عوامل تاخير در فرآيند حقوقی عراق

کد خبر: 114490

سعدالله زارعي

فرآيند سياسي در عراق دچار نوعي ركود شده و برخلاف آنچه در روند حقوقي ديده شده، تشكيل پارلمان بعد از برگزاري اولين جلسه به تعويق افتاده است قانون اساسي عراق مي گويد حداكثر يك ماه پس از تشكيل اولين جلسه پارلمان جديد بايد روساي قوا و نخست وزير تعيين شوند اينك دو هفته از اولين جلسه پارلمان گذشته است ولي از جلسه دوم خبري نيست بر اين اساس بعضي از چهره هاي سياسي عراق در تفسيري كه چندان با متن قانون اساسي عراق همخوان نيست گفته اند منظور از اولين جلسه پارلمان، اولين جلسه اي است كه در آن شاكله پارلمان - هيئت رئيسه - بسته مي شود. در خصوص روند موجود نكاتي وجود دارد: 1- فراكسيون العراقيه كماكان بر بدست گرفتن پست رياست جمهوري يا نخست وزيري عراق تاكيد دارد و سه كشور عرب همسايه عراق از اين خواسته پشتيباني مي كنند و حال آنكه كردها روي تداوم رياست خود بر قوه مجريه تاكيد دارند محور العراقيه - عربستان و... به خوبي مي دانند كه فروگذاشتن از سهم كردها در يكي از دو پست رياست جمهوري و نخست وزيري روي توافق كردها با شيعيان در پست نخست وزيري اثر مي گذارد و امكان انتخاب نخست وزير از ميان كانديداهاي ليست بزرگتر - ليست مشترك شيعيان - با دشواري جدي مواجه مي كند. هدف نهايي آنان اين است كه فرمول هر عراقي يك راي و اثر گذاري بر ساختار سياسي براساس آراء بيشتر را منتفي كرده و قاعده اكثريت و اقليت را بهم بزنند. اگر اين اتفاق بيفتد ساختار سياسي عراق و قانون اساسي اين كشور به حالت تعليق درمي آيند. 2- تصميم گيري درباره پست هاي مهم - كه شامل حدود 180 پست مي شود - حتما بايد توأم با حفظ حضور همه اقوام در ساختار حقوقي باشد بر اين اساس هر طايفه بايد رضايت و موافقت طايفه ديگر را كسب كند بعنوان مثال كردها و شيعيان اگر رضايت فراكسيون اهل سنت - العراقيه - را بدست نياورند در اداره استان هاي داراي اكثريت سني - الانبار، صلاح الدين و نينوا - دچار مشكل شده و بخش عمده اي از وقت 4 ساله آنان صرف حل مسايل اين طايفه مي شود. از سوي ديگر بعضي از اقدامات در عراق نيازمند تصويب بيش از دو سوم نمايندگان مجلس مي باشد با اين وصف و با اين محدوديت، فراكسيون العراقيه مطالبات خود را بالا برده و امكان حصول توافق را با دشواري مواجه كرده است. رئيس فراكسيون 91 نفره العراقيه در آخرين اظهارنظر اعلام كرد كه هركس نخست وزير شود بايد پست هاي ارشد امنيتي و نظامي را به العراقيه بسپارد و حال آنكه دوام مديريت نخست وزير بر قوه مجريه در عراق مستلزم داشتن اختيار حوزه امنيتي و انتظامي است. امروز امنيت مهمترين نياز عراق و اولين مسئوليت و ماموريت دولت به حساب مي آيد. 3- در درون فراكسيون 159 نفره شيعه كه اينك ذيل عنوان «هم پيماني ملي» مطرح است، روي ساز و كار انتخاب كانديداي نخست وزيري توافق شده است اين ساز و كار مبتني بر انتخاب «يك نفر» از بين كانديداها يا اعضاي فراكسيون ياد شده مي باشد در عين حال در ميان آن ها يك ملجاء مذهبي براي حل نهايي اختلافات پيش بيني شده و دريچه خروج فراكسيون هاي شيعي به سمت ائتلاف هاي ديگر بسته شده است اما در عين حال سه گروه عمده شيعه هركدام از كانديداهاي خود حرف مي زنند و براي به كرسي نشاندن نظر خود نيم نگاهي هم به بيرون دارند اما پرواضح است كه اين موضوع بيش از آنكه از يك وضعيت يا يك واقعيت خارجي خبر دهد، نوعي مانور سياسي براي واداشتن طيف هاي ديگر شيعه به همراهي به حساب مي آيد در عين حال بعضي از طيف هاي شيعه بيش از آنكه روي چه مي خواهند تمركز داشته باشند روي چه نمي خواهند متمركز شده اند. بر اين اساس تداول گروههاي شيعي روي سه كانديدا - مالكي، جعفري و عبدالمهدي - هفته هاست ادامه دارد هرچند به مرور از شانس كانديداي آخر كاسته شده و اينك بحث ها عمدتا روي انتخاب ميان مالكي و جعفري دور مي زند. 4- از نظر حقوقي انتخاب دولت با تاخير مواجه نيست چرا كه هنوز پارلمان شكل نگرفته است تا از دل آن انتخاب رئيس جمهور و نخست وزير بيرون بيايد اما در عين حال فرايند سياسي عراق كه خارج از پارلمان شكل مي گيرد هنوز به نقطه اي نرسيده كه با تشكيل مجلس مسايل حل شود بلكه مي توان گفت دليل عدم تشكيل مجلس وجود بن بست در انتخاب رئيس جمهور و نخست وزير است. بر مبناي آنچه مشاهده مي شود اهل سنت و دو كشور عرب همسايه عراق آرام آرام از تاكيد بر پست رياست جمهوري منصرف شده اند و حالا روي اينكه چه كسي از ميان ائتلاف شيعيان نخست وزير شود تاكيد دارند. دست هاي اداره كننده اين فراكسيون روي نخست وزير فردي تاكيد مي كنند و موافقت خود را مشروط به نخست وزيري او كرده اند كه در ميان 159كرسي شيعيان حداكثر 15 رأي دارد و اين اگر محقق شود به آن معني است كه عملاً انتخاب نخست وزير از ميان كانديداهاي «فراكسيون بزرگتر» منتفي گرديده و ساز و كار هر عراقي يك راي كنار گذاشته شده است و اين دقيقاً به معناي بازگشت به وضعيت طايفه اي و آغاز اما و اگرهايي است كه هر طايفه و مذهب مي تواند مطرح كند و بر آن پاي بفشارد اين در واقع در انتها به معناي فروپاشي نظم جديد و سنت جديد سياسي عراق مي باشد. 5- آمريكايي ها طي دو هفته اخير روي توافق مالكي- علاوي تاكيد دارند و مي گويند تركيب دو فراكسيون كه 180كرسي - بيش از 55 درصد كرسي ها- دولت قانون و العراقيه را در اختيار دارند، مي تواند مديريت عراق را در اختيار بگيرد. در حالي كه اگر اين اتفاق بيفتد از يك سو كردها بطور كامل حذف شده اند و از سوي ديگر شكاف عميقي ميان شيعيان به وجود مي آيد چرا كه در اين فرايند به غير از يك گروه شيعه- حزب الدعوه- بقيه گروهها- شامل مجلس اعلا، گروه صدر، گروه جعفري، گروه چلبي و گروه يعقوبي- حذف شده اند اين شكاف، شريك شيعه ي علاوي را در موضع ضعف قرار داده و به تمكين از خواسته فهرست العراقيه سوق مي دهد در اين صورت واگذاري پست نخست وزيري به مالكي براي فهرست العراقيه نه تنها تلخ نيست بلكه بسيار شيرين هم هست از سوي ديگر چنين تحالفي كه با نارضايتي ساكنان حداقل 10 استان توام باشد، نمي تواند منافع ملي عراقي ها- كه تماميت ارضي عراق كليدي ترين عنصر آن مي باشد- را تأمين كند و اين يعني فراهم شدن بستر براي تداوم حضور نظاميان آمريكايي در عراق. البته نوري المالكي با صراحت چنين ائتلافي را رد كرده و بر ائتلاف با طرف هاي شيعه تأكيد دارد. همين ديروز «حسن السنيد» عضو ائتلاف مالكي با اشاره به ملاقات مالكي با علاوي به «راديوسوا» گفت: «مالكي هرگز معامله اي را با علاوي به ضرر «ائتلاف شيعي هم پيماني ملي» امضا نمي كند.» وي اضافه كرد ما به ساز و كار جديد در خصوص تعيين يك نامزد واحد از هم پيماني ملي دست يافته ايم. مي توان با قاطعيت گفت رهبران ائتلاف هم پيماني ملي به موقعيت خطير خود توجه دارند و لذا طرح آمريكايي ها به نتيجه نمي رسد هر چند واشنگتن براي تحقق آن تلاش گسترده اي را شروع كرده و طي يكي دو روز آينده جو بايدن معاون اول رئيس جمهور آمريكا براي به نتيجه رساندن اين طرح راهي بغداد مي شود. 6- فهرست العراقيه به دروغ وانمود مي كند كه از كانديداتوري عادل عبدالمهدي- كانديداي مجلس اعلا- براي پست نخست وزيري حمايت مي كند ولي اين واقعيت ندارد و فهرست علاوي صرفاً براي خريد زمان- از طريق مانع شدن يا به تاخير انداختن ساز و كار شيعيان در رسيدن به كانديداي واحد- وانمود مي كند كه مشكلي با عادل عبدالمهدي ندارد عادل نيز به خوبي مي داند كه معنا ندارد كه علاوي به كانديدايي از شيعيان تن بدهد كه از پشتيباني متوسط آنان هم بهره مند نيست و از بين 159كرسي فقط 15 كرسي از او حمايت خواهد كرد با اين وصف بازي آمريكايي علاوي در اين خصوص هم قاعدتاً معطوف به نتيجه نخواهد بود. 7- مرجعيت مذهبي عراق با طولاني شدن فرايند انتخاب نخست وزير اعلام كرده است كه اگر طي چند روز آينده تكليف اين موضوع مشخص نشود، براي حل مشكل وارد ميدان خواهد شد از آنجا كه مرجعيت سياسي طبعاً با نگاه به وزن گروههاي مختلف تصميم گيري خواهد كرد، گروه هاي كوچك تر را حول محور گروه بزرگتر سوق مي دهد اين طبعاً با انعطاف بيشتر گروه بزرگتر هم همراه خواهد شد.

۰

دیدگاه تان را بنویسید

 

تازه های سایت