تاملاتی درباره کنفرانس لندن
فرامرز تمنا*
اينک که بيش از نه سال از حضور جامعه جهاني در افغانستان ميگذرد، در يک محاسبه ساده اگر توانمنديها و هزينههاي
کمي و کيفي کشورهاي حاضر در افغانستان را با دستاوردهاي سياسي، اقتصادي و امنيتي براي مردمان اين سرزمين مقايسه نماييم، نتايج خيرهکنندهاي بهدست خواهد آمد. برگزاري کنفرانسهايي چون بن در سال 2001، توکيو 2002، لندن 2006، پاريس 2008 و چندين کنفرانس ديگر قبل از کنفرانس لندن در سال 2010 که ميليارها دالر و حدود صدهزار نيروي نظامي قوي و مجهز از حدود چهل و دو کشور جهان را به افغانستان سرازير کرد، تنها بخشي از مساعي بينالمللي براي بازسازي و تحکيم امنيت و ثبات در اين کشور بودهاست. عليرغم تداوم کاستيهاي موجود، که بهميزان زيادي ناشي از بنياديبون ريشههاي بحران در افغانستان است، در يک تحليل آميخته با اغماض جايگاه اين کنفرانسها و نقش مثبت آنها در تکوين تحولات جاري و تسريع فرايند دولتملتسازي در اين کشور را نميتوان ناديده انگاشت. تأثيرات ملي و بينالمللي اين کنفرانسها را از سال 2001 تا 2010 ميتوان بهصورت نزولي در يک منحني ترسيم نمود. بدين معني
که کنفرانسهای اولیه (بن و توکیو) ارجحیت، تأثيرگذاري و اهمیت بیشتری نسبت به کنفرانس های بعدي داشتند، به گونه ای که می توان گفت بازدهي کنفرانسهاي بينالمللي راجعبه افغانستان به تدريج در حال کاستهشدن بودهاست. من علت را در تأکيد بيشتر اشتراک کنندگان بر «فرايند» ميبينم تا به «نتيجه» و ترجيح «تصوير سازي» بر «کارآمدي». اين امر دلايل سياسي و امنيتي چندي نيز دارد که در مهمترين بعد به منافع راهبردي کشورهاي ذي دخل در امور افغانستان (در رأس آنها ايالات متحده و انگليس) باز ميگردد. رجحان استراتژي «مديريت بحران» بر «حل مناقشه»، مستلزم نگاه «فرايند محور» است. يعني راهبرد کنترل اوضاع. حال آنکه افغانهاي خسته از جنگ و نابساماني همواره به «نتايج» چشم دوختهاند. اين شکاف بينالاذهاني بهميزان فزايندهاي ميتواند نتايج و برون دادهاي هر کنفرانسي را دگرگون سازد. با اتکا بر اين ديدگاه ميتوان اهداف چندگانهاي را براي کنفرانس لندن 2010 که چندروز پيش برگزار شد متصور دانست. مهم ترین اين اهداف تحکيم امنيت در افغانستان و همچنين اتخاذ تدابيري براي ارتقاي نقش افغانها براي تعیین سرنوشت کشورشان بود. بحران امنيت بهويژه از سهسال
گذشته بدين سو عميقتر شدهاست. در اين مدت با قدرت یابی مجدد طالبان و افزایش حملات تروریستی، تهديدات فراواني امنيت ملي افغانستان را فراگرفته و موجب بر هم خوردن امنیت و ثبات در اکثر ولايات کشور شده بود، و از جانب ديگر جايگاه ضعیف دولت افغانستان در عملیات ضد تروریسم موجب فربهتر شدن قواي خارجي در عمليات نظامي و در نتيجه سبب کشته شدن غیر نظامیان شد. اين امر به تنزل تدريجي مشروعیت دولت افغانستان در سالهاي اخير منجر شده بود. از اينرو براي جبران بخشي از اين کاستيها، خواسته اساسي دولت افغانستان در لندن جلب توجه جامعه جهاني مبني بر تداوم بازسازی و امنیت کشور و ارتقاي نقش افغانها در اين روند بود. این خواسته تا جایی پیش رفت که مشارکت جنبش طالبان نيز در فرايند بازسازي و ثبات افغانستان مطرح شد. دولت کرزي در این کنفرانس خواستار آن شد که تایید جامعه بین المللی در طرح مذاکره دولت با طالبان و جلب مشارکت آنان را در ساختار سیاسی کشور داشته باشد. از این رو پیشنهاد داد تا نام تعدادی از طالبان مندرج در لیست سیاه سازمان ملل حذف شود، و دیگر اینکه خواستار بودجهای برای اشتغال آفرینی و تطمیع آن عده از طالبانی شد که جزء القاعده
نیستند و سلاح خود را کنار گذاشته و به دولت افغانستان میپیوندند. ارتقاي نقش افغانها، و مذاکره با طالبان نقاط عطف کنفرانس لندن بود. برای بررسی این دو مولفه اساسی که مرکز ثقل خواستههاي دولت بود، چند نکته را باید مدنظر داشت: اول اینکه طرح مذاکره با طالبان جديد نيست. اين طرح از سوی آقاي کرزي و همچنين برخی از کشورهای خارجی از جمله انگلیس در سال های گذشته به شدت پیگیری می شد و کنفرانس لندن صرفا این طرح ماهيتا انگليسي را رسمیت داد و به آن وجهه بین المللی بخشيد. دوم اینکه بحث امحای کامل طالبان و القاعده به صورت یک هدف استراتژیک، در هیچ کدام از کنفرانس های مربوط به افغانستان از سال 2001 تا کنون، از جمله کنفرانس لندن، جدی گرفته نشدهاست. زيرا اگر چنين ميبود اکنون با طالبان قدرتمندي مواجه نبوديم. اگر ایالات متحده و سایر کشورهای عضو ناتو خواهان نابودی کامل طالبان و القاعده می بودند، باید با نگاه ريشهايتري زیر ساخت های اجتماعی که منجر به ظهور طالبان و یا قدرت یابی مجدد آنها در منطقه میشد را مورد توجه قرار می دادند. استفاده از اهرم نظامي برای نابودي یک جنبش نظامی- سیاسی که ريشههاي ايدئولوژيک قوي نيز دارد، آخرین
گزینه است و نباید به عنوان بهترین راهکار مورد استفاده قرار گیرد. طالبانيسم اکنون يک نيروي نظامي صرف نيست، بلکه يک نيروي اجتماعي و فکري است، بنيانهاي اقتصادي نيز دارد و عوامل سياسي فراملي نيز بهآن پيوسته است. ازينرو هزینه هایی که در طول 9 سال گذشته در مبارزه سختافزاری با تروریسم اختصاص داده شده بود، می توانست در راستای محو ريشهها و رفع این کاستی های بنیادین هزینه شود. اگر قرار بود مذاکرهای با طالبان انجام شود، چرا این مذاکره اینک و پس از 9 سال که طالبان از قدرت کافی برای چانه زنی سیاسی و ارائه درخواست های سطح بالا برخوردارند، انجام شود؟ این راهبرد را میشد همان 9 سال قبل و هنگامی که طالبان و القاعده بسیار ضعیفتر از امروز بودند، انجام داد. به یقین در آن هنگام هم مردم افغانستان و هم جامعه بین المللی تاوان کم تری در مقابله با تروریسم میپرداختند و هم روند بازسازی و تثبیت امنيت، حداقل 9 سال پیش میافتاد. لذا در يک جمعبندي بزگترین دستاوردی را که می توان برای کنفرنس لندن متصور دانست این است که افغانستان پس از 9 سال هنوز در مرکز توجهات جهانی است و اینکه افغانها میتوانند اعتماد جامعه بین لمللی را به
مدیریت خود بر کشورشان معطوف نمایند. این امر فرصتی دگرباره برای دولتمردان افغانستان است که در فضاي بهوجود آمده به تدریج مدیریت تحولات جاری کشور را به دست گیرند. اين امر نيازمند بهرهگيري از نيروهاي متخصص و وطندوست است. لذا ازين روی بحران افغانستان را پیش از آنکه بتوان بین المللی تلقی کرد، باید راه حل ملی و منطقه ای برای آن جستجو نمود و ريشهبحران را بايد در فرهنگ سياسي و بافتار جامعهشناسي افغانستان جستوجو کرد. طالبان، برخاسته از ساختار اجتماعی-قبيلهاي و تحولات نظامی- سیاسی آخرین سالهای قرن 20 افغانستان و منطقه است و لذا این واقعیت تلخ باید در یک فرایند ملی و داخلی مورد پذیرش قرار گرفته و راه حلی بدان اندیشیده شود. نقش اکثر کشورهای منطقه به ویژه جمهوری اسلامی ایران، جمهوری اسلامی پاکستان و عربستان سعودي در این روند بسيار جدی و حیاتی است. همچنين در صورتی که به ریشههای ايجابي و ايجادي تروریزم و طالبان و سلفی گری در افغانستان توجه نشود، طالبان و القاعده صرفا به عنوان یک گروه شورشی و طغیانگر سازمان یافته و تحت کنترل باقي خواهند ماند که آثار و عواقب سوئي را متوجه افغانستان و منطقه ميسازند. اين گروه
اگر کنترل شده باقي بماند تهديدات کمتری را متوجه امنیت غرب خواهد نمود و این همان چیزی است که ناتو و قدرت های فرامنطقه ای به دنبال آن هستند. به هر حال جنگ با تروریسم در کوچه باغ های هلمند و قندهار بسیار کم هزینه تر از مبارزه با بنیادگرایی و تروریسم در خیابان های نیویورک و لندن است. * استاد دانشگاه هرات در افغانستان
دیدگاه تان را بنویسید