خیانت روشنفکران
اوربان در مجارستان محبوبیت پیدا کرده است. سوسیالیست ها خیانت کرده اند اما لیبرال ها چه کردند؟
کریس هان/ انسان شناس بریتانیایی: اواخر دهه ۱۹۸۰ من استاد انسان شناسی اجتماعی دانشگاه کیمبریج بودم. آن وقت ها اثری از اینترنت نبود و حتا در خانه های مان تلویزیون هم نداشتیم. فقط می توانستم اخبار را از رادیو بی.بی.سی، روزنامه های دانشگاه و هتی ویلاگازداساگ، یک هفته نامه اقتصادی مجاره دنبال کنم هر سال در فصل بهار، انجمن ملی مطالعات اروپای شوروی و شرقی در کالج فيتسویلیام جلسه ای تشکیل می داد. این فرصت فوق العاده ای بود تا کیمبریجی ها سری به غرفه های ناشران بزنند و بدون این که هزینه ای بپردازند در جلسات و سخنرانی های متنوعی شرکت کنند. یادم هست که با متخصصان مختلف آگاه تر از خودم درباره روند سریع تغییرات در پشت دیوار آهنین گفت و گو می کردم. مثلا، گیورگی شوپفلين که حالا نماینده مجارستان در اتحادیه اروپاست و آن زمان مرتب به کیمبریج می آمد مثل خیلی های دیگر از «بازگشت به اروپا»ی برخی کشورهای اروپای مرکزی به هیجان آمده بود. در آن سال ها بارها میزبان مسافرانی از لهستان و مجارستان بودم. خود ویکتور اوربان چند هفته ای را در آکسفورد مهمان ما بود، با کمک هزینه ای برای تحقیق درباره ریشه های هگلی مفهوم جامعه مدنی، یادم هست که پیش از نخستین انتخابات آزاد مجارستان در سال ۱۹۹۰ با مسافرانی از مجارستان درباره ویژگی ها و فضائل نسبی «حزب محافظه کار مجمع دموکراتیک مجارستان» (MDF) و رقیب لیبرالش، «اتحادیه دموکرات های آزاد» (SZDSZ) که رهبرانش دهه ها عضو اپوزیسیون «دگراندیش» بودند، گفت و گو و بحث می کردیم من، به رغم گرایش ناسیونالیستی مجمع دموکراتیک، طرفدار آن بودم، چون به نظر می رسید یک مسیر اقتصادی عمل گرا را در پیش گرفته که مقابل شوق بازار آزادي «دموکرات های آزاد» است. در بریتانیای دهه ۱۹۸۰ همه ما می دانستیم که نتیجه اقتصاد هایکی چه می تواند باشد. اما این الگو در میان اقتصاددانان مجار جذبه ای عمومی داشت و یانوش کورنای، اقتصاددان مجار که در این راه پیشگام بود، اصلاحات سوسیالیستی را به کل رد می کرد و می گفت فقط مالکیت خصوصی و بازار آزاد می تواند آلام اقتصاد بیمار و رو به احتضار مجارستان را درمان کند. وقتی گاسپار میکلوش تاماش (که او هم آن سال ها در مقام عضو اتحادیه دموکرات های آزاد به آکسفورد آمده بود) خواهان محافظه کاری لیبرال تاچری شد، علاقه ام به حزب آن ها به كل از بین رفت. اما تاماش و گیورگی شوپفلین هر دو خیلی زود مسیر جدیدی را در پیش گرفتند. دومی به فیدس پیوست و از سال ۲۰۰۴ تاکنون عضو پارلمان اروپایی بوده است. درست نمیدانم که نظر شویفلین درباره مواضع ایدئولوژیک حزبش، حزب فيدس، در سال های اخیر چیست. سال ۲۰۰۴ بود که مجارستان در اتحادیه اروپایی پذیرفته شد و «بازگشت به اروپا» را تجربه کرد. حالا هم بعید است که هرگز دوباره از اتحادیه اروپا کنار گذاشته شود. اما تهدید تحریم اتحادیه اروپایی علیه مجارستان و لهستان گواه وجود شکافی جدید است. شکاف فزاینده ای که در داخل بسیاری از کشورهای عضو اتحادیه با یک تنش جدید شرق-غرب همراه شده و هیچ کس سی سال پیش آن را پیش بینی نمی کرد. مقصر تراشی های کین توزانه و پوپولیستی در مجارستان و کشورهای همجوارش (لهستان و چک و اسلواکی) قابل فهم است وقتی ناتوانی آن ها در پر کردن شکاف عمیق اقتصادی شان با غرب را در نظر بیاورید. پس از نزدیک به یک دهه رهبری دولت هایی به رهبری فیدس، وضعیت در مجارستان هنوز بهبود اساسی پیدا نکرده، چرا که شکاف عمیق میان شرق و غرب همچنان یک واقعیت مسلم در سطح کلان اروپاست، و نقش پررنگی در دامن زدن به سیاست پوپولیستی در مجارستان امروز ایفا می کند. این چند قطعه را مرور کنید:
1-در دوره سوسیالیستی فقط عدة انگشت شماری از صاحب نظران بهره مند از بورسیه می توانستند از مجارستان به انگلستان بیایند اما امروز روستاییان هم با پروازهای ارزان قیمت به انگلستان می آیند. اخیرا در رستورانی در قلب لندن با جوان ترین پسر خانواده ای که از سال ۱۹۷۶ و در روستایی در مجارستان می شناسم شان، قرار ناهار داشتم زُلتان که در سال ۱۹۸۶ به دنیا آمده، پس از یک دوره آموزش شغلی، یک دهه را در لندن گذرانده، ابتدا به عنوان کارگر آشپزخانه در هتل هیلتون، بعد کارآموز آشپزی در یک هتل دیگر، و حالا آشپزیک رستوران کوچک خصوصی می گوید دوست دارد روزی به مجارستان برگردد و رستورانی مجلل در پایتخت تأسیس کند، اما والدینش بعید می دانند هرگز چنین اتفاقی بیفتد. زلتان دوست دارد با هم خانه ای های غیرمجارش وقت بگذراند. انگلیسی اش خوب است و می گوید دلش برای هم صحبتی با مجارها تنگ نشده است
2- سرمایه گذاری مرسدس بنز بارزترین تحول اقتصادی در استان کشاورزی زادگاه زلتان در مجارستان را به همراه داشته و کارخانه ای که مرسدس بنز آن جا دایر کرده بیش از چهار هزار کارگر را به کار گرفته. دستمزدهای کارگران غير ماهر خط تولید کارخانه مرسدس بنز بیش از دو برابر حداقل دستمزد قانونی در مجارستان است و بنابراین، این شغل ها جذاب اند، چنان که کارگران حاضرند هر روز مسافتی طولانی را تا کارخانه طی کنند. مرسدس بنز چشم انداز بلندمدتی هم پیش روی کارگران ماهر و کارکنان دفتری اش می گذارد. پل را که یکی از اهالی روستای زلتان است، مدرک مهندسی پلی تکنیک دارد و در این کارخانه مشغول به کار بود، به اشتوتگارت فرستادند تا آموزش بیشتر ببیند و در نهایت به او پیشنهاد دادند ساکن آلمان شود. اما پل تصمیم گرفت به روستایش برگردد و به کارش در کارخانه ادامه دهد، با دستمزد به شدت پایین تر او ترجیح میداد خانواده جوانش را در شرایط و محیط دیگری بزرگ کند؛ در روستایی نسبتا منزوی که همه در آن به زبان مجار سخن می گویند. پس از از بین رفتن کارخانه های عظیم دولتی به جامانده از عصر کمونیسم، در پانزده کیلومتری تازلار، موفق ترین کسب و کار خصوصی به وجود آمده است. شرکتی که در اصل در باواریا تأسیس شده اماحالا عمده سودش را در داخل مجارستان به دست می آورد و هنوز هم برای پروژه هایش در جنوب آلمان، نیروی متخصص مجار استخدام می کند.
3- فرنک در یک روستا و در خانواده ای آلمانی مجار بزرگ شده است، و وقتی که هنوز در دانشگاه بوداپست دانشجو بود، به عنوان کارآموز در یک بنگاه دولتی بزرگ در کیسکونهالاس- در جنوب بوداپست- مشغول به کار شد. او بعدها کنسرسیومی از شرکت های مختلف در مجارستان بنیان گذاشت. از بعضی جهات تاریخ تحولات پساسوسیالیستی کیسکونهالاس مشتی است نمونه خروار کل این کشور، این شهر کوچک که در دوران حکمرانی سوسیالیست ها یک شهر کاملا کشاورزی بود. در دهه های اخر سوسیالیسم از سرمایه گذاری های عظیم صنعتی بهره مند شد. اما با تغییر رژیم تقریبا همه این بنگاه های اقتصادی فرو پاشیدند و فقط چند واحد اقتصادی کوچک باقی ماندند، که فرنک یکی از آن ها را اداره می کرد. وقتی اوضاع آشفته می شود و کسب و کارها فرو می باشند، دیگر جای تعجب نیست که رأی دهندگان کیسکونهالاس در سال ۱۹۹۴ یک سوسیالیست را به پارلمان بوداپست بفرستند و همورا در فاصله سال های ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۰ برای شهرداری انتخاب کنند؛ فردی که بیشتر کمونیست بود و مدیر یک بنگاه اقتصادی دولتی بزرگ در این شهر و بزرگترین کارفرمای آن زمان منطقه.
پیام های پوپولیستی ویکتور اوربان معمولا در کیسکونهالاس با استقبال مواجه می شوند و پایگاه سوسیالیست ها در چند انتخابات اخیر کم و بیش از بین رفته است. روشنفکران لیبرال در بوداپست هم از تماشای این تحولات در اندوه و خشم فرو می روند، و از هم میهنان خویش در شهرستان ها بیزار و دلزده اند، و بر برتری اخلاقی دیدگاه های شهری و جهان وطنی خویش تأکید دارند. فیدس یک دموکراسی غیر لیبرال ایجاد کرده و در بوداپست، کارزار طولانی اش علیه دانشگاه اروپای مرکزی، این مؤسسه تازه تاسیس آموزشی را مجبور کرد به وین نقل مکان کند. سیاست های اوربان لیبرالیسم را به شدت تضعیف کرده اما نخبه گرایی روشنفکران لیبرال هم که از برقراری هر گونه پیوند فرهنگی با هم میهنان خویش در جاهایی مثل کیسکونهالاس عاجز بوده اند، عاملی مخرب برای دموکراسی بوده است. همچنین، گویی باید مدت ها طول می کشید تا یانوش كورنای پی ببرد که مرکزیت زدایی ناشی از خصوصی سازی و حاکمیت اصول بازار هم تضمینی برای ایجاد یک جامعه آبرومند دموکراتیک نیست. تحولات اخیر مجارستان نشان داده که شعارهایی مثل «جامعه باز » یا «جامعه مدنی» به خودی خود راه حل نیستند. اگر در عمل فقط در تکثیر سازمان های غیردولتی نخبه گرای لیبرال و ارتباط با فعالان خارجی به زبان انگلیسی محدود بماند. در نقش مخرب رهبران سوسیالیست خودخواه، که مدام بین پوپولیسم سوسیالیستی و سیاست های ریاضتی در نوسان بودند، شکی نمی شود داشت اما نقش روشنفکران لیبرال را هم نباید نادیده گرفت آن هایی که ائتلاف دموکرات های آزاد را ساختند، رؤیای غلبه بر شکاف عمیق میان شرق و غرب در اروپا را در سر داشتند، اما در نهایت کاری جز تعمیق بیشتر آن نکردند و همزمان شکافی عمیق در داخل و میان شهر و روستا ساختند؛ و همه این ها به سبب ناتوانی شان در سیاست دموکراتیک رخ داده است.
منبع: اندیشه پویا
دیدگاه تان را بنویسید