فرمول بر باد دادن زحمت ملت در 2 روز
براساس قانون هدفمندسازی یارانهها، قیمت حاملهای انرژی مثل بنزین و گازوئیل، باید به 90 درصد فوب خلیج فارس برسد. مثلا اگر قیمت بنزین در منطقه خلیجفارس 100 سنت باشد، نهایت رهاسازی قیمت بنزین در ایران باید به 90 سنت برسد.
تهران امروز: اواخر هفته گذشته در حالی که مدیران دولتی در همایشی یکروزه در حال جمع و تفریق دستاوردهای یکسالگی هدفمندسازی یارانهها بودند، مکانیسم عرضه و تقاضا یا هر چیز پیدا و پنهان دیگری که فعلا مجال پرداختن به آن نیست، قیمت دلار را به بالاترین حد خود در یک دهه گذشته رساند تا قیمت برابری ریال در برابر دلار زحمت یکساله ملتی را جهت حذف یارانه بنزین ظرف چند روز بر باد دهد. براساس قانون هدفمندسازی یارانهها، قیمت حاملهای انرژی مثل بنزین و گازوئیل، باید به 90 درصد فوب خلیج فارس برسد. مثلا اگر قیمت بنزین در منطقه خلیجفارس 100 سنت باشد، نهایت رهاسازی قیمت بنزین در ایران باید به 90 سنت برسد. اما سوالی که به نظر میرسد برنامهریزان و حتی مجریان از آن غافل ماندند این است که براساس کدام برابری نرخ ریال و دلار؟ این 90 سنت قرار است با دلار1000 تومانی محاسبه شود یا 1500 تومانی؟ زیرا اگر با دلار 1000 تومانی محاسبه شود نهایت آزادسازی قیمت بنزین باید به لیتری 900 تومان برسد ولی با دلار 1500 تومانی این قیمت به 1350 تومان میرسد. شرط موفقیت آزادسازی حاملهای انرژی ثبات نرخ ارز است در غیر اینصورت و با افزایش دورهای نرخ ارز، کشور هیچگاه نمیتواند به رهاسازی قیمت حاملهای انرژی بپردازد. متغیر قیمت ارز با یک واسطه، مبناییترین عامل تحلیل وضعیت یارانهها مخصوصا در زمینه حاملهای انرژی که قیمتگذاری آن براساس مکانیسم بازارهای جهانی است، تلقی میشود. در واقع ثابت ماندن قیمت دلار فرض اساسی و پایهای در فرآیند هدفمندسازی است که متاسفانه مورد غفلت مدیران پولی و مالی کشور قرار گرفته است زیرا علت تاریخی زایش و رشد قارچگونه یارانههای پرداختی نیز همین مفروض فراموش شده است. آنانی که برنامه سوم توسعه را به خاطر دارند حتما میدانند که کشور چه هزینه سنگینیبابت یکسانسازینرخ ارزوشناورکردنآنپرداخت. ارز 00 تومانی تبدیل به دلار 700 تومانی شد تا ناگهان کارشناسان برنامهریزی خاصه در حوزه انرژی، در فرمولهای محاسباتی خود با یک شکاف عظیم هزینه تمامشده تولید و قیمت پایین مصرفکننده مواجه شوند. آنان با مقولهای برخورد میکردند که تا پیش از آن و تا قبل از یکسانسازی نرخ ارز چندان بروز و ظهور نداشت. صورت مسئله ساده بود: قیمت نفت و بنزین به جهت اینکه کالایی بینالمللی محسوب میشوند با دلار محاسبه شده و زمانی که قیمت دلار افزایش یابد بهطور طبیعی قیمت بنزین و سایر حاملهای انرژی مشتق از نفت نیز با جهش مواجه میشوند. با دلار 300 تومانی اگر نفت بشکهای 100 دلار باشد، میشود 30 هزار تومان ولی با دلار 1000 تومانی همان نفت به 100 هزار تومان میرسد. این قسمت خوب ماجرا بود اما مشکل از آنجا شروع شد که قیمت بنزین و گازوئیل نیز افزایش مییافت اما دولت نهتنها نمیتوانست به همان میزان که از نفت و تبدیل ارزهای نفتی به تومان سود میبرد، از آن منتفع شود بلکه مجبور بود بابت کنترل قیمتها، مانع افزایش قیمت بنزین شود. شکاف کوچک قیمتی تبدیل به حفرهای عظیم شد و روز به روز نیز بر وسعت آن افزوده شد، بهطوری که هزینه تمام شده یک لیتر بنزین چندین برابر قیمت فروش آن شد. برای رفع این مشکل، هدفمندسازی به مسئله اجتنابناپذیر تبدیل شد و از سال گذشته جراحی بزرگ آغاز شد. در طول این سال، دولت با افزایش قیمت بنزین آزاد به 700 تومان تلاش کرد این فاصله قیمتی را اصلاح کند. قیمتی که از نظر برخی از کارشناسان بسیار نزدیک به نرخ منطقهای بود اما ناگهان ظرف چند روز گذشته با افزایش انفجاری قیمت دلار تمام هزینههایی که در طول سال گذشته صرف شده بود تحت تاثیر قرار گرفت و عملا بنزین آزاد با قیمت ارز آزاد کنونی تبدیل به بنزین یارانهای شد! غفلت از نرخ ارز تبعات سنگینی برای کشور دارد. کمترین آن موفقیت یا عدم موفقیت هدفمندسازی یارانههاست زیرا بیش از آنکه تصور شود قیمت حاملهای انرژی وابسته به نرخ ارز است و ثابت ماندن آن حداقل در دوره اجرای آزادسازی قیمتها، ضروری و اجتنابناپذیر است. در کنار این، افزایش قیمت دلار بر بازارهای تولید و مصرف کشور نیز تاثیر منفی خواهد گذاشت. از همین حالا خبرهای تایید نشده حکایت از آن دارد که برخی از واردکنندگان و فروشندگان جلوی عرضه کالاهای جدید را گرفتهاند تا تکلیف قیمت دلار روشن شود. حتی اگر این موضوع شایعه هم باشد زنگ خطری برای وزارتخانههای دولتی است تا به هوش باشند که برخی نبض بازار را در دست نگیرند و با این افزایش نرخ ارز به سوداگری نپردازند. دولت باید با تمام توان از تبدیل ارز به کالایی سرمایهای جلوگیری کند زیرا آفتزا و بسیار خطرناک است. ارز، طلا نیست که با افزایش آن صرفا در بخشی از اقتصاد تلاطمی ایجاد شود، افزایش نرخ ارز غول گرانی را بیدار میکند و تمامی بازارها را یک به یک از کنترل خارج و سونامی قیمت بینظیری را دامن میزند. امروزه ثبات و کنترل نرخ ارز یک ضرورت برای حیات اقتصاد ملی است و هیچگونه قصوری در این باره قابل توجیه نیست.
دیدگاه تان را بنویسید