دنياي اقتصاد: پس از نيروگاه بوشهر
محمود صدري
خبر راهاندازي قريبالوقوع نيروگاه اتمي بوشهر در ايران موجب شادماني شده است. شادماني ايرانيان از اين جهت است كه نيروگاه بوشهر با تامين برق و گسترش دانش و تكنولوژي، صرفه اقتصادي و بهرههاي علمي دارد و بايد از آن خرسند بود؛ اما بازتاب بيروني اين خبر موضوعي در حوزه سياست خارجي و بهويژه تاثير اين رخداد بر روابط آينده ايران با بازيگران بينالمللي است. مهمترين مدعي بينالمللي ايران؛ يعني ايالاتمتحده آمريكا اعلام كرده با فعاليت نيروگاه بوشهر مخالفت نخواهد كرد. موضع ديگر كشورها نيز كمابيش همين است و ميتوان نتيجه گرفت نيروگاه بوشهر پس از 35 سال انتظار، در هفتههاي آينده به عنوان نخستين نيروگاه اتمي ايران وارد چرخه فعاليتهاي فني و اقتصادي خواهد شد؛ اما اين همه داستان نيست و حالا اين پرسش مطرح است كه آيا راهاندازي نيروگاه بوشهر به عنوان تسهيلكننده برنامه هستهاي ايران عمل خواهد كرد يا اينكه موجب افزايش فشار بينالمللي بر اين برنامه خواهد شد. آنچه از هماكنون قطعي به نظر ميرسد اين است كه ايران نيروگاه بوشهر را صرفا بخش كوچكي از برنامه هستهاي خود ميداند و تكميل ساير طرحها را ادامه و مكمل آن به شمار ميآورد و آمريكا در نقطه مقابل اين نظر، به اين نكته پاي ميفشارد كه نيروگاه بوشهر نيازهاي هستهاي ضروري ايران را تامين ميكند و ادامه طرحهاي ديگر موضوعيت ندارد. بنابراين ادبيات و منطقي كه از اين پس، طرفين در برابر يكديگر به كار ميبرند بر نتيجه كشمكشها تاثير زيادي خواهد گذاشت. آمريكاييها بر موارد مصرف انرژي هستهاي انگشت خواهند گذاشت و از آن نتيجه خواهند گرفت كه ايران فقط مجاز به اجراي طرحهايي است كه مبدا و مقصد سوخت آن مانند نيروگاه بوشهر معلوم باشد؛ يعني اينكه روسيه يا كشور ديگري سوخت نيروگاه را تامين كند و پسماندهاي آن را از ايران خارج كند. حال آنكه ايران، موضوع را فراتر از رفع پارهاي حوائج فني و اقتصادي ميبيند و آن را مسالهاي مربوط به حق حاكميت ملي به شمار ميآورد. ايران براي پيگيري اين هدف خود بايد مراقب دام سياسي آمريكا؛ يعني مسلط كردن بحث ميزان نياز ايران به انرژي هستهاي باشد؛ زيرا اگر چنين بحثي راه بيفتد و بر حق حاكميت انحصاري ايران سايه بيندازد، بيم آن ميرود كه به ادبيات غالب در پرونده هستهاي ايران تبديل شود. آنچه از اين پس ايران به آن نياز دارد تاكيد بر اين موضوع است كه تاسيس نيروگاههاي هستهاي به هر تعداد و توليد سوخت هستهاي به هر مقدار، مباحث حاكميتي هستند كه موضوع هيچ مذاكرهاي قرار نميگيرند.نكته ديگري كه اعتنا به آن ضرورت دارد، نقش آتي روسيه در طرحهاي هستهاي ايران است.تجربه 30سال گذشته نشان داده است كه روسيه شريك مطمئني نيست و در مقاطع حساس، ايران را وجهالمصالحه كشمكشهاي خود با رقباي بينالمللي ميكند. شكستن انحصار علمي و فني روسيه در طرحهاي هستهاي ايران كار دشواري است؛ اما از آنجا كه در روابط بينالملل همواره امكان تغيير منافع و مواضع وجود دارد، ايران ميتواند و بايد بخت خود را در اين حوزه بيازمايد. ورود كشورهاي ديگر به طرحهاي هستهاي ايران، قدرت چانهزني تهران را بالا ميبرد و به موازات آن قدرت معاملهگري روسيه بر سر ايران را كاهش ميدهد. اين وضع مفروض، براي كشورهاي ديگر نيز انگيزه كافي براي دفاع از برنامه هستهاي ايران ايجاد ميكند. با توجه به موضعگيري خصمانه آمريكا و اروپا در برابر ايران، شايد نتوان بر كشور خاصي به عنوان جايگزين يا رقيب روسيه در طرحهاي آتي انگشت گذاشت؛ اما طرح چنين پيشنهادي از سوي مقامهاي مسوول، به احتمال زياد خواستاران چنين همكاري را به ابراز تمايل و نشان دادن خود وادار خواهد كرد. در روابط بينالملل معمولا منافع كشورها، مواضع آنها را رقم ميزند. با نشان دادن بسترها و راههاي كسب منافع به كشورها ميتوان بر مواضع آنها تاثير گذاشت. حفظ نيروگاه بوشهر و گسترش آن به تدابيري پيچيدهتر از آنچه تاكنون در كار بوده، نياز دارد و سرآغاز تدابير تازه، ايجاد شرايطي است كه دفاع از برنامه هستهاي ايران را براي كشورهاي بيشتري توجيه كند. طبيعي است كه اين كشورهاي تازه را بايد در اردوگاه صنعتي جستوجو كرد نه در حامياني كه حداكثر رايي در مجمع عمومي سازمان ملل دارند.
دیدگاه تان را بنویسید