نگاهی به مواضع متفاوت احمد توکلی درباره ولایت فقیه

کد خبر: 190286

محسن مهدیان/ صبح فردائی که توکلی از جلسه با رهبر انقلاب آمده بود در دفتر الف جلسه شورای سیات گذاری داشتیم. در همین جلسه از توکلی ماجرای دیدار شب گذشته را سوال کردیم. همه ماجرا را بدون کم و کاست تعریف کرد. همه انچه گذشته بود و تذکری که رهبری به وی داده بود. بعدها متوجه شدم که خود توکلی سخنان رهبری در آن جلسه همراه با تذکراتی که به وی داده بود را در قالب جزوه ای تهیه و میان نمایندگان منتشر کرده است.

محسن مهدیان/ اعتقاد و التزام عملی به ولایت فقیه یکی از شاخص های اصلی اصولگرائی است. جریان اصولگرائی این اصل را جزء جداناپذیر گفتمان فکری خود می داند و الحمدالله در جامعه نیز به تبعیت از ولی فقیه شهرت دارد. هرچند اعتقاد و التزام به اصل ولایت فقیه فصل مشترک همه جریانات اصولگرائی است، اما همین جریانات نیز در مواجه عملی با جایگاه رهبری و تبعیت از ولی فقیه، یک طیف را تشکیل می دهند و رفتار یکسان و شبیه به هم ندارند. نسبت اصولگرائی با ولایت فقیه را نباید صرفا در شعارها دید. چه بسا مواجهه عملی فعالان سیاسی با موضوع ولایت فقیه در بزنگاهها مهمتر از شعارها است. از طرفی نگاه افراد به جایگاه ولی فقیه و اینکه رابطه خود را با رهبر انقلاب چطور تعریف می کنند نیز اهمیت بسزائی دارد. نحوه مواجهه احمد توکلی با موضوع ولایت فقیه از چند منظر متفاوت و قابل توجه است. نکته اول این است که توکلی در برخورد عملی با این موضوع، یک نظام فکری مشخص دارد و البته برخلاف بسیاری می توان رفتار وی را در عمل نیز با آنچه اعتقاد دارد محک زد. نکته دوم نقش فعالی است که توکلی در بستر نظام سیاسی متکی بر ولایت فقیه برای خود قائل است که از این منظر نیز با بسیاری دیگر از فعالان سیاسی اصولگرا و غیر اصولگرا متفاوت است. و در نهایت مدل حق و تکلیف مداری توکلی در مواجهه با نظر و اوامر ولی فقیه است که به نظر می رسد همین اعتقاد باعث شده است در مواضع و تصمیم گیری های خود، صریح تر و روشن تر و مطمئن تر گام بردارد. اصولگرایان در تنظیم نقش و فعالیت سیاسی خود در مواجهه با جایگاه رهبری ۲ مدل رفتاری دارند. گروهی که پشت سر رهبری حرکت می کنند و گروهی که جلوتر از رهبری گام بر می دارند. غرض از پیشتر و یا عقبتر بودن، اطاعت و سرپیچی از اوامر رهبری نیست. بلکه غرض تعریف متفاوتی است که برخی اصولگرایان از شأن سیاسی خود نسبت به جایگاه ولی فقیه دارند. برخی اصولگرایان همواره در رفتار سیاسی خود پشت سر رهبری حرکت می کنند. در بسیاری از موارد هرگونه موضع گیری سیاسی خود را منوط به اعلام موضع رهبری می دانند و یا اینکه تا رهبری در موردی اظهارنظر نکردند به صورت جدی وارد موضوع نمی شوند و یا در هر شرایطی منتظر می مانند تا سخن یا اشاره و پیامی از سوی رهبری برسد. این دست از اصولگرایان معمولا در حرف زدن و موضع گرفتن نیز تلاش می کنند جا پای رهبری گذارند و حتی در ادبیات نیز رفتار تقلیدی دارند. اما گروه دوم که احمد توکلی را می توان در جرگه این دسته دانست، کسانی هستند که معتقدند باید جلوتر از رهبری حرکت کرد و البته جلوتر حرکت کردن، نه به معنای شتابزدگی و افراط و تفریط است، بلکه هدف تسهیل راه برای ورود رهبری است. طبیعی است که دسته دوم بیشتر هزینه خواهند داد و ممکن است در مواردی نیز اشتباه کنند و حتی مورد مواخذه قرار گیرند. اما آنچه که روشن است، این افراد با اتکا به چارچوب فکری و استراتژیک رهبری و با تکیه بر ملاحظات اصلی انقلاب و نظام کارشناسی شان، وظیفه اصلی خود را خط شکنی می دانند. مهمتر اینکه این دسته از اصولگرایان نقش خود را یک فعال سیاسی تعریف می کنند و نه رهبری و به همین دلیل معتقدند مواضعی که یک فعال سیاسی اتخاذ می کند، ذیل گفتمان رهبری و البته با ادبیات و حتی رویکرد متفاوت تری می تواند اتخاذ شود. خاطرم هست در سالهای ابتدائی دولت نهم که احمد توکلی به تنهائی در برابر انحرافات این دولت ایستاده بود، برخی به وی انتقاد می کردند که انتقاد تند شما در حالی است که رهبر انقلاب از این دولت حمایت می کنند. توکلی به این منتقدان از چند زاویه پاسخ داده بود که برخی در ادامه خواهد آمد اما به این فهم مهمترین آن، متفاوت دیدن وظایف یک نماینده مجلس و یک فعال سیاسی با رهبری است و اینکه هرکس باید در جایگاه خود، وظیفه اش را بدرستی ایفا کند. به همین دلیل است که اطرافیان احمد توکلی بارها این تعبیر را از وی شنیده اند که جامعه اسلامی یک پدر می خواهد و باقی باید نقش برادری خود را به نحو احسن اجرا کنند. اگر برادر نقش برادری خود را به درستی ایفا کند حمایت های پدرانه می تواند منشا رشد و تکامل شود. ذکر خاطره ای از صفارهرندی در همین رابطه قابل توجه است. خاطرم هست که صفار هرندی از دیدار شورای سردبیری روزنامه کیهان در ایام اصلاحات با رهبر انقلاب می گفت و اینکه در آن ایام چه توصیه هائی رهبری به شورای سردبیری روزنامه کیهان داشته اند. وی تعریف می کرد که وقتی نوبت به او رسیده تا در محضر رهبر انقلاب سخن بگوید به ابهام و پرسش برخی نیروهای متدین و انقلابی اشاره کرده است که ضمن اعتراض به عملکرد دولت اصلاحات نمی دانستند چه تکلیفی دارند. هرندی در آن جلسه می گوید که من به این جوانان حزب اللهی اینطور توضیح دادم که تلاش کنید همچون میثم در زمان و ایام خانه نشینی امیرالمونین باشید که همواره چشم در چشم حضرت دوخته و دست بر غلاف شمشیر آماده بودند تا زمان دستور فرا رسد. پس از اتمام سخنان هرندی، توصیه و تکمله رهبر انقلاب بسیار آموزنده است. ایشان می فرمایند که تعبیر آقای هرندی تعبیر ظریف و زیبائی است. اما این موضوع خیلی راه گشا نیست. تلاش کنید به نیروهای حزب اللهی بصیرتی دهید که خودشان بدانند در زمان لازم چه برخوردی را داشته باشند. ذکر این خاطره از این بابت است که رهبر انقلاب بر بصیرت بخشی و مبتکر و فعال بودن در عرصه سیاست تاکید داشتند و به تعبیری رفتار دسته دوم از اصولگرایان را مناسب تر می بینند و به همین دلیل است که در ایام پس از انتخابات از سکوت برخی سیاسیون گلایه می کنند. ایشان در آن ایام توصیه کردند که موضع گیری کنید .صریح هم بگویئد .آنچه که فکر می کنید درست است را بگویئد ولو اینکه اشتباه باشد. پشت سر رهبری حرکت کردن ممکن است هزینه ای نداشته باشد اما باری هم از دوش انقلاب بر نمی دارد. البته همانطور که گفته شد دسته دوم در معرض هزینه های سیاسی بسیاری هستند که مهمترین آن امکان خطا است و باید از راهی که رفتند بلافاصله بازگردند. کم نبودند کسانی که جلوتر از رهبری حرکت کردند و البته زمانی که متوجه خطای خود شدند، در آزمون ولایت پذیری نیز تجدید شدند. کسانی که کاملا راه خود را از رهبری جدا کردند و دیگرانی که اگر چه راه خود را جدا نکردند ولی با خانه نشینی و قهر کردن نوع دیگری از نافرمانی را رقم زدند. رفتار عملی توکلی در این راستا نیز آموزنده است. خاطرم هست که وقتی برای استیضاح وزیر خارجه در مجلس فعال بود، در جلسه ای مورد مواخذه رهبر انقلاب قرار گرفت. وقتی از مواخذه توکلی با خبر شدم خیلی برایم مهم بود که وی چه موضعی می گیرد. معمولا آدم های سیاسی در این شرایط چند نوع تصمیم می گیرند. یا کاملا منزوی می شوند که از این دست افراد کم نبودند. افرادی که با یک تذکر رهبری به لاک خود فرو رفتند و دیگر ترجیح دادند سکوت کنند. گروه دومی که دهن کجی و خانه شینی و قهر کردن را انتخاب کردند و گروه سومی که کینه به دل گرفتند و راه خود را از انقلاب هم جدا کردند.و البته دسته چهارمی هم هستند که اشتباه خود را با حریت می پذیرند و راهشان را اصلاح می کنند و اجازه نمی دهند علمی را که برداشتند بر زمین بماند. صبح فردائی که توکلی از جلسه با رهبر انقلاب آمده بود در دفتر الف جلسه شورای سیات گذاری داشتیم. در همین جلسه از توکلی ماجرای دیدار شب گذشته را سوال کردیم. همه ماجرا را بدون کم و کاست تعریف کرد. همه انچه گذشته بود و تذکری که رهبری به وی داده بود. بعدها متوجه شدم که خود توکلی سخنان رهبری در آن جلسه همراه با تذکراتی که به وی داده بود را در قالب جزوه ای تهیه و میان نمایندگان منتشر کرده است. اما موضع توکلی یک روز پس از تذکر رهبر انقلاب نیز برایم جالب بود. با طمانینه و آرامشی می گفت:"وظیفه رهبری نقد کردن است و وظیفه ما نیز گوش دادن" . البته بعد از این ماجرا نیز هرچند حساسیتش را در بررسی مطالب الف بیشتر احساس می کردم اما ذره ای در انتقادات صریحش به دولت تاثیر نگذاشته بود. نگاه توکلی به جایگاه رهبر انقلاب و اوامر و نظرات ایشان و وظایف و تکالیف هر فعال سیاسی در قبال ولی فقیه نیز قابل توجه است. مهمترین ملاحظه توکلی در برخورد با ولایت فقیه، اصلی است که باید رفتار سیاسی وی را نیز با توجه به همین اصل تحلیل کرد. خاطرم هست که با وی جلساتی با عنوان تاریخ شفاهی انقلاب داشتیم که خاطرات خود را از سالهای ابتدای انقلاب می گفت. در یکی از این جلسات بحث ولایت فقیه شد. در آن جلسه تحلیل خود در موضوع ولایت فقیه را تشریح کرد. نکته مهمی که بارها مورد تاکید وی قرار می گرفت این بود که مهمتر از تبعیت از رهبری، این است که افراد خود را در معرض هدایت ایشان قرار دهند. افراد و فعالان سیاسی باید خود را در مسیر هدایت فکری و اعتقادی ولی فقیه قرار دهند و این البته اولی بر تبعیت است. به اعتقاد وی، ولي فقيه يك مقام هدايت دارد و سپس در ذیل آن، مقام آمريتی و تحكمي و بعد هم مقام نظری و ارشادی قرار می گیرد. اما نکته دوم درباره موضوعی به نام منطقه الفراغ در توصیه ها و تاکیدات رهبری است. توکلی معتقد است که سخنان رهبری نیز مانند دستورات شرعی منطقه الفراغ دارد . به این معنا که باید میان نظر رهبری و امر وی تفکیک قایل شد. به تعبیر وی فعالان و مسئولین سیاسی و نمایندگان مجلس در عین اطاعت از امر ولی‌فقیه ، تکلیف دیگری هم برگردن دارند و آن‌ هم اینکه تا جایی که می‌ شود به رهبر جامعه دینی کمک کنند تا تصمیمات بهتر و دقیق‌تری اتخاذ شود، چرا که بنا بر فرمایش مولا امیرالمونین در نهج‌البلاغه، از حقوق والي بر گردن رعيت، خيرخواهي والی در حضور و غيابش است : «النصحيتُ في المشهد و البغيت.....» . توکلی معتقد است در منطقه الفراغ سخنان رهبری، اگر مسوولی نظر خود را مغایر نظر رهبری ببیند، می تواند بر مبنای نظر خود تصمیم بگیرد. با این حال در کنار این مجوز ۳ نکته کلیدی را مورد تاکید قرار می دهد. اول اینکه نظر رهبری را به عنوان یک کارشناس خبره و متعهد و با تقوا و با تجربه و مشرف به موضوعات مختلف در تصمیم گیری مد نظر قرار دهد. نظر رهبری بخش قابل توجهی از استدلال افراد برای اتخاذ یک تصمیم را در بر می گیرد و این البته به حکم عقل انجام می شود. به همین دلیل خاطرم هست در جلسه ای می گفت:" اگر در مورد يك لايحه در مجلس، رهبری تنها نظر خود را بیان کرده باشند و مشخصاً دستوري نداده باشند بنابراین شرعاً بر من واجب نیست تا از این نظر تبعیت کنم. البته اگر از نظر ایشان در خصوص یک موضوعی آگاه شوم، به دليل اينكه نظر يك سياستمدار باتجربه و یک فقیه عادل است، حتماً آن نظر برایم مهم و قابل تامل است." نکته دوم این است که ممکن است نظر رهبری جزئی از یک منظومه جهت دار و استراتژیک و ناظر به یک نقشه و برنامه کلی برای مسائل و حوادث جامعه باشد. باید دقت کرد که در چنین شرایطی تصمیمی نگرفت که حرکت این منظومه را مختل کند. در همین رابطه توکلی خاطره ای تعریف می کرد که جالب است. در هنگام معرفی كابينه دوم احمدي‌نژاد به مجلس، پيغام رهبرانقلاب برای نمایندگان مجلس خوانده شد كه مضمونش این بود که دولت از حد نصاب نیافتد. یعنی دولت آبرومندانه راي بياورد. البته حضرت آقا در انتهای پیام اضافه كردند که "این یک دستور نيست." توکلی تعریف می کرد که علیرغم اینکه ما نظر دیگری داشتیم و رهبری هم تاکید کردند که این یک دستور نیست، اما برداشت ما این بود که این نظر رهبری قائم به مصلحت مهمتری است و به همین دلیل تصمیم گرفتیم که دولت ریزش نکند. نکته سوم در مواجهه با منطقه الفراغ سخنان رهبری، بسیار بااهمیت است. احمد توکلی تاکید دارد که فعالان و مسئولان سیاسی باید خود را تحت هدایت رهبری قرار دهند. ذیل گفتمان او حرکت کنند. با این حساب ممکن است در مواردی میان نظر فرد مسوول با نظر رهبر انقلاب اختلافی پیدا شود. این اختلاف به خودی خود ایرادی ندارد .اما اگر تعداد این اختلافات زیاد شود باید نسبت به دور شدن از هدایت رهبری نگران شد. در نهایت اینکه مواجهه عملی احمد توکلی با موضوع ولایت فقیه از آن جهت برایم جالب بود که وی برای این مواجهه یک منظومه فکری روشن داشت و مهمتر اینکه با همین منظومه فکری بارها مورد آزمایش قرار گرفته بود و در عمل هم مطابق آنچه اعتقاد داشت عمل می کرد. منبع:سایت شخصی احمد توکلی
۰

دیدگاه تان را بنویسید

 

تازه های سایت