حمله باشگاه استقلال به صدا و سیما
متاسفانه سطحينگري و برخورد عوامانه با موضوع «درآمد فوتباليستها» چند سالي است كه در جامعه ما رواج يافته و هر كس فكر ميكند آسانترين راه رسيدن به پول و سرمايه فوتباليست شدن است!
چند روز پیش برخی مطبوعات از حضور دوربینهای صدا و سیما در تمرینات تیمهای استقلال و پرسپولیس خبر دادند.
به گزارش خبرنگار سرویس ورزشی «فردا» نکته جالب توجه از حضور دوربینهای صدا و سیما در تمرینات این دو تیم، ضبط تصاویری از ورود بازیکنان به زمین تمرین و مدل ماشینهای آنان بود. این مسئله که باعث ناراحتی برخی بازیکنان و مسئولین این دو باشگاه شد، بازتابهای ویژهای نیز داشت. از همین رو باشگاه استقلال طی بیانیهای از پخش این گزارشها انتقاد کرد. متن بیانیه استقلال به این شرح است: طي روزهاي اخير گزارشي از شبكههاي تلويزيوني پخش شد كه سوژه اصلي آن خودروهاي گرانقيمت بازيكنان فوتبال بود. متاسفانه سطحينگري و برخورد عوامانه با موضوع «درآمد فوتباليستها» چند سالي است كه در جامعه ما رواج يافته و هر كس فكر ميكند آسانترين راه رسيدن به پول و سرمايه فوتباليست شدن است! رويايي كه خانوادهها براي فرزاندانشان ترسيم ميكنند و در ذهن خود كودك خردسالشان را در جامه ستارگان فوتبال ميبينند كه روزي بر خودروهاي چند ميليوني سوار است و در منازل درندشت و ويلاهاي سرسبز
غوطهور است! نگاه عوامانهاي كه متاسفانه به رسانه ملي هم رسوخ كرده و هراز گاهي تصاويري از ماشينهاي مدل بالاي فوتباليستها بينندگان تلويزيوني را اغوا ميكند. غافل از اينكه عمر قهرماني كوتاه است و توان پولسازي ساقهاي بازيكنان محدود. مايه تاسف است كه در كنار اين زرق و برق دنياي بازيكنان فوتبال، دوران سخت و انزواي مصدومان ناديده گرفته ميشود و روزهاي پر تنش و بدون درآمد بعد از قهرماني به دست فراموشي سپرده ميشود. ماهي نيست كه در همين رسانه ملي گزارشي از يك فوتباليست بازنشسته نبينيم كه درگير مشكلات مالي بيماريهايش -ناشي از همان دوران كوتاه قهرماني- شده است.
كاش به جاي نمايش مرسدسها، بيامو ها و... كه گاهي بازيكنان براي امنيت بيشتر خود حين رانندگي آنها را انتخاب ميكنند (و البته بعضي هم براي نماياندن بيشتر خود) به اين هم اشاره ميشد كه درآمد 10 ساله يك فوتباليست در حقيقت درآمد 50، 60 سال عمر اوست كه طي 10 سال در قبال سلامتي و بازي با جان و دلش به او پرداخت ميشود. كاش درآمدهاي ميلياردي ديگراني كه فوتباليست هم نيستند و شيكتر از فوتباليستها
زندگي ميكنند سوژه داغ گزارش گزارشهاي تلويزيوني مي شد يا حداقل واقعيتهايي كه در پس اين زرق و برقها نهفته به تصوير در ميآمد . از سوی دیگر چندی پیش مدیر روابط عمومی باشگاه استقلال در یادداشتی که در سایت رسمی باشگاه استقلال نیز منتشر شده بود از مسابقه پیامک برنامه نود به شدت انتقاد کرد. متن این یادداشت به این شرح است: پیامکهای نود، آماری غیر قابل استناد
پيش از نيم قرن است كه موسسات مراجعه به آراءعمومي عقايد و نظرات مردم را بررسي آماري ميكنند. در طول اين مدت راي جويان هم ستايش و هم سرزنش شدهاند. واژه poll (رايجويي يا نظرسنجي) از لغت انگليسي ميانه poll به معني راس يا نوك سر (همان چيزي كه به هنگام شمارش سرها در معرض ديد قرار ميگرفت) است. هرجا كه سرها شمرده شوند، رايجويي هم خواهد بود؛ و رأيجويي، شمارشي از نمونهگيري سرهاست كه به طور تصادفي يا از پيش تعيين شده انتخاب شدهاند تا عقايد گروهي از مردم را منعكس كنند. رأيجويي، بررسي توصيفي ويژهاي از عقايد و آراء عمومي است. تحقيق شونده يا پرسش شونده بايد نمونه گزيدهاي از يك جمعيت مشخص باشد كه
معمولاً نماينده تمامي جمعيت كشور قلمداد ميشود(اما محدود به آن نيست). به دنبال آن عقايد اعضاي برگزيده نمونه مذكور در مورد مسائل گوناگون برآورد ميشود. از ديدگاه جامعه، نظرسنجي در خدمت اهداف مفيدي همچون برآورد علايق مردم در مورد مسائل عمومي و رديابي گرايشات در عقايد و آراء عمومي است. نظرسنج، نامي است كه به رأيجويان و اندازهگيران عقايد عمومي اطلاق شده و اصطلاحي نسبتاً جديد است ( از زمان جنگ دوم جهاني متداول شده) اما از ميان كساني كه دراين زمينه فعاليت دارند، نام برجستهتر و چشمگيرتر، از آن تحليلگر آراء عمومي است. در اوان كار، نظرسنجي ها در تمام دنيا غالبا در مورد مسايل سياسي و فاقد ظرافت و جنبههاي خردمندانه (گاه بسيار نادرست و بيدقت) بود. اما در سالهاي اخير،نظرسنجي عقايد به صورتي بسيار ظريف، پيچيده و دقيق درآمده و متكي به نمونهگيري احتمالي است. در يك چنين نمونهگيري، هر يك از افراد جمعيت مورد مطالعه، شانس مساوي در شركت و پيوستن به نمونهگيري دارد.
نظرسنجان، از طريق اصول آماري، احتمال اين را كه آيا نمونه گرفته شده به واقع نماينده جمعيت
مورد مطالعه است، محاسبه ميكنند. اصطلاح خطاهاي نمونهگيري براي توصيف علمي اين موضوع به كار ميرود كه تا چه حد ميتوان انتظار داشت نتايج نمونهگيري، با نتايج فرض حاصل از منظور داشتن كليه افراد جمعيت در مصاحبه تفاوت داشته باشد. در طي سالها منتقدين به نارساييهايي در نظرسنجي عمومي توجه كردهاند. مثلاً فهميدهاند كه رأيجويي اين حقيقت را ناديده ميگيرد كه مردم از افشاي نظرات و احساسات قلبي خود به افراد ناشناسي كه اطراف اعتمادشان نيستند، اكراه دارند، همچنين دريافتهاند كه رايجوييها، در محسوب داشتن ميزان معرفتي كه در وراي ترجيحات مردم است يا اينكه مردم تا چه حد به گزينش خود متعهدند، ناموفق بوده است. "راجرز" يكي از نخستين منتقدان اين مقوله اين موضوع را كه آيا نظرسنجي ميتواند آنچه را كه در فكر مردم است اندازهگيري كند به زير سوال برده است. راجرز به بررسي اين نكته پرداخت كه آنچه مردم با غريبهها، آشنايان، دوستان، همسرانشان، خودشان يا در خوابشان ميگويند، ميتواند بسيار متفاوت و گونهگون باشد. به علاوه نظرسنجان نميتوانند از بلندي صداي آري و نههايي كه ميشنوند چيزي به ما بگويند (راجرز) منتقدان با مسائل ديگري
نيز در نظر سنجي آراء عمومي برخورد داشتهاند. تعدادي از باصطلاح نظرخواهيها چه جزئي و چه كلي، به واسطه اعلام نتايج از پيشتعيين شده و درز كردن نتايج مطلوب يك نظرسنجي (كه به منظور افرايش آراء موافق) صورت ميپذيرد تقلبي از آب در ميآيد! * * * آنچه خوانديد برگرفته از كتاب "طبقه بندي مفاهيم در ارتباطات" نوشته ريد بليك و ادوين هارولدسن است كه دربخشي از آن با توجه به نظرسنجي هاي رايج در جامعه آمريكا به آسيب شناسي اين روش از پژوهش هاي اجتماعي مي پردازد. نظرسنجي از طريق پيامك يكي از بخش هاي هميشگي و پرطرفدار برنامه نود است كه با شكلي مشابه در تمام برنامه هاي راديو و تلويزيون ديده مي شود و هر برنامه اي تلاش مي كند ضعف هميشگي دو رسانه راديو و تلويزيون - يعني يك سويه بودن- را به مدد تكنولوژي تلفن همراه جبران كند و برنامه ها را از شيوه "متكلم وحده بودن " خارج سازد. در واقع نظرسنجي ميداني يكي از اجزا جمع آوري اطلاعات است اما استادان روش هاي تحقيق نظري و عملي همواره تاكيد دارند كه صرف بهره گيري از يك جز ء پروژه تحقيق بدون رعايت قواعد آن نتيجه قابل اعتنايي همراه خود ندارد. به عبارتي در حالي كه هر نظرسنجي بايد تنها بخشي
از يك تحقيق و يكي از روش هاي جمع آوري اطلاعات باشد. ارائه داده هاي اطلاعاتي خام آن بدون تحليل علمي و ارزيابي فني فاقد ارزش استنادي است. اين مهمترين ضعف نظرسنجي هايي از اين دست در برنامه هاي تلويزيوني است. يعني در حالي كه بايد ابتدا سوال،فرضيه ها و پيش فرض هايي براي هر نظر سنجي تعريف شود و در نهايت اطلاعات خام جمع آوري شده از طريق پيامك ها تحليل شود و نتيجه گيري شود، تنها به ارائه يك آمار فله اي از تعداد شركت كننده ها و ميزان راي هاي سياه و سفيد اكتفا مي شود و بس! فارغ از اينكه استعداد شركت در نظرسنجي بر اساس مناطق جغرافيايي، سن، جنس، ضريب نفوذ تلويزيون،ضريب نفوذ تلفن همراه و ... مورد بررسي قرار گيرد. البته در اين مجال قصد بي اعتنايي به آرا مردمي را نداريم. به قول ماكياولي سياستمدار قرن 16 ايتاليا " انسان عاقل آراء عمومي را ناديده نمي گيرد" اما بايد تحقيق كرد آنچه به عنوان آراء مردمي مثلا در يك برنامه تلويزيوني مثل نود ارائه مي شود، جامع و دقيق است و عموميت دارد يا نه؟ آيا به لحاظ فني مي توان به اين آرا و نظرسنجي ها اعتنا كرد يا خير؟! و اصلا اين دست جمع آوري اطلاعات و ارائه خام آن براي استنباط شخصي
افراد صحيح و علمي است؟ يكي از دلايل جلب توجه افراد به شركت در نظرسنجي هاي هفتگي نود، تمايل به آشكار شدن عقايد است و ارائه نتايج نظرسنجي هاي نود در جريان برنامه موجب اين آشكاري و نهايتا همنوايي مي شود. همنوايي يعني احساس فشار واقعي يا خيالي از سوي گروه به وسيله فرد كه در نتيجه سبب تغيير در رفتار او شود (آرونسون1973). اما تبعات منفي آن چيست؟ به گفته گوردون (يكي از پژوهشگران به نام روانشناسي اجتماعي) افراد غالبا در ملأ عام عقايد خصوصي خود را تغيير مي دهند و ارائه نتايج در جريان برنامه موجب همنوايي در اطراف مي گردد به نحوي كه نتيجه آرا به سود گزينه اي كه بيشتر راي آورده و به ضرر گزينه اي كه راي كمتري داشته تغيير مي دهد. البته به دليل امكان مخفي كردن پيامك ارسالي توسط اشخاص مي توان تاحدودي بر آرا صحه گذاشت اما اين به معناي ناديده گرفتن عامل همنوايي نيست. به ويژه كه هر چه تعداد افراد بيشتر باشد، شانس همرنگ شدن با فرد يا گروه افزايش مي يابد. (وايلدر 1975) براي ملموس شدن موضوع مثالي مي زنيم؛ در يك ميهماني خانوادگي تعداي از جوانهاي فاميل طرفدار يك تيم خاص هستند، اين 3 ممكن است بقيه همسن و سالان خود را هم تحت
تاثير قرار دهند تا به گزينه موافق آنها راي دهد و ديگران كاملا براي اين كار متقاعد شوند، حتي اگر نظر شخصي شان گزينه ديگري باشد. اين تاثير گذاري بر مسن ترها آسانتر هم خواهد بود. به خصوص كه شركت در مسابقه پيامك نود براي آنها جذابيتي نداشته باشد! اين يك مثال براي نشان دادن ضريب خطاي موجود جمع آوري داده هاست اما مسلما عوامل متعدد ديگري هم وجود دارند كه قضاوت قاطعانه بر اساس تعداد پيامك ها بي ارزش مي كند. ضريب نفوذ تلفن همراه و تلويزيون در نقاط مختلف كشور، ميزان مخاطبان برنامه در آن زمان خاص (ساعتي پس از نيمه شب) و اينكه آيا جامعه آماري مخاطبان نود، زير مجموعه اي كامل از جامعه حقيقي هواداران فوتبال باشد،نكاتي ست كه در مسابقه پيامك نود هرگز به آن توجه نمي شود. بي توجهي به اين مطالب اغلب به منظور حفظ خصوصيات عامه پسند برنامه نود است. چه اگر تحليل داده هاي آماري مسابقه پيامك ارائه شود، از حوصله مخاطبان اين برنامه خارج باشد و اين خلاف روش برنامه نود است. . * * * مجري و تهيه كننده ي اين برنامه نقاط قوت متعددي دارد كه سريع الانتقال بودن، آگاهي كامل از موضوع برنامه (فوتبال) و القا سبك خودش در برنامه جزو فاكتورهاي
مثبت او هستند. فردوسي پور در اكثر موارد در باكس تدوين حاضر مي شود و بر روند تدوين آيتم هاي برنامه نظارت كامل دارد. كاري كه از عصر يكشنبه آغاز و شامگاه دوشنبه پايان مي يابد. كساني كه هر هفته طي اين بازه زماني با فردوسي پور تماس ميگيرند از اين موضوع مطلع اند؛ چون يا او را در دسترس نخواهند يافت و يا سر و صداي تصاويري كه در باكس تدوين پخش مي شود، مي شنوند. اما شخصي كه تمام طول روزش را براي تدوينهاي پي در پي يك فيلم پيچيده صرف كرده است، ممكن است نتواند قضاوت درستی از مسایل رخ داده در جریان برنامه داشته باشد. از سويی اكثر دست اندركاران برنامه نود به اعتراف خودشان در محافل خصوصي حامي يكي از دو قطب فوتبال پايتخت هستند نكته اي كه فراز كمالوند سرمربي تيم تراكتورسازي در برنامه دوشنبه شب با ذكر خاطرات همكاري با فردوسي پور، اشاره اي هم به آن داشت و ناگهان ارتباط تلفني اش با برنامه قطع شد! اين تمايلات رنگي در افراد به ذاته غيرطبيعي نيست. اما وقتي وارد چارچوب كاري مي شود،بي ترديد تاثيرگذار است. رابرت تيريل در كتاب "ژورناليسم تلويزيوني " خود مي نويسد: در يك جهان ناكامل و پيچيده، گروه تلويزيوني به عنوان انسان هاي با
حسن نيت اما جايز الخطا كه تا حدودي اسير روش هاي خود هستند، در حد توان خود مي كوشند. ] در مواردي [ احتمال يك توافق فكري در ميان آنها وجود دارد كه به جانب گيري نا آگاهانه مي انجامد! و اين يعني در هر برنامه ي تلويزيوني مثل برنامه نود هم ممكن است چنين اتفاقاتي بيفتد. البته تيريل به عنوان فردي كه از سوابق زيادي در كار تلويزيون دارد ، در بخش ديگري نوشته :" ما اكثريت خاموش نيستيم، ما اقليت پرحرفيم- غير از اين نمي تواند باشد. ما احتمالا تيزهوشتر و مطلع تر از اكثريتيم اما بايد مراقب باشيم كه با حرفه اي بودن ذاتي از آنها جدا نشويم." اين نكته اي است كه دست اندركاران نود هم نبايد آن را فراموش كنند! به هر صورت با همه متغيير هاي درون سيستمي برنامه نود و بيروني آن (مخاطبان و ...) مسابقه پيامك نود چون بدون رعايت اصول يك تحقيق يا پژوهش اجرا مي شود،نه تنها غير قابل استناد است بلكه مي توان به راحتي با شكل دلخواه از آن برداشت هم داشت. ممكن است نتيجه گيري يك نفر از مسابقه پيامك هقته اخير نود اين باشد كه 51 درصد هواداران فوتبال طرفدار پيروزي هستند. اما با مواردي كه مطرح شد، نتيجه گيري زير به مراتب واقعي تر به نظر مي رسد؛ از
ميان مخاطباني كه در مسابقه برنامه نود شركت مي كنند ، 51 طرف هوادار تيم پيروزي هستند و اين يعني نود در جلب رضايت هواداران ديگر تيمهاي باشگاهي كشور حتي به اندازه نصف هواداران پيروزي نيز موفق نبوده است!
دیدگاه تان را بنویسید