محروميتها، خشونت ميآورد؟
حلقه متصل كننده همه اين حادثهها پديدهاي به نام«خشونت اجتماعي» است كه اين روزها بيشتر از قبل به چشم ميآيد.
تهران امروز : نگاهي به اتفاقات چند وقت اخير بيندازيد؛ در يك روز روشن در ميدان كاج سعادت آباد به خاطر ماجراي يك مثلث عشقي با چاقو به جان فرد ديگري ميافتد، پسر دانشجويي هم دختري را وسط شهر با ادعاي دوست داشتن با 37 ضربه چاقو ميكشد، امام جماعت دانشگاهي را به خاطر امر به معروف و نهياز منكر مجروح و يك چشم او را نابينا ميكنند، روحاني جواني را به خاطر حمايت از نواميس از ناحيه شاهرگ مورد هجوم قرار ميدهند و يكي از قويترين مردان ايران را در خيابانهاي كرج به قتل ميرسانند.حلقه متصل كننده همه اين حادثهها پديدهاي به نام«خشونت اجتماعي» است كه اين روزها بيشتر از قبل به چشم ميآيد. كارشناسان در تعريف خشونت اجتماعي ميگويند؛ خشونتی است که ممکن است از سوی فرد به فرد دیگری مثلاً از سوی پدر به فرزند يا از طرف یک گروه به فرد مثل خشونت باندهای شرور در اخاذی از یک فرد یا از سمت یک گروه در برابر گروه دیگر به طور مثال در منازعات قبیلهاي روی ميدهد. اين كارشناسان اجتماعي معتقدند پديده خشونت اجتماعی را نمی توان جداي از خشونت فرهنگی یا اوضاع و احوال اقتصادی يك جامعه در نظر گرفت. در عین حال تحولات تاریخی هر جامعهاي را بر کمیت و کیفیت خشونت اجتماعی در هر مقطع زمانی تاثیرگذار ميدانند. با كشته شدن روح الله داداشي يكي از چهرههاي شناخته شده و حادثهاي كه براي طلبه جواني به نام علي خليلي در منطقه تهرانپارس رخ داد، حكايت از آن دارد كه موضوع پرخاشگريها و خشونتها به اوج خود رسيده و به بحث داغ روز تبديل شده است. خشونتها زياد بود، بيشتر ديده ميشود يك سوال اساسي درباره اين اتقافات آن است كه ما نسبت به قبل خشنتر شدهايم يا نه. دكتر علي انتظاري، جامعه شناس و از استادان ارشد دانشگاه علامه طباطبايي اعتقاد دارد كه ميزان اين خشونتها و پرخاشگريها در جامعه ما بالا بوده است و فقط اين روزها بيشتر به چشم ميآيد؛ «اين طور نيست كه مسائل مربوط به خشونتها و پرخاشگريها حاد شده باشد. قبلاً هم به همين اندازه زياد بوده است اما اين روزها اين ماجراها بيشتر رسانهاي ميشود. موارد ديگري هم قبلاً بوده كه مطرح شده و اين خشونتها بيشتر به چشم آمده است. گاهي هم رسانههاي بيگانه از اين مسئله سوءاستفاده ميكنند تا با دستكاري اين اخبار يك مسئله اجتماعي را مصادره به مطلوب خودشان كنند و بگويند كه در كشور امنيت نيست.» دكتر انتظاري در تحليل ريشههاي وجود چنين پديدهاي ميگويد: «اين مسئله ريشههاي مختلفي دارد كه از جنبههاي گوناگون قابل بررسي است اما شايد دو مورد از بقيه بيشتر به چشم بيايد و مهمتر باشد. اين خشونتها و پرخاشگريها در درجه اول ريشه در مسائل اجتماعي دارد. اصولا خشونتهاي اجتماعي محصول احساس محروميتهاي نسبي است. وقتي توقعات در جامعهاي بالا برود و در واقع گروههاي اجتماعي وسايل لازم براي دستيابي به اهداف مورد نظرشان را نداشته باشند، احساس محروميت غالب ميشود و تبعاتي به بار ميآورد. رسانههاي جمعي هم در روزگار ما روي اين موضوع تاثير بسزايي دارند. وقتي اين رسانهها كالاها و خدمات جديد را تبليغ و ارزشهاي جديد ايجاد ميكنند، اگر رسيدن به آنها ممكن نباشد حالت خوبي به وجود نميآيد و منجر به خشن بودن فرد و جامعه ميشود. اگر از جنبه ديگري پيشينه و سابقه اين افرادي را که خشونت و پرخاشگري را اعمال میکنند بررسی کنید، متوجه خواهيد شد كه اين افراد در زندگیشان تجربه ناکامی و محرومیت و مورد خشونت واقع شدن را داشتهاند.» اين استاد دانشگاه در ادامه حرفهايش به راه و روش كنترل خشونتها در جامعه اشاره ميكند و نوع اين مديريت را يكي از عوامل پايين يا بالا رفتن اين پديده ميداند؛«يك مقداري از اين خشن شدنها هم به روشهاي مديريت و كنترل خشونت اجتماعي برميگردد. بعضي مواقع پليس نيروهاي خودش را در سطح شهر و خيابانها زياد ميكند تا موجب كنترل و نظم شود اما به آثار كارش واقف نيست. به نظر ميرسد مديريت اين مسائل با استفاده از روشهاي قهري و زياد كردن نيروهاي انتظامي اشتباه است و بايد به فكر كارهاي زيربنايي بود. شرايط بايد موجب نظم شود نه ابزارها و راهكارهاي ديگر.» بايد عالمانهتر برخورد كرد وقتي خوب به اين حادثهها نگاه ميكنيم، پي ميبريم خيلي از اين اتفاقات بدون هيچ گفتوگويي بين دو طرف ماجرا اتفاق افتاده است و اصولا ديالوگهايي كه در گذشته در بين افراد جامعه ايراني با اين مختصات فرهنگي برقرار بود از بين رفته. دكتر انتظاري معتقد است اين موضوع نتيجه بستري است كه جامعه براي آن فراهم ميكند؛ «اصولا وقتي ميزان خشونتها بالا ميرود، دو نوع برخورد با آن صورت ميگيرد. يكي مواجهه آزادمنشانه است كه در آن لوازم و ابزار گفتوگو فراهم است و مشكلات با ديالوگ برقرار كردن حل ميشود. اما برخورد ديگر اخلال طلبانه است كه در آن لوازم خشونت وجود دارد و طرفين بدون هيچ گونه گفتوگويي به خشونت روي ميآورند. حالا اگر در جامعهاي آزادمنشانه برخورد شود بستر گفتوگو مهياست و طرفين به راحتي مشكل خود را حل ميكنند اما اگر به سمت رفتاري اخلالطلبانه برويم بستر خشونت آميز ميشود و نتايجي مثل خشونتهاي اخير به وجود ميآيد.» دكتر انتظاري با توجه به دو ريشهاي كه به عنوان عوامل مهم و موثر بر اين خشونتها ذكر كرد، اعتقاد دارد بايد دو راهكار را براي كنترل اين پديده موثر ميداند؛ «براي كنترل و مديريت فضاي فعلي خشونتها و پرخاشگريها بايد مديريت توقعات اتفاق بيفتد. وقتي ما قادر به ترويج فرهنگ درست نباشيم نبايد بگذاريم كه توقعات و محروميتها از وضعيت فعلي بيشتر شود و بالاتر برود. بايد نيازهاي گروههاي مختلف شناخته شود و بر اساس آنها برنامهريزي كرد تا اين نيازها برطرف شود. بايد نظام تعليم و تربيت را متحول كرد تا نيازهاي اساسي جوانها را شناسايي و با برنامهريزي براي آنها كار عملياتي انجام داد. از طرف ديگر بايد به معناي عدالت هم واقف بود. عدالت به اين معنا نيست كه همه افراد جامعه همه چيز داشته باشند. هر فردي در سطح خودش بايد از امكانات و خدمات برخوردار باشد. كسي كه موتور گازي دارد وقتي خودرو سانتافه ميبيند احساس محروميت ميكند. بايد رويكردها را عوض كرد و از سمت مسائل احساسي به سمت رويكرد عقلاني رفت. اين رويكرد بايد در ايدئولوژيها و رسانهها و نظام تعليم و تربيت جا بيفتد. در يك كلمه بايد عقلانيت را حاكم كرد. از سوي ديگر براي كنترل خشونتها بايد روشهاي عالمانهتري را پيش گرفت. نبايد از روشهاي آزمون و خطا استفاده كرد. ما ايرانيها راهكارهاي بسيار خوبي در دين و فرهنگمان داريم كه بايد از آنها بهره ببريم. نبايد تعداد پادگانها در شهر اين قدر زياد باشد. آدمهايي كه در روز اين همه اسلحه ميبينند از لحاظ رواني تحت تاثير قرار ميگيرند. تلويزيون ما بايد در نمايش فيلمها آگاهانه عمل كند. همين فيلم مختارنامه بسيار زيباست اما دوز خشونتش بسيار بالاست. بايد لطيفتر بود تا فرهنگ آزادمنشانه را ترويج بدهد.»
دیدگاه تان را بنویسید