روشنگری، اساس استراتژی رهبر انقلاب
بحث اصلي رهبري معظم انقلاب، تكريم حضور مردم است. چون برخي اين حضور كه حماسه بزرگي بود را زير سوال ميبردند.
تهران امروز: موسي فقیه حقاني از مديريت مقام معظم رهبري در يك سال گذشته ميگويد؛ امروز 22 خرداد ماه سالروز برگزاري انتخابات رياستجمهوري دوره دهم در سال گذشته است. انتخابات مذكور هم به لحاظ فضاي رقابتي كه قبل از انتخابات شكل گرفته بود و هم به لحاظ ميزان مشاركت مردم، انتخاباتي اگر نگوييم بينظير، كم نظير بود. با اين حال حوادث بعدي آن تجربههاي تلخي را به همراه آورد كه اين بخش از انتخابات هم در طول دوران حيات جمهوري اسلامي ايران كم نظير بود. امروز كه يك سال از آن انتخابات و حوادث بعدي آن ميگذرد، التهابات سياسي كاهش يافته و كشور دوباره روي آرامش را به خود ديده است. به گفته بسياري از كارشناسان و مسئولان، بخش عمده اين آرامش و پايان يافتن فضاي سياسي ملتهب، مرهون مديريت مقام معظم رهبري است. در همين ارتباط با دكتر موسي فقيه حقاني، پژوهشگر تاريخ و كارشناس و تحليلگر مسائل سياسي- تاريخي گفتوگو كردهايم. موسي حقاني در اين گفتوگو تبلور مديريت رهبر معظم انقلاب قبل از انتخابات را «فراهم آوردن الزامات يك انتخابات سالم با مشاركت حداكثري» ميداند و درباره مديريت ايشان در يكسال گذشته و برقراري آرامش در كشور، با اشاره به موارد مختلف ويژگيهاي مديريت مقام معظم رهبري، «روشنگري» را واجد اهميت بيشتر ميداند. آقاي دكتر حقاني موضوع مورد بحث ما، مديريت مقام معظم رهبري در يك سال گذشته است كه منجر به كاهش التهابات سياسي و برگشت آرامش به كشور شد. اگر موافقيد ابتدا از قبل از انتخابات شروع كنيم. به نظر شما مديريت رهبر معظم انقلاب در ماهها و روزهاي منتهي به 22 خرداد چگونه بود؟ قبل از انتخابات با توجه به تجربهاي كه از انتخابات دوره نهم داشتيم، مشخص بود كه انتخابات دوره دهم يك انتخابات جدي و سرنوشت ساز است. در حقيقت هم نظام و هم گروههاي سياسي و هم دشمنان و بيگانگان روي اين انتخابات حساب باز كرده بودند حال هر كدام با نيت و هدف خاصي. از طرف بيگانگان و دشمنان نظام تحركات گستردهاي قبل از انتخابات صورت گرفته بود تا از اين ظرفيت قانوني (انتخابات و فضاي انتخاباتي) براي تغييرات گسترده و جدي استفاده كنند. دشمنان گروههاي مسلح و روشهاي شورش مسلحانه و تروريستي را در سالهاي اوليه انقلاب تجربه كرده و ناكام مانده بودند، ميدانستند كه اين روشها ديگر كاربرد ندارد چون اساسا اين گروهها از صحنه سياسي كشور حذف شده بودند. اما ظرفيت قانوني انتخابات و فضاي رقابتي كه حول آن شكل ميگيرد، ظرفيتي بود كه آنها براي دخالت و ايجاد تغييرات جدي به آن چشم دوخته بودند. اين نكتهاي بود كه مقام معظم رهبري متوجه آن شده بودند و از روزهاي ابتداي سال 88 آگاهي بخشي در اين خصوص را جديتر مطرح كردند. رهبر معظم انقلاب كه در همه انتخابات گذشته اصل را بر مشاركت حداكثري گذاشته بودند و حضور پرشور مردمي را مطالبه ميكردند، در اين انتخابات هم توجه و تاكيد بسيار بر اين داشتند كه انتخابات با حضور حداكثري برگزار شود. با اين حال اين نكته را هم به عنوان يك خطر گوشزد ميكردند كه دشمنان نظام بنا دارند از اين ظرفيت قانوني كشور براي ضربهزدن به نظام و مردمسالاري ديني استفاده كنند. از سويي ديگر برخي از نيروها و گروههاي سياسي داخلي البته نه با آن صراحت خارجيها، خواستار تغييرات گسترده در شرايط موجود بودند و وعده تغييرات جدي ميدادند كه فراتر از برنامهها و شعارهاي آنها در دورههاي گذشته انتخابات بود. بعضيها بحث تغيير برخي اصول قانون اساسي را مطرح ميكردند و برخي گروهها هم وعده تغييرات جدي ميدادند كه در حقيقت با رويكرد ضدآمريكايي و ضد استكباري نظام همخواني نداشت. مثلا وعده الحاق به كنوانسيون وين كه در خصوص حقوق زنان بود، ميدادند در حالي كه اين وعده فمينيستي و ضد ديني بود. اين شعارها و وعدهها و تحركات بيگانگان نشان از آن ميداد كه شرايط انتخابات دوره دهم يك شرايط خاصي است. اصلاحطلبان هم كه در دوره گذشته شكست خورده بودند طبيعي بود كه انگيزه مضاعفي در اين ميان داشتند تا بتوانند دوباره به قدرت بازگردند. قبل از انتخابات زمزمههايي مبني بر احتمال تقلب بهوجود آمد كه منجر به تشكيل كميته صيانت از آرا شد. به نظر من تشكيل كميته صيانت از آرا دغدغه عادي نبود و احيانا بخشي از يك پروژه بود. مجموعه اين شرايط باعث ميشود كه بگوييم جنس و شريط انتخابات دهم، جنس و شرايط خاصي بود و برخي تحركات مشكوك باعث برخي نگرانيها شده بود. مقام معظم رهبري قبل از انتخابات توضيحاتي درباره تحركات دشمنان و آسيبهايي كه ممكن است وارد شود، داده بودند. توجه دادن به تحركات بيگانگان و برخي حركتهاي مرموز داخلي و مطالبه مشاركت حداكثري مواردي است كه ايشان قبل از انتخابات بدان تاكيد داشتند. همانگونه كه اشاره كرديد، مشاركت حداكثري شايد مهمترين بخش از تاكيدات رهبري انقلاب قبل از انتخابات بود. اين مشاركت حداكثري مطمئنا يك الزامات و شرايطي دارد. به نظر شما مديريت ايشان در فراهم شدن اين الزامات چگونه بود؟ با توجه به اينكه رهبر معظم انقلاب مشاركت حداكثري را طلب ميكرد، طبيعي بود كه الزامات آن را هم بپذيرند و فراهم كنند. الزامات اين مشاركت حداكثري حضور نيروها و طيفهاي مختلف جامعه در انتخابات بود كه در زير چارچوبهاي قانوني نظام حضور داشتند و فعاليت ميكردند. همين ديدگاه بود كه در سال 1376 منجر به آن شد كه آقاي خاتمي و جناح او بتوانند با استفاده از ظرفيت قانوني انتخابات، قدرت را در دست بگيرند. يعني در آن انتخابات هم همانند ساير انتخابات نظام، الزامات يك انتخابات كه توام با مشاركت حداكثري باشد، فراهم بود و جناحهاي سياسي فرصت رقابت با يكديگر را پيدا كردند. در انتخابات سال گذشته با درايت رهبري و نظام اين فضاي رقابتي متشكل از همه ديدگاههاي قانوني موجود در كشور بهوجود آمد و ما شاهد حضور كانديداهايي بوديم كه با يكديگر متفاوت بودند و بخشهايي از خواستهاي مردم را نمايندگي ميكردند. تامين الزامات و تاكيد بر انتخابات سالم از سوي رهبر معظم انقلاب در نهايت منجر به خلق حماسه با شكوه 22 خرداد و مشاركت 40 ميليوني شد. آن نشاط سياسي و تجربه خوب فضاي رقابتي در انتخابات ميتوانست گام جدي باشد براي تعميق هر چه بيشتر مردمسالاري ديني كه البته دشمنان نظام از آن هراس دارند. آنها در طول 30 سال گذشته اين را نشان دادهاند و در همين راستا هميشه اينگونه القا كردهاند كه مردم در ايران از نظام برگشتهاند ولي مشاهده كرديم كه در آخرين صحنه از رقابت سياسي 40ميليون نفر در انتخابات شركت كردند. چنين فضايي به تدبير رهبر معظم انقلاب حاصل شد، اين ماجرا كه منجر به مشاركت 85 درصدي شد برميگردد به مديريت عالي ايشان كه از ابتداي رهبريشان شروع شده و در يك سال گذشته به اوج خود رسيده است. حوادث بعد از انتخابات در طول سالهاي گذشته بيسابقه يا حداقل كمنظير بوده است. شما نقش و مديريت رهبر معظم انقلاب در كاهش التهابات سياسي و برقراري آرامش در كشور را بعد از انتخابات چگونه ارزيابي ميكنيد. از زمان اعلام نتايج انتخابات، بحث اصلي رهبري معظم انقلاب، تكريم حضور مردم است. چون برخي اين حضور كه حماسه بزرگي بود را زير سوال ميبردند. تكريم از حضور مردم، صيانت از آراي مردم و دستاوردهاي انتخابات مهمترين بحثي است كه در روزهاي اول حوادث بعد از انتخابات از طرف مقام معظم رهبري شاهد هستيم. دستاوردهاي انتخابات هم چيزي نبود جز همان مشاركت حداكثري و حضور ديدگاههاي متفاوت در انتخابات كه اين دو به نوبه خود ميتوانست منجر به يك همدلي و وحدت ملي شود. در مرحله بعدي ما رويكرد توجيه و اقناع مخالفان و معترضان به نتيجه انتخابات را از طرف ايشان شاهد هستيم. بههر حال بخشي از مردم معترض بودند و دچار احساسات شده و سوالات و ابهاماتي برايشان پيش آمده بود. مقام معظم رهبري با نمايندگان كانديداها و روساي ستادهايشان و حتي خود آنها جلسه گذاشتند تا مخالفان توجيه شوند و به مسير قانوني هدايت شوند. در حقيقت گام دوم مديريت رهبري در اين عرصه تلاش براي توجيه مخالفان بود. گام بعدي استفاده از ظرفيتهاي قانوني بود يعني ظرفيتها و مكانيزمهاي قانوني براي رفع ابهامها و اشكالات فعال شد. شمارش درصدي از صندوقهاي آرا و تمديد مهلت ارسال شكايات به شوراي نگهبان در اين راستا قابل ارزيابي است. ايشان بر اين نكته تاكيد داشتند كه براي توجيه مخالفان و رفع سوالات و اشكالات آنها از مكانيسمها و ظرفيتهاي قانوني استفاده شود و خود معترضان هم در همين مسير قانوني شكايات و اعتراضات را پيگيري كنند اما برخي كانديداها درخواستهاي غيرقانوني داشتند و مسيرهاي غيرقانوني هم انتخاب كردند. مقام معظم رهبري در اين مرحله، توامان از كليت نظام و قانون دفاع كردند. يعني ضمن تاكيد بر قانون بر اين مسئله هم پاي فشردند كه نظام در برابر درخواستهاي غيرقانوني كوتاه نميآيد. اگر ايشان در برابر درخواستهاي غيرقانوني كه ابطال انتخابات بود كوتاه ميآمدند، آنگاه بهانهاي ميشد براي اينكه هركس هر ادعا و خواستهاي دارد به خيابان بيايد و خواستههاي خود را در خيابان پيگيري كند. مسلما در چنين حالتي ظرفيتي به نام قانون كاركرد خود را از دست ميدهد. اين مرحله را ميتوان قاطعيت توام با روشنگري و رافت اسلامي دانست. گام بعدي طرح تز«جذب حداكثري و دفع حداقلي» از سوي ايشان بود كه ايده موفقي بود. برخيها كه دچار احساسات شده بودند و به اشتباهات خود پي بردند و فهميدند كه پشت پرده مطالبات غيرقانوني آنها چه انگيزههايي وجود دارد و دنبال ميشود، برگشتند. در ادامه اين تز تاكيد بر ضرورت جداكردن خط معترضان از خط بيگانگان و دشمنان است. اين يك فرصتي بود تا برخي به چارچوبهاي نظام و مردمسالاري ديني برگردند و اگر هم اعتراض و انتقادي دارند از مسير قانوني پيگيري كنند و با جدا شدن و موضعگيري در برابر بيگانگان در صحنه حضور داشته باشند. گفته شد كه اگر شما مرزبندي و خط خود را جدا كنيد، ميتوانيد از ظرفيتهاي قانوني نظام استفاده كنيد ولي متاسفانه برخيها خط خود را جدا نكردند. تعدادي از آنها دچار توهم بودند، بعضيها درصدد تصفيهحسابهاي گذشته و برخي هم خود را به دست بيگانگان سپرده بودند. نكته بعدي در اين خصوص توقعات از خواص است. توقع از خواص براي موضعگيري و بيان شفاف نظرات خود، براي ياركشي نيست بلكه براي روشنگري است. به هر حال خواص نخبگان تاثيرگذار در جامعه هستند و در چنين شرايطي بايد كمك كنند به روند روشنگري. در ميان مولفههاي متفاوتي كه بيان كرديد به نظر ميرسد بحث روشنگري نسبت به ساير مولفهها پررنگتر و واجد اهميت بيشتر است. بله، همين طور است. مقام معظم رهبري اصل را بر روشنگري گذاشتند و خودشان هم مستقيم وارد اين ميدان شدند. ايشان با كانديداها و نمايندگان آنها جلسه داشتند تا روشنگري را هم در اين سطح و هم در سطح عمومي پيش ببرند. توقع از خواص هم همين بود كه وارد گود روشنگري شوند. ايشان همزمان با روشنگري تاكيد بر اين داشتند تا از ظرفيتهاي قانوني استفاده شود و اعتراضات از مسير قانوني دنبال شود. در حقيقت استراتژي مقام معظم رهبري در مديريت اين بحران روشنگري بود. بعد از فروكش كردن التهابات سياسي كه بخش عمده آن مرهون مديريت رهبري معظم انقلاب است، شاهد اين هستيم كه ايشان در موارد مختلف گروههاي سياسي و نهادهاي قانوني را به پرهيز از افراطگرايي و اتهام زني نسبت به همديگر توصيه ميكنند. به نظر شما دليل توجه رهبري به پرهيز دادن گروهها و بهخصوص رسانهها از افراطگري و زدن اتهامات نسبت به منتقدان و حتي افرادي كه به هر صورت با سخنان و رفتارهاي خود باعث خسارت عظيمي شدند در چيست؟ بيشك هدف دشمنان تشديد اختلافات است و بحث مشخص رهبري معظم انقلاب مشخص شدن خط و مرز گروههاي داخل نظام با بيگانگان و كاهش اختلافات و جلوگيري از تعميق اختلافات است. زدن اتهامات ناروا و نسبتهاي نادرست گروهها و رسانهها نسبت به يكديگر مسلما هدف دشمنان يعني تشديد اختلافات را محقق ميكند و نه هدف نظام را كه كاهش اختلافات و ممانعت از تعميق اختلافات است. البته در اين ميان اين نكته را نبايد فراموش كرد كه مقام معظم رهبري بر مرزبندي گروهها و جريانهاي سياسي با بيگانگان تاكيد دارند. گروههايي كه مدعي خط امام هستند، حداقلهاي مربوط به شاخصهاي خط امام را بايد رعايت كنند. اگر نكته ديگري درباره مديريت رهبري معظم انقلاب در يك ساله گذشته باقي مانده است، بفرماييد. آنچه به نظر ميرسيد گفتم ولي جمعبندي من از اين موضوع اين است كه مقام معظم رهبري با روشنگري و تز«جذب حداكثري و دفع حداقلي» سعي كردند نيروهايي كه درون نظام و معتقد به چارچوبهاي نظام و اسلام هستند را نگه دارند تا اين نيروها و گروهها در چارچوب نظام به فعاليت سياسي خود ادامه دهند. در حقيقت اين يك فرصت بوده و هست كه اگر واقعا گروههايي يا شخصيتهايي دغدغه تعميق مردمسالاري ديني در كشور را دارند، بيايند و از اين فرصت استفاده كنند. هر گونه دوري و تخلف از دستورالعملها و رهنمودهاي مقام معظم رهبري ميتواند به زيان مردمسالاري ديني منجر شود. خوشبختانه مردم نسبت به نظام و رهبري علاقه دارند و با آگاهي اين مسائل را دنبال ميكنند. خطاب من به گروههاي سياسي است كه اگر دغدغه تعميق مردمسالاري در كشور را دارند بايد از رهنمودهاي رهبري و ظرفيتهاي قانوني استفاده كنند.
دیدگاه تان را بنویسید