آنجا که مهندس مبلغ دين می شود

کد خبر: 109523

بهزاد حميديه

روشنفکران ديني در ناسازگاري ميان دين و مدرنيته، با پيش فرض گرفتن گريزناپذيري حداکثري مدرنيته، تلاش کرده اند قرائتي نوين از دين اسلام ارائه دهند. در اين قرائت که گاه آن را «قرائت رحماني»، مي خوانند، دين، فاقد مفهوم تعبد است، بخش هاي خشونت آميز آن حذف شده است، سازگار با درک عقلانيت مدرن از عدالت است و فقه معاملات آن مفقود است يا حجمي بسيار اندک دارد. اين قرائت، جنبه هاي فوق انساني و فوق طبيعي، به انسان ها (همانند پيامبر و ائمه عليهم السلام) نسبت نمي دهد، تاکيد بسيار بر متن قرآن (بدون نظر به تفسير حقيقي آيات توسط اهل بيت عليهم السلام) دارد، و در يک کلمه، اين قرائت، صبغه اومانيستي آشکاري دارد و تلاش مي کند محدوده احکام و عقايدي را که صرفا با اتوريته و حجيت نبي مورد پذيرش مومنين قرار گرفته است ضيق تر نموده، بر حوزه فعاليت عقل عرفي بشر بيافزايد. روشنفکران ديني در ناسازگاري ميان دين و مدرنيته، با پيش فرض گرفتن گريزناپذيري حداکثري مدرنيته، تلاش کرده اند قرائتي نوين از دين اسلام ارائه دهند. در اين قرائت که گاه آن را «قرائت رحماني»، مي خوانند، دين، فاقد مفهوم تعبد است، بخش هاي خشونت آميز آن حذف شده است، سازگار با درک عقلانيت مدرن از عدالت است و فقه معاملات آن مفقود است يا حجمي بسيار اندک دارد. اين قرائت، جنبه هاي فوق انساني و فوق طبيعي، به انسان ها (همانند پيامبر و ائمه عليهم السلام) نسبت نمي دهد، تاکيد بسيار بر متن قرآن (بدون نظر به تفسير حقيقي آيات توسط اهل بيت عليهم السلام) دارد، و در يک کلمه، اين قرائت، صبغه اومانيستي آشکاري دارد و تلاش مي کند محدوده احکام و عقايدي را که صرفا با اتوريته و حجيت نبي مورد پذيرش مومنين قرار گرفته است ضيق تر نموده، بر حوزه فعاليت عقل عرفي بشر بيافزايد. اخيرا (پنج شنبه دوم ارديبهشت1389 )، مهندس ميرحسين موسوي، «جنبش سبز» را مبلغ قرائت رحماني از دين معرفي کرده اند و بيان داشته اند: «ما مبلغ قرائت رحماني از دين هستيم، قرائتي از دين که واجد حداکثر مدارا نسبت به تمامي ديدگاه ها و عقايد است.» وي اين تبليغ را کاري دشوار خواند و گفت: «اما جنبش سبز مي تواند چنين مسئوليتي را بر دوش خود حس کند.» درباره اين عبارات چند نکته تذکر دادني به نظر مي رسد: 1- قرائت دين به معني امکان حمل گزاره هاي ديني به هر معناي دلخواه، نمي تواند درست تلقي شود. اگر دين را امري وحياني دانستيم، هيچ راهي براي ما جز تلاش براي فهم مقصود شارع متعال باقي نمي ماند، زيرا شارع حکيم، دين را ملعبه اي براي تفاسير به راي اين و آن قرار نداده است، بلکه آن را براي هدايت بشر به سوي کمال فرستاده است، لذا بايد از گزاره هاي ديني، مقصود متعين او را جست نه چيز ديگري را. اما اگر دين را امري وحياني ندانيم، بلکه آن را امري دست ساز بشر و مخلوق فرهنگ و تاريخ انساني بشماريم، راه براي قرائت هاي دلخواه باز مي شود و مي توان متون ديني را همچون شعر و عبارات هنرمندانه اديبان، به چند وجه معنا و تفسير کرد، بدون آنکه الزاما آن وجوه را مقصود مولف بدانيم. آيا دين اسلام که مهندس موسوي بر وحياني بودن آن شبهه اي ندارند، متني شعري و ادبي است که بتوان آن را يک بار با قرائتي رحماني برخواند و يک بار با قرائتي خشونت آميز؟! مي خواهم بگويم استعمال تعبير «قرائت»، فرد را در معرض اين اتهام قرار مي دهد که دين را وحياني نمي داند يا فروفرستادن آن از سوي خداوند را فاقد اغراض حکيمانه و صرفا ملعبه اي براي بازي تفسيري مي شمارد (تعالي الله عن ذلک علوا کبيرا). 2 - اگر مقصود از «قرائت»، همان تفسير معتبر و درست، متکي بر اصول راستين تفسير و در جهت کشف مراد واقعي شارع باشد، آنگاه بايد پرسيد، مهندس، چه آشنايي عميق و فني با علوم اسلامي دارند که به خود جرات «قرائت» مي دهند. البته امروزه، در نظر انسان هاي مدرن، دين امري پيش پا افتاده و خرد و ساده است و تفسير آن نياز به تحصيل و تخصص ندارد؛ همگان مي توانند مفسر و معناکننده دين باشند! اما واقعيت خلاف آن است. دين از دشوارترين موضوعات علمي اي است که بشر با آنها دست و پنجه نرم کرده است. اين واقعيت را کساني به صورت عميق درک مي کنند که سالياني را در حوزه هاي علميه صرف تحصيل علوم اسلامي و مبادي آنها از علوم عربيت و منطق نموده اند و البته محصلين رشته هاي دانشگاهي الهيات و «دين شناسي» Religionwissenschaft(). اگر مهندس، از دخالت نابخردانه ديگران در امور تحت تمحض و تخصص خويش، برآشفته مي شود و غيرت علمي و فني اش برانگيخته مي گردد، متخصصين دين پژوه و اسلام شناس نيز از دخالت بي جاي مهندس در حوزه تخصصي آنها ناخرسند خواهند شد. البته وضعيت فعلي، تنها دخالت جناب مهندس در تفسير دين اسلام نيست، بلکه به گفته ايشان، دخالت چيزي که «جنبش سبز»ش مي خوانند در امر تفسير دين است! جنبش سبز که نه ماهيتي روشن دارد و نه واقعيت خارجيش را مي توان پذيرفت و نه چراييش مبين شده است (يعني فاقد همه وجوه سه گانه منطقي تصور اعم از ماهيت، هليت بسيطه و لميت است)، چگونه مي تواند تا اين سطح بالا بيايد که مبلغ و مفسر دين شود؟! 3 - از آنجا که به فرموده شهيد مدرس، ديانت ما عين سياست ماست و سياست ما عين ديانت ما، کانديداهاي رياست جمهوري ما هم سعي مي کنند در حد و اندازه هاي مبلغين و مفسرين دين ظاهر شوند! مثلا يادمان هست که دکتر مصطفي معين، کانديداي رياست جمهوري دوره نهم، يکي از اهداف حضور خود در عرصه انتخابات را «اعتلاي دين و آيين» شمرده بود. در اين مورد هم جناب مهندس موسوي که ابتدا با انگيزه اي صرفا سياسي به ميدان مبارزه انتخاباتي وارد شده بود، کم کم چنان احساس منجيانه اي به او دست داد که اصلاح عرصه هاي مختلف فرهنگي و اجتماعي را وظيفه خود شمرد و هم اينک مقام ايشان چنان ترقي نموده است که متکلف اصلاح دين مردم هم شده اند! اما اين بزرگواران بايد توجه داشته باشند که جمله معروف شهيد مدرس، قطعا بدين معني نيست که هر دانشمندي از دکتر و مهندس، به صرف اينکه وارد عرصه سياسي جمهوري اسلامي شده است و بدون نيازمندي به تحصيل طولاني مدت علوم ديني، مي تواند مبلغ و مفسر دين باشد! 4 - تعجب آور است که «مبلغين اسلام رحماني»، با آيات روشن قرآني مبني بر غلظت و شدت و عدم تسامح چه مي کنند؟ آيا در اسلام رحماني، قرآن حجمي کوچک تر دارد؟ در سوره توبه آيه123 دستور به جنگ با کفار آن هم با غلظت و شدت صادر شده است: «قاتلوا الذين يلونکم من الکفار و ليجدوا فيکم غلظه.» در سوره اسراء، آيه5 نيز درباره کساني مي خوانيم که پيکار سخت مي کنند و خداوند، آنها را بندگان خود خوانده است: «فاذا جاء وعد اوليهما بعثنا عليکم عبادا لنا اولي باس شديد.» در سوره فتح، آيه29 راجع به اصحاب واقعي پيامبر مکرم اسلام دو توصيف مطرح شده است، يکي شدت و سخت گيري و ديگري رحمت و مهرباني: «محمد رسول الله و الذين معه اشداء علي الکفار رحماء بينهم.» و در سوره حديد، آيه25 به نازل شدن آهن (به عنوان وسيله پيکار) همراه با فروفرستادن انبياي الهي اشاره شده است: «لقد ارسلنا رسلنا بالبينات و انزلنا معهم الکتاب و الميزان ليقوم الناس بالقسط و انزلنا الحديد فيه باس شديد و منافع للناس و ليعلم الله من ينصره و رسله بالغيب» نيز در صفات خداوند، درکنار لطف و رحمت، شدت عقاب را مي بينيم؛ مثلا در آيه3 سوره غافر مي خوانيم: «غافر الذنب و قابل التوب شديد العقاب.» به واقع، بايد پرسيد کتاب آسماني، «اسلام رحماني» را برمي تابد و مي توان ميان آن دو سازگاري برقرار نمود؟ اگر گفته شود که مقصود طرفداران دين رحماني، کنار نهادن اين آيات نيست و فقط مقصود، برجسته کردن رحمت و جنبه هاي تسامحي دين اسلام است، بايد پاسخ داد برجسته کردن، چه حدود و ثغوري دارد تا به نفي آياتي همچون آيات فوق الذکر نيانجامد؟

۰

دیدگاه تان را بنویسید

 

تازه های سایت