دستور پزشکیان برای اصلاح دهک‌بندی یارانه نقدی | لیست یارانه‌بگیران حذف شده اعلام شد

پس از بیش از یک دهه اجرای نظام دهک‌بندی برای پرداخت یارانه‌ها، دولت از اجرای فرمول جدید یارانه نقدی خبر داده است؛ فرمولی که به جای طبقه‌بندی ساده خانوارها در دهک‌های درآمدی، بر «درآمد واقعی خانوار» تمرکز دارد و وعده می‌دهد عدالت بیشتری در توزیع یارانه نقدی و کالابرگ برقرار شود. این تغییر مهم در حالی اعلام شده که طی ماه‌های اخیر، حذف گسترده یارانه‌ها موجی از اعتراض و ابهام در میان مردم ایجاد کرده و این پرسش را جدی‌تر از همیشه مطرح کرده است: چه کسی واقعاً نیازمند یارانه نقدی است و چه کسی نه؟

وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام کرده آیین‌نامه پیشنهادی این فرمول جدید به هیئت دولت ارسال شده و پس از تصویب، مبنای اصلی تشخیص مشمولان یارانه نقدی خواهد شد. هدف این است که به جای برچسب‌زدن کلی به خانوارها در دهک‌های ۸، ۹ و ۱۰، تصویر دقیق‌تری از توان واقعی معیشتی هر خانواده به دست آید.

در این گزارش، جزئیات فرمول جدید یارانه نقدی، تفاوت آن با دهک‌بندی سنتی، شاخص‌های ارزیابی، مثال‌های عملی، پیامدها برای خانوارها و پاسخ به پرسش «چه کسانی ممکن است از لیست یارانه نقدی حذف شوند» بررسی می‌شود.

یارانه نقدی و پایان دهک‌بندی سنتی

دهک‌بندی سنتی بر پایه چند شاخص کلی مثل سطح درآمد ثبت‌شده، مالکیت خودرو یا ملک و برخی داده‌های بانکی عمل می‌کرد. این روش اگرچه ساده بود، اما در عمل خطاهای جدی داشت: بسیاری از خانوارهایی که ظاهراً درآمد بالاتری داشتند، به دلیل هزینه‌های سنگین زندگی، عملاً در مضیقه بودند؛ و در مقابل، برخی خانوارها با درآمدهای غیرشفاف یا هزینه‌های پایین، در دهک‌های پایین قرار می‌گرفتند.

به همین دلیل، انتقاد از دهک‌بندی به‌تدریج به یک اجماع تبدیل شد. احمد میدری نیز به صراحت گفت تصور ثروتمند بودن همه ۲۷ میلیون نفر در سه دهک بالای درآمدی اشتباه است و بسیاری از این افراد لزوماً مرفه نیستند.

فرمول جدید یارانه نقدی قرار است این نابرابری را اصلاح کند.

یارانه نقدی و ویژگی‌های فرمول جدید

آیین‌نامه پیشنهادی وزارت کار چند شاخص کلیدی را در محاسبه یارانه نقدی دخیل می‌کند:

• درآمد خالص خانوار: پس از کسر مالیات و هزینه‌های ضروری

• تعداد اعضای خانوار: خانواده‌های پرجمعیت نیاز بیشتری دارند

• هزینه‌های واقعی زندگی: شامل مسکن، خوراک، حمل‌ونقل و خدمات

• محل سکونت: تفاوت هزینه‌ها میان تهران و سایر شهرها لحاظ می‌شود

بر این اساس، دهک‌های ۸، ۹ و ۱۰ به‌عنوان یک برچسب کلی کنار گذاشته می‌شوند و هر خانوار بر اساس ترکیبی از درآمد و هزینه واقعی ارزیابی می‌شود.

یارانه نقدی و مثال عملی فرمول جدید

برای درک بهتر فرمول جدید یارانه نقدی، یک مثال ساده مفید است:

خانواده‌ای ۴ نفره در تهران با درآمد ۴۰ میلیون تومان و هزینه‌های ضروری ۲۸ میلیون تومان، درآمد واقعی ۱۲ میلیون تومان دارد و در گروه متوسط قرار می‌گیرد. در سیستم قدیمی ممکن بود این خانواده صرفاً به‌خاطر درآمد ۴۰ میلیونی در دهک بالا قرار گیرد و یارانه نقدی خود را از دست بدهد، در حالی که فشار هزینه‌ای بالایی دارد.

یارانه نقدی و جدول نمونه ارزیابی

یارانه نقدی و اینکه چه کسانی حذف می‌شوند

طبق فرمول جدید یارانه نقدی، احتمال حذف بیشتر متوجه خانوارهایی است که:

• درآمد واقعی بالایی دارند حتی پس از کسر هزینه‌ها

• هزینه‌های زندگی پایین ولی درآمد بالا دارند

• چند منبع درآمدی پنهان یا سرمایه‌ای دارند

• در مناطق کم‌هزینه با درآمد نسبتاً بالا زندگی می‌کنند

در مقابل، خانوارهایی که درآمد اسمی بالا اما هزینه‌های واقعی سنگین دارند، شانس بیشتری برای باقی‌ماندن در لیست یارانه نقدی خواهند داشت.

یارانه نقدی و پیامدهای اجتماعی و اقتصادی

این تغییر می‌تواند چند پیامد مهم داشته باشد:

• کاهش نارضایتی ناشی از حذف‌های اشتباه

• هدفمندتر شدن حمایت‌های دولتی

• کاهش فشار مالی دولت در بلندمدت

• افزایش اعتماد عمومی به نظام یارانه‌ای

البته اجرای این فرمول نیازمند داده‌های دقیق، شفافیت اطلاعاتی و امکان اعتراض و بازبینی است.

یارانه نقدی و چالش‌های احتمالی

هرچند فرمول جدید امیدوارکننده است، اما چالش‌هایی هم دارد:

• دشواری دسترسی به داده‌های دقیق هزینه خانوار

• امکان خطا در ثبت اطلاعات

• احتمال افزایش بروکراسی برای اعتراض

• نیاز به به‌روزرسانی مستمر داده‌ها

اگر این چالش‌ها مدیریت نشود، ممکن است بخشی از خطاهای سیستم قبلی تکرار شود.

یارانه نقدی و جمع‌بندی

فرمول جدید یارانه نقدی تلاشی برای عبور از نگاه ساده‌انگارانه دهک‌بندی و حرکت به سمت ارزیابی واقعی‌تر توان معیشتی خانوارهاست. تمرکز بر درآمد واقعی، هزینه‌های ضروری و شرایط منطقه‌ای می‌تواند عدالت بیشتری ایجاد کند و از حذف ناعادلانه خانوارهای آسیب‌پذیر جلوگیری کند.

این اصلاح، پاسخی به سال‌ها انتقاد و تجربه عملی ناکارآمد دهک‌بندی است و اگر درست اجرا شود، می‌تواند نظام حمایتی کشور را یک گام به جلو ببرد.

فرمول جدید یارانه نقدی چه تفاوتی با دهک‌بندی دارد؟
به جای تقسیم خانوار به دهک، درآمد واقعی پس از کسر هزینه‌ها ملاک قرار می‌گیرد.

چه کسانی احتمالاً حذف می‌شوند؟
خانوارهایی با درآمد واقعی بالا و هزینه پایین.

آیا امکان اعتراض وجود دارد؟
بله، سازوکار بازبینی پیش‌بینی شده است.

آیا همه دهک‌های بالا حذف می‌شوند؟
خیر، دهک‌های عددی کنار گذاشته شده و هر خانوار جداگانه بررسی می‌شود.

اگر نگران وضعیت یارانه نقدی خانوار خود هستید، اطلاعات درآمد و هزینه خود را به‌روز نگه دارید و اطلاعیه‌های رسمی وزارت رفاه را دنبال کنید تا در صورت نیاز بتوانید اعتراض یا اصلاح اطلاعات ثبت کنید.

منبع

اقتصادآنلاین