دم ديميتري را باور کنيم يا قسم شماتکو را؟
افشار سليماني
سرمقاله ابتکار: به گزارش بسياري ازخبرگزاريهاي خارجي و داخلي، مدوديف رئيسجمهور روسيه در جمع سفراي اين کشور در مسکو گفت: کاملا مشخص است که ايران در حال نزديک شدن به دستيابي به قابليتي است که عملا ميتواند براي توليد تسليحات هستهاي مورد استفاده قرار گيرد. واشنگتن از اين سخنان مدوديف خرسند و آن را حاکي ازديگاه مشترک دوکشور دانست. تهران نيز سخنان رئيس جمهور روسيه را خلاف واقع و نادرست قلمداد کرد. پس از موضعگيري تهران، دگربار ديميتري جوان حرفهاي قبلي خود را تکرار و درحضور خانم مرکل طلبکارانه از ايران خواست تا پاسخ سوالات نهادهاي بينالمللي را دقيقتر بدهد. همزمان وزير نفت ايران پس از اظهارات مدوديف به مسکو رفت و نقشه راه سي ساله همکاريهاي نفتي را با همتاي روس خود امضاء نمود. موضوعاتي که پيشتر طرف روس تعهد کرده ولي به آنها عمل نکرده بود. اين تحولات را ذيلا با جزئيات بيشتري مطرح و در آخر نگاه خودرا ارائه مينمايم تا مورد نقد وبررسي قرار گيرد. مدودف در ادامه سخنان خود در نشست با سفرايش تاکيد کرد که احتمال ساخت سلاح هستهاي توسط ايران، به خودي خود نقض معاهده منع گسترش سلاحهاي هستهاي نيست و اين يکي از مشکلات است. رئيس جمهور روسيه ضمن بيان اين که طرف ايراني به شيوه مناسب عمل نميکند گفت که شرح مسائل معطل مانده در موضوع هستهاي ايران در درجه اول به سود تهران است. او با بيان اين که ايران به هيچ وجه براساس انتظار رفتار نميکند و اقدامات ايران از اقدامات ايدهآل فاصله دارد از سفراي اين کشور خواست تا در برابر مشکل هستهاي ايران مواضع ساده انگارانهاي نداشته باشند. مدوديف همچنين ضمن معني دار دانستن تحريمهاي شوراي امنيت آن را نشانهاي براي تحريک روند مذاکرات دانست. او گفت که هم اکنون ميبايست صبر کنيم و به سرعت با ايران مذاکره کنيم. وي همچنين درمورد اظهارنظرش پس از تصويب قطعنامه تحريمها عليه ايران گفت که هنوز نسبت به تحريمها شک و ترديد دارد، اما تحريمها ميتواند ديپلماسي را به پيش ببرد. رئيسجمهور روسيه ضمن اعلام مخالفت خود در مورد درپيش گرفتن تحريمهاي مستقل عليه ايران علاوه بر تحريمهاي شوراي امنيت گفت: من همواره پيش از اين گفتهام که تحريمها اساسا نتايج مطلوب را به دنبال ندارند. نقش آنها فرستادن يک سيگنال است و محرکي براي روند مذاکرات هستند. اگر فرصت مذاکره از دست برود ممکن است رويکرد ديپلماتيک با ايران، شکست بخورد و اين شکست همگاني خواهد بود. عاليترين مقام روس، همچنين با بيان اين که همکاري ايران با آژانس بينالمللي انرژي اتميضرورت دارد از ايران خواست تا همکاري و شفافيت خود را به آژانس نشان دهد. اين اظهارات پس از سخنان رئيس سازمان اطلاعات مرکزي آمريکا (سي.آي.اي) که گفته بود ايران به اندازه توليد دو بمب هستهاي ميتواند اورانيوم موجود را غني کند صورت گرفت. سخنگوي وزارت خارجه آمريکا روز دوشنبه 21/4/89 از اين سخنان مدوديف استقبال و از آن به عنوان نشانه همکاري و ديدگاه مشترک در باره مساله هستهاي ايران ياد کرد که دو کشور به آن دست يافته اند.او افزود: واشنگتن نيز همچون مسکو نگران ساخت جنگافزارهاي هستهاي توسط ايران است. به گفته سخنگوي وزارت خارجه آمريکا، ادامه فعاليتهاي حساس غنيسازي اورانيوم در ايران هر روز که ميگذرد فاصله ميان «يک برنامه هستهاي غير نظاميو يک برنامه هستهاي نظامي» را کاهش ميدهد. کرولي با تاکيد بر نگراني ايالات متحده از ادامه روند کنوني و دستيابي ايران به قابليت ساخت جنگافزارهاي هستهاي گفت: ما هر آنچه بتوانيم براي به تاخير انداختن و جلوگيري از بروز چنين وضعيتي انجام خواهيم داد. همه کشورها بايد هر کاري که ميتوانند، براي متقاعد ساختن ايران به حرکت در مسيري ديگر انجام دهند. رئيس کميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس شوراي اسلاميايران اظهارات رئيس جمهور روسيه درباره برنامه هستهاي ايران را خلاف واقع دانست. وي با بيان اينکه "سياست فعاليتهاي هستهاي صلح آميز جمهوري اسلاميمبتني بر سياست درهاي باز است و در چارچوب پيمان منع گسترش سلاح هستهاي انجام ميشود و درهاي مراکز هستهاي ايران در چارچوب پادمان بر روي بازرسان آژانس بينالمللي انرژي اتميباز است و آنها از اين مراکز بازديد ميکنند و دوربينها نيز در مراکز هستهاي مستقرند سخنان مدوديف مبني بر نزديک شدن ايران به توليد سلاح هستهاي را خلاف واقع و ناشي از اطلاعات غلط سرويسهاي اطلاعاتي آمريکا و انگليس دانست و از روسيه خواست دنباله رو سياستهاي آمريکا و انگليس نباشد. وي گفت: "انتظار از روسيه به عنوان کشوري قدرتمند اين است که فريب اطلاعات غلط سرويسهاي جاسوسي آمريکا و انگليس را نخورد". وي در پايان تصريح کرد: "در حال حاضر حدود 3 هزار کارشناس روسي در نيروگاه اتميبوشهر هستند و همکاري هستهاي گستردهاي بين دو کشور وجود دارد و آنها به خوبي ميدانند که فعاليتهاي هستهاي ايران صلحآميز است.» وزير خارجه ايران نيز روز سه شنبه 22/4/89 در نشستي خبري در اسپانيا در واکنش به سخنان مدوديف گفت: مواضع روسيه در ماههاي اخير مورد پذيرش ما نيست. ما از اهداف و معاملات پشت پرده اينگونه اظهارات خبر نداريم اما اعلام ميکنيم که از مواضع خود کوتاه نميآييم؛ ما خواهان روابط خوب با روسيه هستيم. البته به برخي مواضع آنها اعتراض داريم. وي با اشاره به مواضع چين و روسيه با استناد به سخنان فيدل کاسترو(1)که از مواضع اين دو کشور انتقاد کرده بود گفت: ما نيز انتقادهايي به اين موضوع داريم. روسيه و چين مانند هر کشور ديگري مواضعي دارند که ممکن است براي ما هم قابل قبول نباشد. قابل تاملتر اينکه پس از واکنشهاي گلايهآميز و نصيحيتگونه وزير خارجه و رئيس کميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس شوراي اسلاميبه اظهارات طلبکارانه ديميتري مدوديف رئيسجمهور روسيه، وي روز پنجشنبه 24/4/89 پس از ملاقات و مذاکره با آنگلا مرکل صدراعظم آلمان در شهر يکاترينبورگ روسيه، در يک کنفرانس مطبوعاتي مشترک با حضور ميزبانش مجددا با تکيد بر مواضع چندروز قبل خود، گفت: روسيه انتظار دارد ايران توضيحاتي را در خصوص برنامه هستهاي خود و همکاري کامل با جامعه بينالمللي ارائه دهد. وي ادامه داد: ايران حتي اگر برخي سؤالاتي را که مطرح ميشود، نميپسندد، بايد شجاعت کافي براي همکاري کامل با جامعه بينالمللي را داشته باشد. وي همچنين اضافه کرد: ايران شريک تجاري فعال ما به حساب ميآيد. اما اين به اين معنا نيست که ما در رابطه با اين موضوع که چگونه ايران برنامه هستهاي خود را توسعه ميدهد، بيتفاوت هستيم. ما در رابطه با اينکه مؤلفههاي نظامي اين برنامه چطور به نظر ميرسد، بيتفاوت نيستيم. ما انتظار داريم توضيحاتي در اين زمينه از جانب ايران دريافت کنيم. همزمان سرگي شماتکو وزير انرژي روسيه روز چهارشنبه 23/4/89 اعلام کرد: شرکتهاي روسيه آماده هستند تا به انتقال فرآوردههاي نفتي به ايران در صورت وجود منفعت تجاري، اقدام نمايند. وي اين سخنان را پس از ديدار با همتاي ايراني خود در مسکو مطرح و افزود: تحريمها نميتواند باعث توقف ما شود. اظهارات غير دوستانه مدوديف درحالي صورت گرفت که وزير نفت ايران با وزير انرژي روسيه نقشه راه سي ساله همکاريهاي دو کشور در زمينه انرژي را امضا کردند!!؟؟ در اين نقشه راه همکاري و سرمايه گذاريهاي مشترک ايران و روسيه تا 30 سال آينده در زمينههاي تبادل دانش فني، انتقال فناوري و تبادل تجربه در بخشهاي نفت، گاز و پتروشيميبه ويژه در حوزههاي استخراج نفت و گاز، پالايش منابع هيدروکربني و اکتشافات دريايي و پژوهش در چاههاي نفت و گاز با توجه به سوابق دو کشور در اين صنعت ترسيم شده است. دي ماه سال 1388 کارگروه همکاريهاي مشترک ايران و روسيه در مسکو تشکيل و در آن توافق شد دو طرف برنامه بلندمدت همکاري در بخش انرژي را تدوين کنند. مقامات نفت و گاز ايران و روسيه در شرايطي نفشه راه مذکور را امضا کردند که قراردادهاي پيشين ميان دو کشور بالغ بر چند ميليارد دلار که براي کمک به توسعه زيرساختهاي نفت و گاز ايران امضا کردهاند به دليل تحريمها و خلف وعدههاي طرف روسي متوقف ماندهاند. قابل تامل است که سفر وزير نفت ايران به روسيه در شرايطي صورت گرفت که مسکو به قطعنامه 1929 شوراي امنيت عليه ايران راي داد و مدوديف چند روز قبل از عزيمت وزير نفت به مسکو از احتمال توانائي ايران براي توليد بمب هستهاي ابراز نگراني کرده بود و پيش از آن نيز شرکت نفتي روسيه در ايران عليرغم توافق قبلي ازادامه همکاري سرباز زده بود. در حاليکه اصلح بود اين سفر فعلا صورت نپذيرد و در خصوص وفاي به عهد روسيه به وعدههاي خود با ايران مذاکرات شفافي با مقامات اين کشور انجام ميگرفت. رفتار دوگانه روسيه در قبال ايران که از يک سو وزير انرژيش، وزير نفت ايران را به مسکو ميکشاند و سخنان دوستانه ميزند، سند نقشه راه سي ساله امضاء ميکند و تحريم ايران را مانع فروش مواد سوختي به ايران نميداند و از ديگر سو رئيس جمهور و وزير خارجهاش آنگونه که گفته شد، سخن ميگويند. رفتارهاي دوگانه مسکو با تهران در درياي خزر در 18 سال پيش از اين را به خاطرم ميآورد. در آن ساله مسکو همگام با تهران (يا شايد تهران همگام با مسکو) با تاکيد بر قراردادهاي 1921 و1940 ايران - شوروي اعلام کردند که هرگونه انعقاد قرادادهاي نفتي در درياي خزر درخصوص معادن موجود در خارج از محدوده آبهاي سرزميني ومنطقه ماهيگيري (10مايل ) غير قانونيست.اما همزمان شرکت لوک اويل روسيه در اولين قرارد نفتي آذربايجان موسوم به قرارداد قرن سهيم شد و اين روند در ساير قراردادها نيز تکرارشد بعد هم که با قزاقستان و آذربايجان درمورد تقسيم بستر و زير بستر(به ترتيب در دوره يلتسين و پوتين ) درياي خزر سند دو و سه جانبه امضا نمود و از آن زمان تاکنون سر ايران بي کلاه مانده است. آيا مسکو اين بار به وعدههايش عمل خواهد کرد؟ يا پس از امتيازاتي که از غرب دريافت کرده، اين بازي نيز زماني که ما به ازاي آن را اخذ نمايد پايان خواهد يافت وبازيهاي ديگري آغاز خواهد شد؟ واشنگتن به مسکو وعده داده است که در راستاي عضويت روسيه در سازمان تجارت جهاني تلاش ويژهاي خواهد کرد. قراردادهائي نيز در سفر اخير مدوديف به آمريکا از سوي مقامات دو کشور امضا شد. آيا مسکو بازي دوگانه با تهران را به منظور اطمينان از تحقق وعدههاي واشنگتن ادامه نميدهد؟ گذشته مناسبات مسکو -تهران و رفتارهاي روسيه در دو دهه گذشته حکايت از اين دارد که مسکو با تهران بازي را ادامه خواهد داد و به وعدههاي خود حداقل در زمان مقرر و به صورت کامل عمل نخواهد کرد. رفتاري که به ويژه از روسيه دررابطه با تکميل نيروگاه اتمي بوشهر مشاهده ميکنيم. همزمان با اظهارات مدوديف، رئيس سازمان انرژي اتمي که همواره از اعلام تاريخ دقيق راه اندازي نيروگاه اتمي بوشهر خودداري ميکرد، بالاخره روز گذشته پس از بازديد از بخشهاي مختلف اولين رآکتور توليد کننده برق در ايران، اعلام کرد اين نيروگاه در پايان شهريور ماه به بهره برداري خواهد رسيد. آيا چنين خواهد شد؟ حتي اگر اين نيروگاه راه اندازي هم شود همواره در دست روسها به عنوان اهرمي براي بازي با تهران باقي خواهند ماند. در همين حال سرگئي لاورف وزير خارجه روسيه نيز پس از واکنش مقامات ايراني به اظهارات غرب پسندانه مدوديف گفت: اعضاي گروه 1+5پس از مذاکرات طولاني به اين نتيجه رسيدهاند که ترکيه و برزيل در مذاکرات مربوط به موضوع هستهاي ايران حضور نداشته باشند. وي تاکيد کرد که شوراي امنيت اعضاي اين گروه و ايران را به عنوان مذاکره کنندگان اصلي ميشناسد. اين مقام روسي که پس از اعلام تعويق مذاکرات تا نيمه ماه مبارک رمضان و شرط گذاري رئيس دولت دهم ايران در خصوص ادامه مذاکرات مبني بر حضور نمايندگان ساير کشورها در گروه 1+5 با دعوت از ايران براي شرکت در مذاکرات آژانس، روسيه، آمريکا و فرانسه تلويحا با اين شرط تهران مخالفت کرده بود اين بار آشکارا با حضور برزيل و ترکيه در گروه مذکور از زبان شوراي امنيت مخالفت کرد! جالبتر اينکه اين سخن لاورف پس از آن صورت گرفت که وزير خارجه آمريکا دو روز پيش از اين، طي يک گفتگوي تلفني با همتاي ترکيهاي خود از وي خواسته بود که ترکيه از موضوع هستهاي ايران کنار کشيده و آن را به 1+5 واگذار کند. بديهي است چنين درخواست مشابهي نيز از برزيل صورت گرفته است و با توجه به برخي اظهارات مقامات ترکيه و برزيل عقب کشيدن آنها از موضوع هستهاي ايران قطعي به نظر ميرسد. البته عقب کشيدن اين دو کشور يا به تعبير بهتر عقب راندن اين دو کشور از مشارکت در موضوع هستهاي ايران امتيازاتي در آينده براي آنها در پي خواهد داشت.(2) تازهترين اظهارنظر رئيس جمهور روسيه درباره فعاليتهاي هستهاي ايران تاييدي است بر اين که مواضع روسيه و آمريکا در قبال برنامه اتمي ايران به ويژه پس از امضاي معاهده استارت دو، در پراگ بر سر کاهش کلاهکهاي هستهاي دو کشور، راي مثبت روسيه به قطعنامه 1929 روسيه عليه ايران به منظور تشديد تحريمها، ديدار اخير رئيس جمهور روسيه از آمريکا و توافقات اقتصادي و تکنولوژيکي حاصله دراين سفر و عدم اهميت واشنگتن به دستگيري جاسوسان روسي در آمريکا و تبادل جاسوسان دوکشور، به يکديگر نزديکتر شده است. لازم به يادآوري است که رئيس جمهور روسيه در حاشيه نشست کشورهاي موسوم به گروه 8 و گروه 20 در کانادا هشدار رئيس سيآياي آمريکا را درخصوص برخورداري ايران ازميزاني از اورانيوم براي توليد دو بمب اتمي، را نگران کننده خوانده و گفته بود اين اطلاعات در صورتي که صحت داشته باشد، موجب وخيمتر شدن مسئله هستهاي ايران خواهد شد. نزديکي مواضع و افزايش همکاريهاي آمريکا و روسيه در دوره رياست جمهوري اوباما به ويژه در ماههاي اخير پس از ان صورت ميگيرد که روساي جمهوري دو کشور استراتژي سياست خارجي و امنيتي خود را اعلام کردند و اين تلاشها براساس مفاد استرتژيهاي مذکور که همکاري مشترک براساس نيازهاي متقابل را بر رقابت تنشزا ترجيح ميدهند، صورت ميپذيرد. در برقراري دوستي ميان اوباما و مدوديف که در تعميق مناسبات دو کشور نيز تاثيرگذار است برعوامل داخلي دو کشور نيز بيتاثير نيست. اوباما با کاهش محبوبيت در داخل روبروست و مدوديف هم سوداي شرکت مجدد در انتخابات آتي رياست جمهوري را در سر ميپروراند.اين درحاليست که بنظر ميرسد وي تعهدي به پوتين مبني بر اينکه در انتخابات بعدي رياست جمهوري شرکت نکند،داده بود واز همين رهگذر نيز فرصت براي رئيس جمهور شدنش توسط پوتين فراهم شد.( تعهدي که پوتين به يلتسين داد تا کفيل ريلشت جمهوري شود وزمينه رئيس جمهور شدنش را فراهم کند به شرط اينکه به يلتسين ضمانت دهدزماني که قدرت را دردست دارد از او وخانواده اش نپرسد از کجا آورده ايد؟ که باين وعده خود وفاکرد.) ومتعاقبا نيز شرط عدم شرکت روساي جمهور بعنوان نامزد انتخابات رياست جمهوري پس از دودوره رئيس جمهور شدن در دوره مدوديف فراهم شد و هردوره رياست جمهوري نيز به 6 سال افزايش يافت. ذکر اين نکته ضروري است که مسکو بيش از ديگر قدرتها نگران برنامه هستهاي ايران است و ايران را به شرط قويتر شدن يک مشکل امنيتي براي خود ميداند(3) و سياست خارجي خودرا براساس اين نگرش و منافع ملي خود تنظيم و به اجرا ميگذارد. با عينيت يافتن توافقات روسيه -آمريکا در آينده اجراي کامل و به موقع مفاد نقشه راه امضا شده توسط وزراي نفت دو کشوربعيد به نظر ميرسد. همچنين به احتمال زياد روسها بيش از گذشته در خصوص مسائل مبرم تکنولوژيکي اعم از هستهاي، نظامي و صنايع نفت و گاز محدوديتهائي بر ايران اعمال خواهند نمود و کماکان نيروگاه بوشهر با توجه به وابستگيهاي زيادش به روسيه، ازجهات مختلف به عنوان يک کارت بازي در دستان آنها باقي خواهد ماند.
دیدگاه تان را بنویسید