گام نهايي مذاكرات و اولويتهاي ما
دكتر حجت كاظمي: با اعلام خبر نهايي شدن توافق جمهوري اسلامي ايران و طرفهاي غربي براي اجرايي شدن توافق ژنو؛ اكنون سوالي كه بيش از هر چيزي ذهنها را به خود مشغول كرده آن است كه آينده مذاكرات هستهاي تهران و 6 قدرت جهاني چه مسيري را طي خواهد كرد؟ اين سوال از آن جهت اهميت دارد كه ميدانيم بخش اصلي و در حقيقت دشوارترين مباحث مربوط به پرونده هستهاي ايران موضوعات مورد بحث در فاصله 6 ماهه و احتمالا يكساله آتي خواهد بود.اهميت اين مرحله آنجا آشكارتر ميشود كه به جمله مهم و كليدي تكرار شده در ابتدا و انتهاي متن توافق ژنو توجه كنيم كه تاكيد ميكند«هیچ چیز مورد توافق نخواهد بود تا زمانی که در مورد همه چیز توافق صورت گیرد.»از اين رو توافق صورت گرفته در ژنو تنها مقدمهاي بر بازي نهايي طرفين جهت يافتن راهحلي نهايي براي مسائل مورد چالش بوده است و به اصطلاح بازي تازه آغاز شده است. مقدمه توافق ژنو تاكيد ميكند كه راهحل نهايي دربردارنده توافقي خواهد بود كه در آن بهحق ايران براي داشتن يك برنامه غنيسازي صلح آميز احترام گذاشته ميشود و از طرف ديگر تمام نگرانيهاي طرفهاي غربي در مورد احتمال انحراف برنامه هستهاي ايران رفع
خواهد شد(تحقق بازي برد- برد).ولي ترديدي وجود ندارد كه براي حصول چنين مقصدي،مباحث و موضوعات چالش برانگيزي وجود دارد كه بيترديد حصول توافق در مورد آنها بسيار دشوارتر از توافقهاي اوليه در ژنو خواهد بود.طرفين درگير در اين ماجرا پيرامون موضوعاتي چون حق غنيسازي، حدود غنيسازي، نوع رفتار با قطعنامههاي شوراي امنيت،چگونگي رفع تحريمها بهويژه تحريمهاي يكجانبه و ظالمانه ايالات متحده آمريكا،مختصات و سازوكار مقوله بسيار مهم«رفع نگراني»ها،چگونگي عادي شدن پرونده و ديگر موضوعات محوري اختلافنظرهاي بنياديني دارند كه اين اختلافات در درون 6 كشور نيز قابل مشاهده است.بازي فرانسه در آخرين رايزنيهاي منتهي به توافق ژنو نشان داد كه تنوع بازيگران و نظرات خاص آنها تا چه حد ميتواند رسيدن به راهحلها را دشوار سازد.بهرغم اين دشواريها؛ديپلماسيها با اميد دستيابي به حصول توافق آغاز ميشوند؛ولي همگان ميدانند كه در موضوعي مانند پرونده هستهاي ايران دستيابي به آن دشوار خواهد بود. حال سوال بسيار مهمي كه وجود دارد آن است كه اولويتهاي اساسي سياست خارجي ايران در فاصله اجراي توافق اوليه تا دستيابي احتمالي به توافق نهايي
كدامند؟بيترديد اولويت اول بايد استفاده حداكثري از شرايط جديد و گشايش صورت گرفته در مبادلات خارجي باشد.آن چيزي كه به عنوان «شكاف در ساختار تحريمها» مورد تاكيد دولت يازدهم است زماني ميتواند رنگ عملي به خود بگيرد كه كليت دستگاه سياست خارجي و تجارت بينالمللي ما قادر باشد از اين شرايط به نفع ايجاد ظرفيتهايي پايدار براي تقويت اقتصاد ملي در دوران جديد استفاده كند.ضرورت اقدام دولت آنجايي آشكارتر ميشود كه بنا به گفته ديويد كوهن، آمريكا تلاش خواهد كرد تا دستاوردهاي حاصل از گشايش در تحريمها را براي ايران به حداقل رسانده و مانع از آسيب ديدن ساختار تحريمها شود.موفقيت دولت در استفاده از اين شرايط ميتواند به عنوان پشتوانه تحقق اقتصاد مقاومتي و تقويت توان داخلي اقتصاد ملي عمل كند. تحقق چنين گامهايي ميتواند باعث كاهش آسيب پذيري اقتصاد ايران و به تبع آن افزايش توان چانه زني ما در جريان مذاكراتي باشد كه طرف غربي به اتكاي تحريمها در آن حاضر ميشود و به تاثيرگذاري آنها اميد بسته است. اولويت اساسي ديگر بحث و بررسي دقيق پيرامون موضوعات مورد بحث و سناريوهاي ممكن در جريان مذاكرات گام نهايي خواهد بود.بخش مهم و
تعيينكننده اين بررسيها و سناريو نويسيها در پشت درهاي بسته و توسط نيروهاي مسئولي صورت ميگيرد كه در ميانه ميدان سياست خارجي مشغول به فعاليت هستند و مسئول تامين منافع ملي هستند.آنها ضمن آنكه بايد مدار حركتي خود را بر اساس اولويتهاي ترسيم شده توسط مقام معظم رهبري تنظيم كنند، بايد گوشي شنوا براي شنيدن ديدگاههاي كارشناسان مختلف داشته باشند.در اين ميان نقش دانشگاهها، نخبگان و كارشناسان و رسانهها به عنوان پشتوانه كارشناسي اين مباحث از اهميتي برخوردار است كه تاكنون به آن توجه كافي نشده است.در حالي كه در ايالات متحده انديشكدهها،مراكز مطالعاتي و نشريات تخصصي به پشتوانه چندين دهه بررسي عملياتي و كاربردي موضوعات مبتلا به سياست خارجي آمريكا؛نقشي بسيار مهم در ارائه كمكهاي فكري راهگشا به تصميمگيران و سياست گذاران ايفا ميكنند؛فضاي آكادميك و رسانهاي ما فاقد چنين سنتها و قابليتهايي است. پارهاي از مباحث در اين فضاها يا با پشتوانه اغراض سياسي مطرح ميشوند يا آنكه مطرحكنندگان آنها دركي از واقعيات زمين بازي و نگاه خصمانه طرف غربي ندارند.نقش مهم اين گروه و لايههاي تاثيرگذار اجتماعي علاوه بر ياري فكري به
تصميمگيران و ترسيم چارچوب معقول توافق احتمالي؛ايجاد فضايي عقلاني و انتظاراتي واقع بينانه در جامعه و افكار عمومي درخصوص موضوعات مورد منازعه،مواضع جمهوري اسلامي و دشواريهاي دستيابي به توافقهايي مطابق منافع ملي است.موضوع هستهاي مهمترين پرونده تاريخ سياست خارجي جمهوري اسلامي است.دستيابي به نتيجهاي كه تامينكننده سربلندي نظام و منافع ملي كشور باشد تنها در سايه شكلگيري حركتي بر مدار عقلانيت، واقعبيني، اجماع ملي و پرهيز از گره زدن مسئله هستهاي به منازعات داخلي امكانپذير خواهد شد.
دیدگاه تان را بنویسید