ابتكار: روحانيت شيعه، حزب و دموکراسي در عراق
بهرام گل زاده
اخيرا «صدرالدين قبانچي»، از روحانيون پرنفوذ سياسي عراق، در واکنش به سخنان باراک اوباما، رئيس جمهوري ايالات متحده که از آيت الله سيستاني مرجع با نفوذ و به تعبيري پدر معنوي حرکتهاي اسلاميدر عراق، کمک خواسته تا در بحث خارج کردن اين کشور از بن بست تشکيل دولت دخالت کند، به نکاتي مهميدر دست نوشته خود، اشاره دارد. قبانچي، نوشته است: از آقاي اوباما بايد پرسيد چرا حالا به فکر کمک خواستن از مرجعيت افتاد؟ البته پاسخ آن براي ما روشن است. امريکا پس از آن که تلاشهايش براي تشکيل دولت به نتيجه نرسيد و ماموريت هيئتهاي ديپلماتيکش به عراق همگي شکست خوردند، دست به دامن آيت الله سيستاني شد. اما صرفنظر از واکنش قپانچي به اظهارات اوباما، درون مقاله اخير اين روحاني شيعي عراقي، دو نکته اساسي نهفته است: 1- ملت، حکومت و دولتي را ميخواهد که آغوشش به روي همه باز باشد و همه را برادر خود بداند و فرقي ميان فرزندان کشور نگذارد. 2- ضرورت وجود احزاب قوي براي تشکيل دولتي همه گير و... نخستين نکتهاي که تامل در اين بخش از مقاله قبانچي، توجه هر آگاه سياسي را بر ميانگيزد آن است که «تنها دموکراسي تحميلي آمريکايي بدون توجه به واقعيتها و مقتضيات بومي، کارايي ندارد و لذا مردم عراق و سياستمداران و نخبگان اين کشور، بايد از درون جوشيده و دموکراسي را در عراق نهادينه کنند و در عين حال اين دموکراسي براي همه مردم از هر قوم و مذهب و انديشهاي باشد.» ترديدي وجود ندارد که با توجه به تجربههاي بين المللي و منطقهاي، مردم عراق براي رسيدن به جامعهاي توسعه يافته و پويا، تشنه دموکراسي هستند و جهت خروج از وضعيت پيچيده کنوني، راهي جز توجه به حقوق همه آحاد و تفکرات مختلف جامعه ندارند، اما سوال اينجاست که کدام دموکراسي؟ دموکراسي که اراده مردم در آن دخيل است و انتخاب مردم؟ يا دموکراسي که از درون لولههاي تفنگ نظاميان آمريکايي و نسخههاي سياستمداران آمريکايي بيرون ميآيد؟ و يا دموکراسياي که نظر رقيب را بر نميتابد؟ لذا بايد توجه داشت که يکي از مشکلات اصلي عراق آزاد، در همين بخش نهفته است. اگر دموکراسي در عراق با چالش مواجه است و نهادينه نميشود به اين دليل است که قرار است کسان ديگري بيرون از مرزهاي عراق و اراده مردم اين کشور به آنان دموکراسي هديه کنند و اين امر، شدني نيست. ديگر بخش سخنان قبانچي به بحث وجود اجزاب واقعي در عراق، مربوط ميشود، به اين معنا که از نظر اين روحاني شيعه، دموکراسي در هر کشور طالب دموکراسي، تنها با حضور احزاب قوي و به رسميت شناخته شدن حقوق تمامي اين احزاب در چارچوب قانون، ميسر خواهد بود و خروج عراق از بحران کنوني و برقراري حکومت دموکراتيک در اين کشور نيز در گرو آن است. به نظر نگارنده با عنايت به اظهارات اين روحاني شيعي عراق، ميتوان نتيجه گرفت که تحقق و تشکيل دولت دموکراتيک برخواسته از راي مردم، در گرو: 1- پرهيز از تمرکز صرف، بر روي نسخههاي پيشنهادي از سوي قدرتهاي بزرگ، 2- توجه به حقوق تمامياقوام و آحاد جامعه و گروههاي متنوع سياسي و 3- تلاش وافر در جهت فعال شدن و شکل گيري احزاب واقعي در کشور و به رسميت شناخته شدن رقابت در ميان اين احزاب و در ميان جامعه و حقوق جمعي مبتني بر قانون اساسي است. به تعبيري، دموکراسي، حقوق شهروندي، حذف امتيازات ويژه، حضور احزاب با عقايد متنوع و گوناگون و اتکاء واقعي به آراء مردم، جهت خروج عراق از بحرانهاي سياسي، اجتماعي، امنيتي و اقتصادي، امري اجتناب ناپذير است! به اعتقاد قبانچي، عدم حضور احزاب قوي و رقابت سياسي در عراق، خود از جمله دلايل زمينه سازي براي دخالت خارجي در اين کشور است، آن طوري که نوشته است: «ما بايد احزاب سياسي قوي داشته باشيم تا با فشار آنها چرخ مدنيت و حکومت در کشور به حرکت در آيد. اگر احزاب قوي در کشور وجود داشت اين خلاء سياسي کنوني پيش نميآمد و اجازه دخالت خارجي هم گرفته ميشد.»
دیدگاه تان را بنویسید