احتمال تشدید تنش در روابط تهران با لندن
درحالیکه وزیر امور خارجه ایران به مقامات انگلیسی هشدار قاطعی مبنی بر اظهارنظرها و دخالتهای آنان داده است، کیفیت رابطه ایران با بریتانیا به واکنش مقامات لندن بستگی دارد؛ رابطهای که میتواند قطع شود، روزهای پرتنشتری ...
کد خبر :
99496
برای رابطه جمهوری اسلامی ایران با بریتانیا، هر روز میتواند یک روز تعیینکننده در ادامه ارتباط این دو کشور با یکدیگر باشد؛ روزهایی که اینروزها، روزهای آرامی نیستند. به گزارش سرویس سیاسی «فردا»، رابطه تهران - لندن پس از انتخابات ریاست جمهوری دهم بیش از همیشه به خود تنش دیده است؛ تنشهایی که به عقیده جمهوری اسلامی ایران ناشی از عملکرد بریتانیا است، عملکردی که بریتانیا هیچگاه زیر بار پذیرش آن نرفته است. منوچهر متکی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران چندی پیش در واکنشی قاطع نسبت به آنچه که «دخالتهای انگلستان در امور داخلی» نامید، به بریتانیا هشدار داد که به «یاوهگوییهایش پایان دهد». [هشدار شدیداللحن متکی به مقامات انگلیسی] وزير امور خارجه جمهوري اسلامي ايران هشدار داد که اگر مقامات انگليس به اظهارات خام خود پايان ندهند با واکنش هاي ناخوشايندي مواجه خواهند شد. هشدار متکی به مقامات بریتانیایی در واقع آغاز دور جدیدی از روابط تهران - لندن بود؛ روابطی که این روزها کیفیت آن بر عهده مسئولان بریتانیایی است. در پی این هشدار، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران سفیر بریتانیا در تهران را احضار کرد. [سفیر انگلیس
به وزارت خارجه احضار شد] در همین رابطه، یک کارشناس مسائل بینالمللی در گفتوگو با «فردا» از احتمال تشدید تنش میان جمهوری اسلامی ایران و بریتانیا خبر داد. به گفته این منبع مطلع، با موضع اخیر جمهوری اسلامی ایران هماکنون نگاهها به سوی لندن است و این مقامات بریتانیایی هستند که آینده روابط دو کشور را تعیین میکنند. به عقیده وی، هماکنون مسئولان جمهوری اسلامی ایران در انتظار پاسخ مستقیم و یا غیرمستقیم ولی صریح لندن نسبت به واکنش آنان است. وی تصریح میکند که بهبود، ادامه با وضع فعلی، تشدید تنش و حتی قطع رابطه از هماکنون به اقدامات بریتانیا بستگی دارد و آنان آینده را تعیین میکنند. رابطه جمهوری اسلامی ایران با بریتانیا در پی انتخابات ریاست جمهوری دهم و وقایع مرتبط با آن وارد فاز جدیدی از تنش شد. مسئولان ایرانی بر این عقیدهاند که اسناد در اختیار آنان، شواهدی غیرقابل انکار از نقش بریتانیا در وقایع داخلی ایران است. رابطهای تاریخی اولین جرقههای ارتباط ایران با بریتانیا در دوره پادشاهی صفوی زده شد. نمایندگان تجاری بریتانیا در دوران پادشاهی شاه طهماسب اول تجارت خود در ایران را گسترش میدهند و در حضور خود در این
سلسله را تداوم میبخشند. همزمان با درگیری شاه عباس اول در مرزهای شرقی با ازبکها، وی از 28 نماینده بریتانیا (که در راس آن سر آنتونی و رابرت شرلی قرار داشتند) در قزوین استقبال کرد. آنان بعدها بعنوان یکی از مقامات کلیدی دربار صفوی شناخته شدند. در دوره قاجاریه نیز سیاستمداران و اتباع بریتانیا، نقشهای بیشماری در داخل ایران و نسبت به نخبگان ایرانی ایفا میکردند. جنگهایی نیز میان ایران و بریتانیا در این دوران درگرفت. از دیگر نقاط مهم رابطه ایران و بریتانیا میتوان به قراردادهای مختلف حکومت ایران با شرکتهای بریتانایی اشاره کرد؛ قراردادهایی که به عقیده عمده مورخان، «سوءاستفاده» از منابع ایران و «استعماری» بوده است. نام بریتانیا نیز با نام سلسله پهلوی عجین (درسته؟) شده بود، سلسلهای که بنابر شواهد تاریخی با دخالت مستقیم و خواست بریتانیا به روی کارآمد و تحولات آن بستگی به نظر مقامات لندن داشت. پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی ایران در سال 1357، بریتانیا تمامی روابط دیپلماتیک خود با ایران را قطع کرد. سفارت بریتانیا، 9 سال بعد در جمهوری اسلامی ایران بازگشایی شد. در طول جنگ 8 ساله ایران با عراق نیز بریتانیا
همگام با دیگر کشورهای غربی از کمک تسلیحاتی و دیگر کمکها به صدام حسین جهت مقابله با جمهوری اسلامی ایران دریغ نکرد. تنها یکسال پس از برقراری رابطه دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران با بریتانیا، امام خمینی(ره) در پی اهانت نویسنده بریتانیایی، سلمان رشدی به مسلمان و ارزشهای دین اسلام فتوای معروف خود مبنی بر ارتداد سلمان رشدی را صادر نمودن؛ این اقدام ارزشی و بزرگ امام خمینی(ره) موجب قطع رابطه مجدد بریتانیا با جمهوری اسلامی ایران شد. اما روابط دو طرف از سال 1369 مجددا در سطح کاردار موقت برقرار گردید. با حضور سید محمد خاتمی در راس دولت موسوم به اصلاحات، روابط بریتانیا با ایران به حالت عادی برگشت. جک استراو، وزیر وقت امور خارجه بریتانیا در اولین سال دوره دوم ریاست جمهوری خاتمی بعنوان اولین مقام عالیرتبه بریتانیایی بود که از جمهوری اسلامی ایران دیدن میکرد. پیش از آن، کمال خرازی، وزیر امور خارجه وقت ایران در ژانویه 2000 میلادی به لندن رفته بود. در سال 1382، تیراندازیهایی به سفارت بریتانیا و محل اقامت کارکنان آن در تهران که مقامات عاملان آن را افراد ناشناس عنوان کردند؛ افرادی که هیچگاه شناسایی نشدند. پیشتر، هادی
سلیمانپور از سوی مقامات بریتانایی به درخواست مقامات آرژانتینی به اتهام واهی دخالت در انفجار تروریستی ساختمان یهودیان آرژانتین (آمیا) در اوائل دهه 90 میلادی دستگیر شد. دستگیری این دیپلمات ایرانی منجر به درخواست ایران برای آزادی وی، سپس سفر مدیرکل اروپای وزارت امور خارجه به لندن و بعد از آن فراخواندن سفیر ایران در لندن به تهران برای مشورت گردید. ولیعهد بریتانیا نیز اولین مقام خانواده سلطنتی بریتانیا بود که پس از انقلاب اسلامی ایران به تهران سفر کرد. سفر پرنس چارلز، وليعهد بريتانيا به ايران و ديدار وى با محمد خاتمى، كه در آستانه برگزارى انتخابات مجلس هفتم صورت گرفت نيز اهميتى ويژه يافت؛ هر چند كه گفته شد اين سفر، اهدافى سياسى نداشته و تنها به قصد ديدار پرنس چارلز از منطقه زلزله زده بم صورت گرفته است. پس از آن، جک استراو مجددا همراه با وزاری خارجه دو کشور اروپایی دیگر برای عقد توافقنامه سعدآباد در مورد پرونده هستهای ایران به تهران آمدند؛ توافقی که عدهای به شدت از آن حمایت مینمایند و عدهای آن را ننگ مینامند. در سال 2002 نیز تهران حاضر به پذیرش سفیر پیشنهادی بریتانیا در تهران نشد. این امر موجب بروز تنش
کوتاه مدت در رابطه تهران - لندن شد. روابط تجاری ایران و بریتانیا در دوره دوم ریاست جمهوری خاتمی با رشدی قابل توجه مواجهه شد؛ تجارت میان این دو کشور از ارزش 296 میلیون پوند در سال 2000 به 443.8 میلیون پوند در سال 2004 رسید. چند ماه پس از انتخاب محمود احمدینژاد به ریاستجمهوری اسلامی ایران در تیرماه 84، انفجارهایی در شهر اهواز رخ داد. مقامات ایرانی بر این عقیده بودند که دستگاههای اطلاعاتی بریتانیا در ارتباط با این واقعه بوده و از آن مطلع بودند. پس از آن بریتانیا در تهیه پیشنویس قطعنامه تحریم ایران از سوی شورای امنیت مشارکت داشت. باغ سفارت بریتانیا در منطقه قلهک تهران نیز از جمله مسائلی بوده است که همواره موجب بروز تنش و یا تشدید رابطه ایران با بریتانیا شده است؛ باغی که برخی گروههای سیاسی و دانشجویی خواهان بازگشت مالکیت آن به ایران و ترک آن از سوی بریتانیاییها هستند. [روزهای پرتنش و زمینه بازپسگیری باغ قلهک] تلاشهای متعدد نهادهایی همچون مرکز حفظ و نشر آثار دفاع مقدس و گروههای دانشجویی منجر به برگزاری اجلاسی در این رابطه در مجلس شورای اسلامی شد. چندی پیش نیز دانشجویان ایرانی به هنگام وقوع جنگ غزه در
اعتراض به سیاستهای بریتانیا به این باغ حمله کردند و ضمن پائین کشیدن پرچم بریتانیا، پرچم فلسطین را بالا بردند. [باغ قلهک برای دقایقی به قرارگاه غزه تبدیل شد] آبهای ایرانی و اتباع بریتانیایی در سال پایانی ریاستجمهوری خاتمی، 8 تفنگدار دریایی نیروهای ویژه بریتانیا برای بدلیل ورود غیرمجاز به آبهای ایران بازداشت شدند و پس از مدتی آزاد شدند. در همین حال مطرح شد که پیش از این واقعه، بار دیگر نیز سربازان بریتانیایی از سوی ایران دستگیر شدند که بنابر ملاحظات مسئولان وقت، تصمیم بر مسکوت و محرمانه ماندن آن گرفته شد. در نوروز 86 نیز سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 15 ملوان بریتانیایی را در آبهای ایرانی دستگیر کرد. این دستگیری و نقل قول مقامات در رابطه با لزوم محاکمه آنان، تنشهای لندن-تهران را اضافه کرد و تونی بلر، نخست وزیر وقت خواهان اقدام عاجل در این رابطه شد. پس از تعیین ضربالعجلی از سوی تونی بلر برای آزادی این ملوانان، محمود احمدینژاد در کنفرانسی خبری ضمن اعطای مدال شجاعت به فرمانده پایگاه دستگیر کننده این ملوانان، آنان را عفو و آن را نشانهای از عطوفت و رافت اسلامی ایرانیان قلمداد کرد. پسلرزههای این واقعه به
انتخابات ریاستجمهوری دهم رسید و در یکی از مناظرات انتخاباتی نامزدها این واقعه مطرح شد و رئیسجمهور از نامه عذرخواهی تونی بلر در این رابطه خبر داد. نامهای که با وجود تکذیب از سوی مقامات بریتانیایی، بوسیله حامیان دولت منتشر گردید. با انتشار این نامه، عدهای تصریح کردند که این نامه نه تنها نامه عذرخواهی نبوده، بلکه نامهای نامناسب از لحاظ دیپلماتیک بوده است. چندی پیش نیز چند قایقران غیرنظامی بریتانیایی که قصد شرکت در یک مسابقه را داشتند، به اشتباه وارد آبهای ایران شدند. [نیروی دریایی ایران 5 قایقران بریتانیی را دستگیر کرد] یک روز پس از خبری شدن این موضوع از سوی وزیر امور خارجه بریتانیا، مقامات ایرانی با بیان اینکه تحقیقات نشان از عدم سوءنیت این قایقرانان دارد، آنان را پس از 5 روز آزاد کرد. [تحقق خبر «فردا» در رابطه با آزادی قایقرانان انگلیسی] وزیر امور خارجه بریتانیا در این رابطه تصریح کرد که ایران این مسئله را بصورتی کاملا حرفهای حل کرد و از مقامات ایرانی تشکر نمود. انتخابات دهم و تشدید تنش پس از انتخابات ریاستجمهوری دهم و وقایع پس از آن، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در کنفرانسی خبری بریتانیا
را یکی از عوامل مستقیم ناآرامیها دانست. وی با ذکر مستنداتی مبنی بر رفتوآمد عوامل بریتانیایی به تهران، از رفتار مقامات بریتانیایی به شدت انتقاد نمود. پس از آن، رئیسجمهور نیز در چند سخنرانی بصورت کنایه با مسئولان لندن سخن گفت و مواضعی مشابه وزیر امور خارجه اتخاذ نمود. به هنگام بروز وقایع اخیر بود که سفیر بریتانیا در تهران موفق به تحویل استوارنامه خود به رئیسجمهور پس از چندماه معطلی شد. احمدینژاد در این دیدار که پس از حضور نماینده سفارت بریتانیا در مراسم تحلیف وی صورت میگرفت، از سابقه تاریخی نامناسب بریتانیا در افکار عمومی ایران گفت و خواهان اصلاح آن شد. پس از سخنان دیگر مقامات ایرانی همچون احمد جنتی، دبیر شورای نگهبان و جمعی از نمایندگان مجلس در رابطه با دخالت بریتانیا در امور داخلی ایران، مدیرمسئول روزنامه کیهان نیز این پرسش را مطرح کرد که « چرا سفارتخانه انگلیس تعطیل نمیشود؟» مسئولان امنیتی - قضایی جمهوری اسلامی ایران با بررسی مدارک و شواهد در دست، چند تن از کارمندان محلی سفارت بریتانیا در تهران را دستگیر نمودند که در نهایت، حسین رسام (تحلیلگر سیاسی سفارت بریتانیا در تهران) اتهامات خود را با
شرکت در دادگاهی پذیرفت. مقام معظم رهبری نیز در رابطه با نقش بریتانیا در حوادث اخیر و به طور کلی در 30 سال اخیر فرمودهاند که این کشور در راس خبیثترین دشمنان ملت ایران قرار دارد.