روسیه؛ متحد غیر معتمدی که باید با او کنار آمد
وقتی دو دشمن داریم باید سعی کنیم آنها با هم متحد نشوند. روسیه از قدیم متحد غیر معتمد ایران بوده، بنابراین ...
یک استاد علوم سیاسی معتقد است که ایران باید در برابر موضع گیری های چندگانه روسیه، نقدهای منصفانه داشته و با این متحد غیر معتمد به صورت کژدار و مریض رفتار کند. به گزارش سرویس سیاسی «فردا» رئیس جمهور روسیه در ادامه رفتارها و مواضع دو گانه خود، ایران را متهم به تلاش برای دست یابی به سلاح هسته ای کرد. در همین ارتباط گفتگویی انجام داده ایم با احمد بخشایشی اردستانی کارشناس مسائل روابط بینالملل و استاد دانشگاه. آقای بخشایشی برای چندمین بار رییس جمهور روسیه به موضع گیری در قبال ایران پرداخت و ما را متهم به فعالیت در جهت بدست آوری سلاح هسته ای کرد، ارزیابی شما از این اظهارات چیست؟ چرا روس ها رفتارهای دو گانه خود را ادامه می دهند؟ در پاسخ به این سئوال باید رفتارهای روسیه در این چند وقت اخیر را مورد بررسی قرار دهیم، روسیه با رای مثبت علیه ایران در قطع نامه 1929 در راستای همکاری با آمریکا برخاست، در ادامه چنین اقدامی به فضاسازی علیه ایران کمک کرد، البته چنین اقداماتی از سوی روسیه چندان بعید هم نیست چرا که سنگینی کفه ترازوی روابط آمریکا- روسیه بسیار سنگین تر از کفه ترازوی ایران - روسیه است. طبیعی است که مدودف چنین سخنانی داشته باشد چرا که بالاخره منافع خود را در گرو حفظ و تقویت روابط با آمریکا می بینند. روسیه از قبال رابطه با ایران هم منافع زیادی را عاید شده و می شود. همان طور که گفتم کفه ترازوی آمریکا سنگین تر است. البته این موضع گیری مدودف تنها به این دلیل نیست، با توجه به اینکه ایرانی ها توجه چندانی به اظهارات مدودف ندارند، وی می خواهد به این شرایط طبیعی عکس العمل نشان دهد تا شاید مورد توجه قرار گیرد. در روسیه پوتین با غرب و آمریکا سنگین برخورد می کند ولی مدودف بر خلاف وی، خواهان نزدیکی هرچه بیشتر با غرب و به خصوص آمریکاست.از سویی دیگر باید گفت که با توجه به شرط ایران برای مذاکره با 5+1 مبنی بر اینکه کشورهای دیگری همچون برزیل و ترکیه باید در مذاکرات حضور داشته باشند، مدودف هم دچار نوعی حسادت شده و خواسته با چنین صحبت هایی اعتراض و نارضایتی خود را نشان دهد. این رفتار دوگانه روس ها که مدودف به نمایندگی از آنها به زبان می آورد، از چه چیزی ناشی می شود؟ آنها می خواهند هم ایران را داشته باشند و هم آمریکا را. از سویی دیگر خواهان رویارویی ایران و آمریکا هم هستند، این رفتار دوگانه از سردرگمی آنها در سیاست خارجی است. ایران باید در مقابل چه واکنشی از خود نشان دهد؟ ایران باید نقدهای منصفانه نسبت به روسیه داشته باشد، به گونه ای دیگر می توان گفت که باید با آنها به صورت کژدار و مریض رفتار کرد. حتی با وجود این قبیل اقدامات؟ آقای احمدی نژاد قبلا به مدودف هشدار داده بود که نباید کاری کند که ایران، روسیه را در ردیف دشمنان خود قرار دهد. وقتی دو دشمن داریم باید سعی کنیم که آنها با هم متحد نشوند. اگر اینطور شود، مانند زمان جنگ با صدام می شود که همه کشورها بر علیه ما متحد شدند؛ روسیه از قدیم متحد غیر معتمد با ایران بوده، بنابراین همان طور که گفتم باید به صورت کژادر و مریض با آنها کنار آمد. نگاهی به کارنامه روسها در قبال ایران سابقه انعقاد اولین قرارداد بین ایران و روسیه به 293 سال قبل بازمیگردد و تقریبا در طی این مدت یعنی نزدیک به سه قرن، همواره شاهد مواضعي متناقض از سوی مقامات روس بودهایم. در معادلات بینالمللی، تجربه ثابت کرده که سیاستمداران روسی در جهت کسب منافع بیشتر، بهراحتی حاضر به لغو قراردادهای خود هستند. جمهوری اسلامی ایران که بیش از سه دهه از عمرش میگذرد، در روابطی که با کشور روسیه داشته، بهصورت مکرر، شاهد کارشکنی یا بعضا اتخاذ مواضعی علیه نظام بوده است. از همینرو، ما سابقه قراردادهای بین دو کشور را در مدت 293 سال بررسی کردهایم. اولین قرارداد ایران با روسیه: روسها پس از سالها تلاش، موفق شدند توسط ولینسکی در 1717م قراردادی تجاری با ایران منعقد کنند. قرارداد مزبور میان «آرتمی ولینسکی» با اعتمادالدوله، وزیر شاهسلطانحسین منعقد شد. معاهده گلستان: معاهده گلستان در سال ۱۸۱۳ میلادی (۱۲۲۸هـ.ق) بین ایران و روسیه امضاء شد. شکست ایران در دوره اول جنگهای ایران و روسیه (۱۲۲۸ - ۱۲۱۸ هـ.ق)، فتحعلیشاه را مجبور به صلح با روسها کرد. عهدنامه گلستان سبب شد که روسها که در بدترین شرایط جنگی با فرانسه بودند، از گرفتاریهای ایران آسوده شده و سرزمینهای جدیدی به متصرفات خود اضافه کنند. همچنین مرزهای ایران تغییر کند و تمام نواحی شمال رود ارس از دست ایران خارج شود. مناطقی که از ایران جدا شدند، عبارتند از: قرهباغ، گنجه، خانات موشکی، شیروان، قوبا، دربند، باکو، داغستان و گرجستان. معاهده ترکمانچای: عهدنامه ترکمانچای قراردادی است که در ۲۱ فوریه ۱۸۲۸ بین ایران و روسیه امضاء شد. پس از شکست ایران در دوره دوم جنگهای ایران و روسیه (۱۲۴۳ - ۱۲۴۱هـ.ق) در قفقاز جنوبی و آذربایجان امضاء شد. طی این قرارداد، قلمروهای باقیمانده ایران از معاهده گلستان در قفقاز شامل خانات ایروان، مناطق تالش و اردوباد و بخشی از مغان و شروان به روسیه واگذار شد كه ایران حق کشتیرانی در دریای مازندران را از دست داد و ملزم به پرداخت ۱۰ کرور طلا به روسیه شد. بر طبق این قرارداد، روسیه قول داد از پادشاهی ولیعهد وقت، عباسمیرزا حمایت کند. پیمان آخال: پیمان آخال معاهدهای میان امپراتوری روسیه و ایران قاجار است که در ۲۱ سپتامبر ۱۸۸۱ (۱۲۹۹هـ.ق/۱۲۶۰هـ.ش) برای تعیین مرزهای دو کشور در مناطق ترکمننشین شرق دریای خزر بسته شد. انعقاد این پیمان در شرایطی صورت گرفت که نیروهای روس که تا سال ۱۸۶۳ اطراف آرال، سمرقند و تاشکند را تصرف کرده بودند، در سال ۱۸۶۸ خان بخارا را شکست دادند و حاکمیت خود را بر بخارا و سمرقند نیز تثبیت کردند؛ و در سالهای ۱۸۷۳ تا ۱۸۸۱ علاوهبر اشغال خوارزم، ایلات ترکمن را هم شکست داده و سرزمین ترکمنهای تَکه را با نام «سرزمین ماورای خزر» به خاک خود منضم کردند. خط مرزی کاملا بهنفع روسها طراحی شدهبود. بهگفته لرد کرزن «روسها در ضمن انعقاد قرارداد مرزی اولا کوههای بلند مرتفع سرحدی را در مرز خودشان انداختند، سپس سرچشمه رودخانهها را نیز جزو خاک روسیه ثبت کردند که هر وقت اراده کنند، آب را از دههای ایران قطع کنند و در نتیجه محصول خراسان را تباه سازند.» علاوهبر این، دولت ایران تعهد کرده بود که اجازه ندهد در امتداد رودهایی که وارد خاک روسیه میشود، روستای جدید ساخته شود، یا اراضی زراعی آن مناطق گسترش یابد و یا برای زمینهای در حال کشت، بیش از حد آب مصرف شود. قرارداد خوشتاریا: خوشتاریا، نام یکی از اهالی گرجستان و تبعه روسیه تزاری بود. او با کمک سفارت روسیه موفق شد در سال ۱۹۱۷ امتیازنامهای از وثوقالدوله درخصوص بهرهبرداری از کلیه معادن و اشجار از جمله نفت در پنج ایالت شمالی برای مدت 70 سال بگیرد. براساس مفاد این قرارداد، ۱۲ درصد از سود حاصل از این امتیازنامه به دولت ایران میرسید. این امتیاز بعدها توسط خوشتاریا به کمپانی نفت جنوب (انگلستان) فروخته و موجب بروز تشنجاتی در روابط ایران با همسایه شمالی نیز شد. قرارداد سنپترزبورگ: قرارداد سنپترزبورگ یا قرارداد ۱۹۰۷، در سال ۱۳۲۵ق برابر ۱۹۰۷ میلادی میان کشورهای روسیه و بریتانیا در منطقه سنپترزبورگ امضاء شد. براساس این قرارداد، ایران میان روسها و بریتانیاییها تقسیم شد. شمال ایران به اشغال روسها درآمد و پس از جنگ جهانی اول نیز بریتانیاییها با اشغال بوشهر بهسوی شیراز پیشروی کرده و مناطق جنوبی ایران را به تصرف خود درآوردند. پیماننامه که پنج بند داشت، بدون آگاهی یا مشارکت دولت ایران در زمان اوج جنبش مشروطه امضاء شد؛ از اینرو سرانجام با پاسخ تند مجلس شورای ملی روبهرو شد و در تاریخ ۱۶ سپتامبر ۱۹۰۷ ایران را رسما در جریان قرار دادند. عهدنامه مودت 1921: پس از اینکه انقلاب کمونیستی در شوروی به پیروزی رسید، لنین الغای تمام امتیازات استعماری دولت تزاری پیشین را اعلام کرد. پس از آن، دولت ایران ژانویه ۱۹۲۱ با همسایه شمالی خود مذاکره کرد. این عهدنامه تمام سیاستهای استعماری دوران تزاری را محکوم و تمام امتیازاتی را که به زور نیروی نظامی و یا دیپلماسی از ایران گرفته شده بود را لغو کرده و تمام تأسیساتی را که توسط روسیه تزاری در ایران ایجاد شده و در دست آنها بود، در اختیار ایران قرار میداد و تمام قروض ایران به روسیه تزاری را نیز میبخشید. ششم بهمنماه 1320 (1940): لایحه واگذاری اختیارات فوقالعاده به نظامیان روسیه و انگلستان برای تصرف راههای مواصلاتی ایران و حمل مهمات به تصویب نمایندگان مجلس شورای ملی رسید. کنفرانس تهران: در آذرماه 1322 و در بحبوحه جنگ دوم جهانی، تهران میزبان رهبران سه کشور از متفقین، فرانکلین روزولت (رییسجمهور آمریکا)، وینستون چرچیل (نخستوزیر انگلیس) و ژوزف استالین (رهبر اتحاد جماهیر شوروی) بود. این سه کشور در سالهای جنگ دوم جهانی سه کنفرانس مهم در تهران، یالتا و پوتسدام تشکیل دادند و در آنها ضمن طرح نقشههای جنگی، درباره شرایط بعد از پایان جنگ و همچنین تقسیم ممالک جهان به مناطق تحت نفوذ خود، به توافقهایی رسیدند. کنفرانس تهران در محل سفارت شوروی برگزار شد و شاه نیز برای شرکت در کنفرانس ناگزیر بود به سفارت برود. در این کنفرانس که تا 9 آذرماه ادامه یافت، طرح عملیات نهایی برای در هم شکستن نیروی مقاومت آلمانیها تهیه شد. نامه امام(ره) به گورباچف: چند ماه پس از آتشبس ایران و عراق در اولین روز سال 1989 میلادی ـ 11 دی 1367 ـ نامه معروف و تاریخی امامخمینی خطاب به میخائیل گورباچف، آخرین رییسجمهور شوروی، در زمینه مرگ کمونیسم و ضرورت پرهیز روسیه از اتکا به غرب انتشار یافت و نمایندگانی از ایران - آیتالله جوادی آملی، محمدجواد لاریجانی و مرضیه حدیدهچی دباغ - نامه بنیانگذار انقلاب را تسلیم گورباچف کردند. موافقتنامه همکاری هستهای: در سال 1992 موافقتنامه همکاریهای هستهای با روسیه به امضاء رسید، اما امضای قرارداد ساخت نیروگاه بوشهر تا ژانویه 1995 به طول انجامید. بر اساس توافقنامه همکاریهای هستهای در 25 اوت سال 2002، روسیه میبایست یک رآکتور هزار مگاواتی را در ازای دریافت مبلغ 800 میلیون دلار در بوشهر احداث کند.
دیدگاه تان را بنویسید