تراژدي اخلاق در جامعه
بهرام گل زاده
مدتهاست به اين فکر ميکنم که گويي ديگراخلاق و قدرداني از رفتارهاي اخلاقي به کلي از درون جامعه رخت بر بستهاست، و آنچه باقي مانده تنها يک نمايشي از اخلاق و آنهم نمايشي تراژيک وغمانگيز است. تاسفبارتر اينکه حتي رعايت اخلاق در جامعه براي حفظ ظاهر نيز در بسياري از موارد جاي خود را به جسارت در بياخلاقي در حد اعلاء داده است. به هر طرف که مينگري رفتار و کردارها و افعال و اقوال، هيچکدام نشاني از اخلاق ندارند. در سياست دروغ و بي اخلاقي بهاوج خود رسيده است. ديگر تنها به گفتن دروغ براي ماندن اکتفا نميکنيم بلکه بياخلاقي آن هم از نوع آشکارش را به عنوان ابزار در اختيار گرفته و به کار ميبريم. در اقتصاد و تقويت قدرت اقتصادي نيز به همين شکل! اندکي به عرصه فعاليتهاي اقتصادي و نوع روابط حاکم بر آن نظر بيفکنيد، چه ميبينيد؟ براي صعود به قله، پا روي شانه ديگري ميگذاريم، به قيمت له شدن استخوانهاي ضعيف تر! براي حفظ اين قدرت و موقعيت، قدرتي که همه ميدانيم ماندني نيست و اگر ماندني بود براي پيشينيان ميماند، چهها که نميکنيم! در حوزه اجتماعي و رفتار فردي نيز اوضاع اگر نگوييم بغرنجتراست، اما بهتر از حوزه سياست نيست البته بخش اعظم آن متاثر و نشات گرفته از رفتارهايي است که در روابط سياسي و رابطه ميان حاکمان و محکومان صورت ميپذيرد. گويي هيچ سامان و ضابطه و قاعدهاي وجود ندارد، هر کس قدرتمندتر بود بازي را برده به قيمت نابودي رقيب ضعيف! قدرناشناسي؛ رفتاري کاملا عادي و گويي اجتنابناپذير و ضروري است. اخلاقي بودن و خدمت به همنوع کردن را جزء لاينفکي از زندگي ميدانيم اما فقط براي ديگران، و خود را به راحتي در حرف و عمل از اين قاعده مستثني ميکنيم! اصولا ديگر قدرشناسي ارزش محسوب نميشود، قدرشناسي براي چه چيزي و از چه کسي؟! هر کس هر کاري کرده، وظيفه اش را انجام داده است! اگر انجام نميداد بايد سرزنش ميشد! اعتماد؛ اصولا ديگر وجود ندارد. لطماتي که دراثر اعتماد، به افراد و جامعه وارد شده همگان را به اين نتيجه قطعي رسانده که بايد اصل را بر بياعتمادي گذاشت و تعامل کرد، تا مبادا از کناراعتمادي خوشباورانه مجبور به تحمل عواقب آن شويم. به تعبيري ديگر اصل بر بياعتمادي است. گويي اصلا از ابتدا ارزشي با عنوان اعتماد وجود نداشته است! هر چه ديده و شنيدهام همهاش خواب بوده است و خيال! گذشت؛ ظاهرا ديگر معني ندارد. گويي اگر گذشت کني مثل اينکه طعمه و بهانهاي براي منفعتطلبي و سودجويي، در اختيار ديگران قرار دادهاي. و در ادامه، بيتوجهي و بيتفاوتي به نيازهاي طبيعي همنوعان؛ اساساً کسي خود را مسئول نميداند! به دنيا آمدهايم که تنها گليم خود را از آب بيرون کشيده و در اين رقابت نفسگير، تنها خود راببينيم و بس. کافي است که يکبار گذشت را تجربه کني و در حق کسي گذشت کني، تنها چيزي که برايت باقي ميماند بدهکاري است، بدهکاري و بدهکاري! تهمت و افترا و لکه دار کردن؛ به راحتي خوردن يک ليوان آب خنک، خيلي راحت! گويي آفريده شدهايم و ماموريت مهمي داريم! چه ماموريتي؟ ماموريت و وظيفهاي ويژه؛ که آدمهاي بد (البته به زعم خودمان) را شناسايي کنيم، تنبيه کنيم، به جامعه معرفي کنيم، تا الگوي و درس عبرتي براي سايرين، جهت پرهيز از گناه باشند! شک و ترديد نسبت به همديگر؛ زير ذرهبين بردن رفتار و گفتار افراد، بدون اينکه ذرهاي عقل و تدبير به خرج دهيم! به همه رفتارها و گفتارها شک کنيم و ترديد، و توهم؛ توهم توطئه، توهم خيانت، وسر آخر اينکه خود، سرمان رو همانند کبک زير برف کرده و اشکالات و ايراداتمان را اصلا نبينيم! خودمان را عقل کل و مجسمه صداقت و پاکي بدانيم و ذرهاي هم در آن ترديد نکنيم! و دهها و صدها مورد ديگر. نتيجه: در چنين شرايطي، شما بگوييد آيا سنگروي سنگ بند ميشود؟ اميدي باقي ميماند؟ البته تحت هر شرايطي نبايد اميد را از دست داد. در چنين فضايي نشاط را بايد در کجا جستجو کرد؟ خوشبختي و بهروزي را در کجا؟ انسانيتي باقي ميماند؟ کجا بايد به دنبال ارزشهايي مانند، گذشت کردن، اخلاقي بودن، نوعدوستي، کمک به ديگران، خود را جاي ديگران قرار دادن، گشت؟ اگر در جامعهاي اعتماد، قداست و ارزش بودن خود رااز دست داد، و دروغ و تزوير و منفعتطلبي جاي آن را گرفت، ديگر براي آن جامعه و مردمانش چه چيزي باقي ميماند؟ فاعتبرو يا اوالابصار
دیدگاه تان را بنویسید