نوجوان ایرانی که تبدیل به کارآفرینی مشهور شد/ ماجرای اولین ملاقات بنیانگذار خودکار بیک با «بارن بیک»/ وقتی که واردات کالای چینی به «بیک» ضربه زد
باور داشتن اینکه «من می توانم، کار تازهای را شروع کنم» عامل هایی هستند که در تولد یک کارآفرین و ایجاد عزم و اراده در وی نقش اساسی دارند. «حسن رفوگران»، بنیان گذار خودکار بیک یکی از همین افراد است.
سال ۱۳۲۴ بود که آتش افروزی اروپاییان، کارخانجات و صادرات آنها را از کار انداخت و راههای زمینی و دریایی را نیز برای حمل کالا دچار اشکال کرد. جنگ که تمام شد، اروپا مخروبه و کارخانههایشان از کار افتاده بود. بعضی از بازرگانان به خصوص تجار یهودی کالاهای زیادی از آمریکا به ایران وارد می کردند. یکی از این تاجرهای یهودی مراد کلیمیان بود که بچههایش در آمریکا درس می خواندند. این بچهها از فرصت مرگ اقتصاد اروپا استفاده کردند و کالای زیادی با سرمایه و اعتبار پدرشان به ایران فرستادند. که لوازم تحریر آن منحصرا به خانواده رفوگران فروخته می شد. حسن رفوگران با اشاره به همان سالها می گوید: «یکی از کالاهایی که آقای کلیمیان از آمریکا وارد می کرد، قلم خودنویس هایی بود به نام امپریال که مخزن جوهر لاستیکی داشت و از بغل بدنه آن به وسیله اهرمی، جوهر پر می شد. چند سال بعد کلیمیان نمایندگی فروش خودکار بیک را برای ایران گرفت. مطابق معمول واسطهاش شخصی بود به نام بهنام، نمونه آن را به حجره ما آورد و به پدر نشان داد. پدر مدتی به آن نگاه کرد و بعد از من پرسید چطور می نویسد؟ گفتم: خودکار است، مثل خودنویس احتیاجی به جوهر پر کردن ندارد.» و از آن موقع کلمه خودکار روی این وسیله نوشتار باقی ماند.» رفوگران ادامه می دهد: «فروش خودکار بیک در سال اول و دوم از پانصد هزار عدد بیشتر نمی شد. اوایل سال سوم، رئیس صادرات بیک فرانسه که معمولا سالی یکبار به ایران می آمد، به حجره ما آمد. لوک از من خواست که در بازار او را بگردانم. در حین بازدید از من سوال کرد که آیا می شود فروش بیک را در ایران بالا برد؟ به او گفتم که نوشتهای از آقای کلیمیان بگیرید که حداقل تا ده سال این کالا را به جز ما به کسی نفروشد، من قول می دهم فروش امسال را به دو میلیون برسانم. وقتی که لوک به پاریس برگشت، بعد از تحقیق جواب داد که حاضر است برای ما چک سفید امضا بدهد. به همین دلیل تلگرافی برایمان فرستاد که از این به بعد نماینده بیک در ایران شما هستید. و شما باید مستقیم سفارشهای خود را به ما بدهید.» بنیان گذار خودکار بیک در ایران می گوید: «اگرچه من با اضافه کردن کار واردات یکنوع استقلال کاری برای خود به وجود آورده بودم، ولی روح بلندپرواز من از یک طرف و تثبیت نمایندگی بیک باعث شد که به فکر ایجاد کارخانه خودکارسازی در ایران بیفتم. وقتی در حضور برادرم؛ حاج عباس، پیشنهاد ایجاد کارخانه را به پدرم دادم، قیافه معصومش در هم فرورفت و با ناراحتی گفت: «می ترسم این زیاده خواهی تو خشم خدا را برانگیزد. یک هفته طول کشید تا پدر جواب موافق بدهد و مرا غرق شادمانی کند.» اولین ملاقات با بارن بیک این کارآفرین موفق می گوید: «عازم پاریس شدیم تا در آنجا راجع به تاسیس کارخانه مذاکره کنیم، اما آقای بیک با تولید خودکار بیک در ایران موافقت نکرد و ما پس از دو روز اقامت در پاریس به شهر ورتزبورگ آلمان رفتیم. من آن روزها نمی توانستم این عدم موفقیت را تحمل کنم. زیرا که برای تولید خودکار بیک در ایران، روزها و شبها با پدر و برادر بزرگترم بحث کرده و به زحمت رضایت آنان برای این کار (که به نظر آنها غیرعملی می آمد) جلب کرده بودم. بنابراین به این نتیجه رسیدم که یک بار دیگر با ترفندی تازه به پاریس بروم و کوشش مجدد بنمایم. بعد از سفر مجدد به پاریس به دیدار آقای بیک رفتم. بدون مقدمهای گفت: «آقای رفوگران، چه کاری می توانم برای شما انجام دهم؟» من هم کیف را باز کردم و فرانکهایی را که صبح از بانک گرفته بودم را روزی میزش گذاشتم، و گفتم: «آقای بیک یک ماشین تزریق پلاستیک از آنها که اضافه دارید، به اضافه یک سری قالب خودکار دست دوم به من بفروشید و پولش را همین الان بردارید. من آنها را با خود به تهران می برم، اگر توانستم تولید را در سطحی که مورد رضایت شماست، انجام دهم، آنوقت اجازه تولید خودکار بیک در ایران را به من بدهید. اگر هم نتوانستم، ماشین پلاستیک زنی را برای خودم بر می دارم و قالبها را به شما بر می گردانم، تا سر فرصت به هر کسی که خواستید بفروشید و بعد پولش را به من بدهید.» وقتی آقای بیک چشمش به اسکناسها افتاده بود، گفت: «این پشتکار را به شما تبریک می گویم، با من بیایید تا ماشینی که می خواهید را به شما نشان بدهم.» تشکیل شرکت صنعتی در ایران حسن رفوگران ادامه می دهد: «وقتی به ایران برگشتم، شرکتی به نام «شرکت صنعتی قلم خودکار» تشکیل دادم. با خرید یک قطعه زمین در تهران نو با سرعت بنا را شروع کردیم و وقتی ماشینها به تهران رسید، سالنها هم حاضر بود. سه ماه طول کشید تا اولین محصول به دست آمدولی تا این اتفاق بیوفتد دمار از روزگارم درآمد و به راستی من در این سه ماه، همسر و فرزند خود را ندیدم! زیرا در آن روزها افراد تحصیل کرده فنی بسیار کم بودند و آنهایی هم که فنی بودند هر کدام به کاری اشتغال داشتند. دستگاههای پلاستیک سازی که امروزه یکی از سادهترین ماشینهای تولید است، برای ما که غیرفنی بودیم غولی به نظر می آمد. از سوی دیگر این دستگاهها دست دوم بودند و هر روز یک مشکل ایجاد می کرد. و چون نمی توانستیم با این مشکلات ماهرانه برخورد کنیم، مشکلات بیشتری به جا می گذاشت. به هر حال با هر زحمتی بود، ماشینها را راه انداختیم و وقتی یک شاخه از تولیدات خود را به فرانسه فرستادیم، تلگراف آمد که به اطلاع بدهید چه موادی مصرف کرده اید که محصول به این خوبی به دست آورده اید؟ این تلگرام شادی بخش به منزله جواز کار ما محسوب می شد و دیگر مطمئن شده بودم که تولید بیک در ایران شروع خواهد شد.» حسن رفوگران در کارخانه بیک بنیان گذار خودکار بیک در ایران می گوید: «تقریبا بیست و چهارساعته در کارخانه بودم، کار فنی و شیرینی امر تولید چنان جذبم کرده بود که تمام وقتم در کارخانه می گذشت. مرحوم مادرم خیلی ناراحت بود که چرا من اینقدر کار می کنم. البته من اوایل کار ۱۸ سالم بود و یادم است برخی از شبها از شدت فشار کار و خستگی گریه می کردم. دوستانم از آمریکا نامه می نوشتند و می گفتند در فلان دانشگاه می رویم و فلان موقعیت را داریم. من هم آن روزها افسوس می خوردم که چرا همراه دوستانم به آمریکا نرفته ام. کارخانه بیک هنوز به مرحله پیروزی رشک برانگیزش نرسیده بود که من به آن افتخار کنم اما می دانستم تولید به سرعت بالا می رود و بازار خودکار ایران در اختیار خودکار بیک قرار خواهد گرفت. پدر من در آن سالها ماهی ۳۰۰ تومان به عنوان پول تو جیبی به من می داد. حقوقی هم که مدیران کارخانه پس از ورود من به کارخانه در نظر گرفتند همان ۳۰۰ تومان بود. به پدرم گفتم من دیگر ۵ هزار تومان دستمزد می خواهم. چون کار فنی را خوب بلد بودم. علاوه بر این دستمزد ده درصد از سهام کارخانه را هم مطالبه کردم. برادر بزرگم بعد از شنیدن این حرفها قهر کرد. اگر من در آن کارخانه نبودم، باید یک مهندس الکترونیک می آوردند. این در حالی بود که من کارخانه را به تنهایی می گرداندم. در نهایت پدرم با حقوق ۵ هزارتومان موافقت کرد و ده درصد سهام را به شرط آنکه پولش را بدهم، پذیرفت. آن زمان سال ۴۷ بود . با آن پول اول یک ماشین مینی ماینر خریدم و از نظر شخصی کمی اوضاعم رو به راه شد.» ازدواج بنیان گذار کارخانه بیک حسن رفوگران در رابطه با ازدواجش می گوید: «من متولد سال ۱۳۲۵ هستم و بیست و شش سالم بود که با دختر مرحوم سهیلی، شاعر و نویسنده مشهور رادیو، ازدواج کردم. واقعیت این است که پدرم آدم کار کرده و زحمت کشیدهای بود. برای رسیدن به ثروت و موقعیت خوب اجتماعی خیلی کار کرده بود، دوست داشت بچههایش هم با زحمت و کار، پول به دست آورند. بیجهت و بیدلیل پولی را به کسی حتی فرزندانش نمی بخشید. شب یا روز مراسم عقدکنان رسم است بزرگترهای خانواده به عروس و داماد هدایایی بدهند، پدرم هم وقتی خطبه عقد خوانده شد در گوشم چیزی گفت که خیلی باعث خوشحالیام شده بود. ایشان دو میلیون تومان از بدهی باقیمانده سهام مرا به عنوان هدیه عروسی به من بخشید. و این رقم در آن زمان واقعا رقم سنگینی بود.» ورود کالاهای نامرغوب چینی و افت تولید خودکار بیک در ایران این کارآفرین راجع به مشکلاتی که در مسیر کارش وجود داشت، می گوید: «تا سال انقلاب تولید ما به ۱۰۰ میلیون عدد در سال رسید. اما این رقم بعدها تا ۲۰۰ میلیون عدد هم رسید، ولی به علت بعضی مشکلات پیش آمده، مثل ورود کالاهای نامرغوب چینی به ایران، تولید ما افت کرد. ما در زمان حیات پدر همه با هم بودیم. بعد از فوت مرحوم پدر، برادر بزرگترم (حاج عباس آقا) به علت اینکه فرزندانش بزرگ شده بودند و ایشان تمایل داشت که استقلال کاری داشته باشد، با وجود مخالفت شدید من برای جدا شدن، نهایتا بیک را من و علی اکبر برداشتیم، و سایر چیزها را مرحوم حاج عباس آقا برداشت. پس از فوت مرحوم حاج عباس آقا، علی اکبر هم نغمه جدایی سر داد و من قسمت لوازم التحریر بیک را برداشتم و علی اکبر تیغ، فندک و عطر بیک را برداشت. من در سال ۷۵ در ملاقات با برونی بیک، فرزند مارسل بیک توانستم اجازه تولید نوک خودکار بیک را بگیرم و در فیروزکوه با مشارکت بیک فرانسه، کارخانه نوک سازی را دایر کردم. که کار بسیار مهمی هم بود، زیرا تنها دو کشور در دنیا کل نوک خودکارهای بیک را تولید می کردند؛ فرانسه، برزیل و ایران.» چگونه نام بیک نجات یافت؟
او ادامه می دهد: «پس از انقلاب، وزارت ارشاد روی نام خارجی کالاهای تولید شده در ایران حساس شده بود، حرف آنها این بود که مجاز به استفاده از عناوینی هستیم که آن عنوان در فرهنگ لغت اسلامی آمده باشد و برای بیک معنی فارسی می خواستند. من نزد پدر همسرم، مرحوم مهدی سهیلی رفتم (ایشان شاعر، نویسنده و طنزپرداز مشهور رادیو در سه دهه قبل از انقلاب بود) و مشکلم را با ایشان در میان گذاشتم.
برای جا افتادن نام خودکار بیک در سراسر ایران ما خیلی زحمت کشیده و خیلی تبلیغات کرده بودیم. اگر مجبور می شدیم نام بیک را عوض کنیم شرکت ما خیلی لطمه می خورد. بنابراین مرحوم مهدی سهیلی با مراجعه به فرهنگها مشکل ما را حل کردند، کلمه بیک در فرهنگها آمده است و معنی درست و قابل قبولی دارد. یعنی با تغییر اعراب به معنی مال و ثروت می شود. ما همین تعریف را به وزارت ارشاد ارائه کردیم که خوشبختانه قبول کردند. به این ترتیب مشکل تغییر نام کالای شرکت ما حل شد.» چگونه بیک توانست شبهبیکسازان را از بازار رقابت خارج کند؟ حسن رفوگران راجع به اینکه چگونه بیک توانست شبه بیک سازان را از بازار خارج کند، می گوید: «مسابقه بین بیک و شبه بیک، وقتی بیک اصلی حریف بیک قلابی نمی شد، داستان آزار دهندهای شده بود. ترفند جانانهای لازم بود تا این گراز از مزرعه دور شود. در دهه چهل و پنجاه بیک به راستی بازار انواع خودکارها را فتح کرده بود و حتی در دورترین نقاط ایران هم هر کس وسیلهای برای نوشتن راحت می خواست سراغ خودکار بیک می رفت. در آن موقع سودجویان به فکر رقابت افتادند، البته اسم این کار را نمی شود رقابت گذاشت چون از نظر کیفیت محصولاتی که تولید و روانه بازار می کردند در مقایسه با بیک واقعی حرفی برای گفتن نداشت. ما اوایل شکایت می کردیم، وکیل می گرفتیم و در دادگستری تعقیب می کردیم، به زودی دانستیم این شیوه کار چاره مشکل ما نیست، مردم به بیکی که روان و راحت می نویسد عادت کرده بودند، متاسفانه بیک قلابی تولید شده موقع نوشتن، در همان چند خط اول از نفس می افتاد. شرکتی در قزوین بود که خودکار بال ولی با کیفیت بسیار بد تولید می کرد، آنها از نوشته بل که در انگلیسی به معنای زنگ است، استفاده کرده و شکل ظاهری زنگ آن طوری بود که می توانست بیننده عادی را گمراه کند. که این همان آدمک بیک است. بررسی و مطالعات ما بر روی بیکهای قلابی به زودی ما را متوجه این نکته کرد که آنها از کلک ارزان فروشی استفاده می کنند، بیک واقعی تولیدی ما به قیمت ۵ ریال در تمام بازار ایران جا افتاده بود، ما هم به عمده فروش چهار ریال و برای بنکداری جزئی از ۴ریال کمتر می فروختیم که در عمل چون تیراژ فروش بالا بود هم بنکدار و هم تک فروش سود متعادل خوبی داشت.
دیدگاه تان را بنویسید