تفسیری جامع نگر از گفتمان پیشرفت

کد خبر: 206164

دکتر عماد افروغ/پیشرفت و توسعه قرار است در «ایران» اتفاق بیافتد. من در بررسی هر پدیده ای معتقدم که باید این سه وجهی را مورد نظر داشته باشیم؛ ساختار ( مکانیسم های عِلّی)، زمینه و شرایط و نمود و حادثه. ساختارها وقتی با شرایط و ابزارها متناسب باشند، خود را در حادثه یا نمودی خاص متجلی می کنند. یعنی اگر شرایط و ابزار ما با ساختارهایی که تعریف کرده ایم یا وجود دارد، هماهنگ نباشد مسلما پدیده مطلوبی حادث نمی شود.

گفتمان پیشرفت پاسخگوی نیازهای فعلی و شرایط امروز جامعه ایران است. اما کدام پیشرفت و با کدام تفسیر؟ من با آن تفسیری از گفتمان پیشرفت موافقم که رهبری در مراسم سالگرد ارتحال امام خمینی (ره) در 14 خرداد توضیح دادند. بیانات ایشان در این خصوص حکایت گر نوعی نگاه همه جانبه به مقوله پیشرفت بود که پیشرفت را صرفا در یک حوزه مثلا عرصه اقتصادی نمی بینند. بلکه سایر ابعاد مرتبط به آن مثل آزادی، اخلاق و معنویت و عدالت و به خصوص نوعی خوداتکایی و خودباوری نیز در آن دیده می شود. من با چنین تفسیری از پیشرفت که در حقیقت رویکردی همه جانبه به پیشرفت است موافقم و معتقدم این تفسیر، تفسیری از انقلاب اسلامی است. یعنی فازی از فازهای مرتبط با ظرفیت بخشی به گفتمان کلی تر انقلاب اسلامی است. پیش از این در جایی گفته بودم که پیشرفت را « توسعه فرهنگی» می دانم و حالا در این مجال آن را کامل می کنم و می گویم که پیشرفت یعنی « توسعه جامع فرهنگی» است. یعنی علاوه بر اینکه به توسعه از نگاه فرهنگی باید نگریست، این نگاه فرهنگی هم باید کامل و جامع باشد و از تفسیرهای تک بعدی بدور. در این نگاه سیاست، اقتصاد، اخلاق ، عدالت و آزادی هر کدام در جاهای مشخص خود حضور دارند و توسعه یا پیشرفت تنها در چند شاخص اقتصادی خلاصه نمی شود. نکته قابل توجه دیگر در این خصوص اینکه توجه داشته باشیم این پیشرفت و توسعه قرار است در «ایران» اتفاق بیافتد. من در بررسی هر پدیده ای معتقدم که باید این سه وجهی را مورد نظر داشته باشیم؛ ساختار ( مکانیسم های عِلّی)، زمینه و شرایط و نمود و حادثه. ساختارها وقتی با شرایط و ابزارها متناسب باشند، خود را در حادثه یا نمودی خاص متجلی می کنند. یعنی اگر شرایط و ابزار ما با ساختارهایی که تعریف کرده ایم یا وجود دارد، هماهنگ نباشد مسلما پدیده مطلوبی حادث نمی شود. این ترکیب ساختارها و زمینه ها و شرایط است که منجر به خلق حادثه یا پدیده ای می شود که مطلوب است یا نامطلوب. مطلوب بودن یا نبودن آن بسته به ترکیب و کیفبت ساختارها و شرایط دارد. ذیل گفتمان پیشرفت، بحث الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت هم مطرح شده که وجه ایرانی آن می تواند عطف به شرایط تاریخی و جغرافیایی باشد. بنابر این معتقدم پیشرفت با این تفسیر و نگاه همه جانبه به آن که به نحوه ترکیب ساختارها و شرایط توجه نشان می دهد می تواند راهگشای مشکلات باشد. اما اعتقاد به گفتمان پیشرفت به مفهوم نادیده گرفتن گفتمان های دیگری که پیش از این در جامعه وجود داشته اند نیست. گفتمان های توسعه اقتصادی (سازندگی)، توسعه سیاسی ( اصلاحات) و گفتمان عدالت همه در سه ویژگی با هم مشترک بودند؛ بیگانگی با فرهنگ، یکسویه بودن و شتابزدگی. نقد ما در طول سالهای گذشته بر این گفتمانها عطف به همین ویژگی ها بوده است و حال گفتمان پیشرفت باید مبرای از این مشخصه ها باشد. در غیر این صورت این گفتمان هم هیچ حرف تازه ای برای گفتن نخواهد داشت. از میان سه ویژگی یاد شده، عنصر شتابزدگی الان هم باعث بیمناکی ها و نگرانی هایی است. اینکه برخی گمان کنند تحقق یک گفتمان یک شبه ممکن است. رسیدن به این فهم، مهم است که در ابتدا باید سند و نقشه راه را تنظیم کرد. تنظیم سند پیشرفت هم درازمدت، فرایندی و جریانی است و در تهیه آن باید از همه ظرفیت های نخبگانی جامعه اعم از نخبگان و نهادهای رسمی و غیر رسمی بهره برد. بنابر این گفتمان پیشرفت برخاسته از نقدهای وارده بر گفتمان های پیشین است که نگاه همه جانبه به مقوله توسعه و پیشرفت نداشتند. باید از گفتمان های گذشته و نحوه اجرای آنها عبرت بگیریم. به هر حال آنها هر کدام تجربیاتی را پیش روی ما گذاشتند و در حقیقت عبرتگاه ماه شدند. از این منظر آنها هم واجد اهمیت هستند که ما مراقب باشیم راه رفته را تکرار نکنیم.
۰

دیدگاه تان را بنویسید

 

تازه های سایت