چون برج میلاد و تونل توحید تحت تاثیر برخی موضوعات قرار میگیرد."
در یک جمع بندی کلی و مقایسه ای، می توان چنین نتیجه گرفت که در اجرای پروژه های فنی و عمرانی که از ویژگی و دشواریهای خاص خود برخورداند، آنچه بیش از پیش اهمیت دارد و در اولویت قرار می گیرد، موضوع "مدیریت و نظارت" بر اجرای پروژه
است. به طوری که در تونل توحید شاهد درایت و تدبیر مدیریت شهری در استفاده از ظرفیت نیروی انسانی متخصص و مجرب برای بهره بهرداری از این پروژه در کوتاه ترین زمان ممکن و در عین حال، رعایت تمام جوانب فنی و مهندسی هستیم. موضوعی که اگر در پروژه ملی آزادراه تهران-شمال نیز بکارگرفته می شد، شاید امروز شاهد بهره برداری از این پروژه بودیم. اما می بینیم که در احداث آزادراه تهران-شمال، به رغم دشواریهای عملیات اجرایی، با مشکلات حاشیه ای مواجه ایم و اینکه اراده ای در مدیریت این پروژه دیده نمی شود.